ࡱ>  %`"bjbjNN7P,,9$$$$"("("(6(8ơ6(vV̦"BUWWWWWW$nhB{"(m%mm{$$7d~~~m~$Z"(U~mU~~FE8'"(Yj M[vUTYz0az$YY"(mmm~mmmmm{{~mmmmmmm6(6(6(s6(6(6(6(6(6($$$$$$ AZRBAYCAN RESPUBL0KASI THS0L NAZ0RL0Y0 AZRBAYCAN DVLT 0QT0SAD UN0VERS0TET0 MAG0STRATURA MRKZ0 lyazmas1 hququnda CYbray1lova ^Ymail 0srafil q1z1 "AzYrbaycanda maliyyY bazar1n1n formala_mas1 problemlYri mvzusunda MAG0STR D0SSERTAS0YASI 0stiqamYtin _ifri vY ad1: 060403 -  MaliyyY 0xtisasla_ma:  S1orta i_inin tY_kili Elmi rYhbYr: i..f.d., dosent B.^ Qurbanov Magistr proqram1n1n rYhbYri: Prof. A.M.KYrimov Kafedra mdiri: i.e.d.,..lYkbYrov Bak1 - 2016 MNDR0CAT  TOC \o "1-3" \h \z \u  HYPERLINK \l "_Toc450049140" G0R0^  PAGEREF _Toc450049140 \h 3  HYPERLINK \l "_Toc450049141" FYsil 1. MaliyyY bazar1n1n mahiyyYti vY bazar iqtisadiyyat1 _YraitindY formala_mas1n1n nYzYri vY praktiki mYsYlYlYri  PAGEREF _Toc450049141 \h 6  HYPERLINK \l "_Toc450049142" 1.1.MaliyyY bazar1n1n mahiyyYti vY rolu haqq1nda nYzYri bax1_lar  PAGEREF _Toc450049142 \h 6  HYPERLINK \l "_Toc450049143" 1.2. lkYmizdY maliyyY bazar1n1n inki_af1n1n qanunvericilik Ysaslar1 vY mYrhYlYlYri  PAGEREF _Toc450049143 \h 15  HYPERLINK \l "_Toc450049144" FYsil 2. AzYrbaycan Respublikas1nda maliyyY bazar1n1n masir durumunun tYhlili vY qiymYtlYndirilmYsi  PAGEREF _Toc450049144 \h 21  HYPERLINK \l "_Toc450049145" 2.1. MaliyyY bazar1nda dvlYt vY korporativ qiymYtli ka1zlar1n dvriyyYsinin tYhlili vY qiymYtlYndirilmYsi  PAGEREF _Toc450049145 \h 21  HYPERLINK \l "_Toc450049146" 2.2. S1orta bazar1n1n formala_mas1 vY masir vYziyyYtinin qiymYtlYndirilmYsi  PAGEREF _Toc450049146 \h 34  HYPERLINK \l "_Toc450049147" 2.3. Valyuta bazar1, onun tYnzimlYnmYsi problemlYri  PAGEREF _Toc450049147 \h 49  HYPERLINK \l "_Toc450049148" FYsil 3. AzYrbaycan Respublikas1nda maliyyY bazar1n1n tYkmillY_dirilmYsi istiqamYtlYri  PAGEREF _Toc450049148 \h 58  HYPERLINK \l "_Toc450049149" 3.1. MaliyyY bazar1n1n dvlYt tYnzimlYnmYsinin vY qanunvericilik bazas1n1n tYkmillY_dirilmYsi istiqamYtlYri  PAGEREF _Toc450049149 \h 58  HYPERLINK \l "_Toc450049150" 3.2. AzYrbaycan Respublikas1nda maliyyY bazar1n1n beynYlxalq YlaqYlYrin gclYndirilmYsi yollar1  PAGEREF _Toc450049150 \h 64  HYPERLINK \l "_Toc450049151"  NYticY  PAGEREF _Toc450049151 \h 756  HYPERLINK \l "_Toc450049152" 0stifadY edilmi_ YdYbiyyat  PAGEREF _Toc450049152 \h 78  G0R0^ Mvzunun aktuall11. AzYrbaycan iqtisadiyyat1n1n bazar mnasibYt-lYrinY keidi bazar mexanizminin iqtisadi fYaliyyYtin btn tYrYflYrinin tYnzimlYnmYsindY rolunun artmas1na gYtirib 1xarm1_d1r. Bu bax1mdan, maliyyY bazar1n1n formala_mas1 lkYdY hYyata keirilYn iqtisadi islahatlarla bilavasitY YlaqYdard1r. lkYdY dvlYt Ymlak1n1n zYllY_dirilmYsi nYticYsindY xsusi banklar vY digYr maliyyY firmalar1 vY maliyyY sektoru ilY qa_1l1ql1 YlaqYdY fYaliyyYt gstYrYn zYl biznes subyektlYri yaranm1_d1r. MaliyyY bazarlar1n1n inki_af1 bazar mnasibYtYlYrinin formala_mas1 vY davaml1 inki_af1n tYmin olunmas1 bax1m1ndan mhm YhYmiyyYtY malikdir. nki, lkYdY maliyyY vasitYilYrinin inki_af1 y11m vYsaitlYrinin sYfYrbYr edilmYsinY vY bu vYsaitlYrin investisiya qoyulu_lar1n1n maliyyYlY_dirilmYsinY istiqmYtlYndirmYyY Ylveri_li _Yrait yarad1r. Art1q tYcrbY gstYrir ki, bazar mnasibYtYlYrinY keid avtomatik olaraq iqtisadi inki_af1 tYmin etmir. 0qtisadi inki_af1n tYmin olunmas1, lkY iqtisadiyyat1n1n kYmiyyYt vY keyfiyyYt gstYricilYrinin yax_1la_d1r1lmas1 iri hYcmli investisiya qoyulu_lar1 tYlYb edir. Eyni zamanda, bu investisiya qoyulu_lar1n1 hYyata keirmYk iqtidar1nda olan biznes strukturlar1n1n mvcud olmas1 da iqtisadi inki_af1n zYruri _YrtlYrindYn biridir. lkYdY biznesin inki_af1 vY maliyyY bazarlar1n1n formala_mas1 biri digYrinin sYbYb-nYticYsi kimi 1x1_ edir. Real sektorun inki_af1 maliyyY bazarlar1n1n formala_mas1na gYtirib 1xar1r, maliyyY bazarlar1n1n inki_af1 isY real sektorun inki_af1n1n zYruri _YrtlYrindYn biri kimi 1x1_ edir. Bu bax1mdan, haz1rda maliyyY bazarlar1 ilY iqtisadiyyat1n real sektorunun qar_1l1ql1 YlaqYlYrinin vY onlar1n bir-birlYrinY tYsirinin elmi tYdqiqinY byk ehtiyac vard1r. Son illYrdY AzYrbaycan Respublikas1nda maliyyY bazar1n1n btn subyektlYri inki_af etmYkdYdir. lkYnin bank sektorunda, qiymYtli ka1zlar bazar1nda, s1orta sahYsindY vY s. inki_af meyllYri ba_ verir. Bununla belY, hYm biznesin inki_af sYviyyYsi maliyyY bazarlar1n1n inki_af1n1, hYm dY maliyyY bazarlar1n1n inki_af sYviyyYsi biznesin inki_af1n1 laz1mi sYviyyYdY tYmin etmir. MaliyyY bazar1nda maliyyY vYsaitlYri alq1-satq1 obyektidir. Bu bazarda pul maliyyY alYtlYrindYn istifadY edilmYklY sat1c1dan, yYni y11m sahiblYrindYn investorlara trlr. MxtYlif maliyyY tY_kilatlar1 bu prosesdY vasitYilYri rolunda 1x1_ edirlYr. Onlar pul sahiblYrindYn pulu al1r vY onu pula ehtiyac1 olana sat1r. Ba_qa szlY maliyyY tY_kilatlar1 maliyyY bazar1n1n Ysas i_tirak1lar1ndand1r. Onlar hYm sat1c1, hYm al1c1, hYm dY maliyyY vasitYisi sifYtindY 1x1_ edY bilYrlYr. MaliyyY bazar1n1n inki_af1n1n digYr bir _Yrti iqtisadiyyatda sabitliyin olmas1d1r. nki gYlirlYrin bir hissYsinin y11ma ynYldilmYsi mYyyYn dYrYcYdY riskli fYaliyyYt tYlYb edir. Qeyri-mYyyYn situasiyalarda ayr1-ayr1 _YxslYr z vYsaitlYrini bir maliyyY aktivi _YklindY saxlamaqdan YkinirlYr. Qeyri mYyyYnliklY m_ayiYt olunan iqtisadi vY siyasi situasiyalarda fYrdlYr z sYrvYtlYrini daha ox q1z1l, dayan1ql1 istehlak mallar1, xarici dnYrli valyuta, digYr qiymYtli Y_yalar _YklindY saxlamaa stnlk verirlYr. Bu bax1mdan lkYnin maliyyY bazar1n1n fYaliyyYti n makroiqtisadi vY siyasi sahYdY sabitliyin olmas1 ba_l1ca _Yrtdir. TYdqiqat1n mYqsYd vY vYzifYlYri. TYdqiqat1n mYqsYdi maliyyY bazar1n1n formala_mas1 problemlYrini tYhlil etmYk, maliyyY bazar1nda dvlYt vY korporativ qiymYtli ka1zlar1n dvriyyYsi, s1orta vY valyuta bazarlar1n1n masir vYziyyYtinin qiymYtlYndirilmYsi vY tYnzimlYnmYsi problemlYrini ara_d1rmaq Ysas1nda elmi cYhYtdYn Ysasland1r1lm1_ konkret nYticY vY tYkliflYr haz1rlamaqdan ibarYtdir. Qar_1ya qoyulmu_ mYqsYdY atmaq n a_a1dak1 vYzifYlYr mYyyYnlY_dirilmi_dir: maliyyY bazar1n1n mahiyyYti vY rolu haqq1nda nYzYri bax1_lar1 ara_d1rmaq; maliyyY bazar1n1n formala_mas1n1n hquqi Ysaslar1 vY mYrhYlYlYrini tYhlil etmYk; maliyyY bazar1nda dvlYt vY korporativ qiymYtli ka1zlar1n dvriyyYsinin tYhlil etmYk; s1orta bazar1n1n formala_mas1 mYrhYlYlYrini ara_d1rmaq; valyuta bazar1n1n tYnzimlYnmYsi problemlYrini tYhlil etmYk; maliyyY bazar1n1n dvlYt tYnzimlYnmYsinin vY qanunvericilik bazas1n1n tYkmillY_dirilmYsi istiqamYtlYrini yrYnmYk; maliyyY bazar1n1n beynYlxalq YlaqYlYrin gclYndirilmYsindY YhYmiyyYtinin Ysasland1r1lmas1. TYdqiqat1n obyekti AzYrbaycanda fYaliyyYt gstYrYn bank, birja, s1orta, valyuta, qiymYtli ka1zlar, borc vY ya kredit bazar1 seilmi_dir. TYdqiqat1n nYzYri-metodoloji Ysaslar1n1 dnyan1n vY AzYrbaycan1n tan1nm1_ iqtisad1 alimlYrinin YsYrlYri, AzYrbaycan Respublikas1n1n Konstitusiyas1, AzYrbay-can Respublikas1 Prezidentinin fYrman vY sYrYncamlar1, NazirlYr Kabinetinin qYrarlar1, mvafiq qanunvericilik vY normativ sYnYdlYr tY_kil edir. Dissertasiyan1n yaz1lmas1 prosesindY mqayisYli-statistik, iqtisadi vY digYr hesablama materiallar1ndan istifadY olunmu_dur. TYdqiqat1n elmi yeniliyi a_a1dak1lardan ibarYtdir: maliyyY bazar1n1n formala_mas1n1n mYrhYlYlYri ara_d1r1lm1_d1r; maliyyY bazar1n1n Yn sYmYrYli investisiya qYrarlar1n1n qYbul olunduu mYrkYz olduu mYyyYnlY_dirilmi_dir; dvlYt vY korporativ qiymYtli ka1zlar1n dvriyyYsi tYhlil edilmi_dir; maliyyY bazar1n1n dvlYt tYnzimlYnmYsi metodlar1 ara_d1r1lm1_d1r; regionlar1n inki_af1n1 tYmin etmYk mYqsYdi ilY kreditlY_mYnin prioritetlYri tYhlil edilmi_dir; s1orta bazar1n1n masir vYziyyYti yrYnilmi_dir; risklYrin azald1lmas1 vY kreditorlar1n mYsuliyyYtlYrinin art1r1lmas1 n tYdbirlYrin haz1rlanmas1 metodikas1 mYyyYnlY_dirilmi_dir; maliyyY bazar1n1n beynYlxalq YlaqYlYrin qurulmas1ndak1 rolu Ysasland1r1lm1_d1r. FS0L 1. MAL0YY BAZARININ MAH0YYT0 V BAZAR 0QT0SAD0YYATI ^RA0T0ND FORMALA^MASININ NZR0 V PRAKT0K0 MSLLR0 MaliyyY bazar1n1n mahiyyYti vY rolu haqq1nda nYzYri bax1_lar Masir bazar iqtisadiyyat1 mrYkkYb sistem olub, zndY bir ox elementlYri birlY_dirir. Ev tYsYrrfatlar1, firmalar, bu subyektlYr aras1nda YlaqY yaradan resurs vY mYhsul bazarlar1, hkumYt qurumlar1 znYmYxsus funksiyalar yerinY yetirYrYk vahid iqtisadi sistemi YmYlY gYtirirlYr. Bu iqtisadi sistemdY bYzi iqtisadi subyektlYr sYrbYst pul vYsaitlYrinY malik olurlar, bYzilYrinin isY YlavY pul vYsaitlYrinY ehtiyaclar1 yaran1r. BelY ki, cYmiyyYtin illik gYlirlYrinin bir hissYsi (byk hissYsi) istehlak xYrclYrinY, qalan hissYsi isY y11ma ynYldilir. AdYtYn sYrbYst pul vYsaitlYrinY malik olanlarla bu vYsaitlYrY ehtiyac1 olanlar bir-birlYrindYn fYrqlYnirlYr. Bu bax1mdan, iqtisadiyyatda maliyyY aktivlYrinin yaranmas1 vYtYnda_lar1n, firmalar1n vY hkumYtin y11m1n1n onlar1n real akivlYrY investisiya qoyulu_lar1n1n hYcmindYn fYrqlYnmYsi ilY YlaqYdar olur. BelY _YraitdY iqtisadiyyat1n normal inki_af1 n fiziki vY hquqi _YxslYrin mvYqYti sYrbYst pul vYsaitlYrinin kommersiya Ysas1nda sYfYrbYr edilmYsi vY onlar1n iqtisadiyyat1n mxtYlif sektorlar1 aras1nda bl_drlmYsi vY yenidYn bl_drlmYsi tYlYb olunur. Bu bax1mdan iqtisadi sistemin sYmYrYli inki_f1n1n tYmin edilmYsindY sYrbYst pul vYsaitlY-rinY malik olanlarla belY vYsaitlYrY ehtiyac1 olanlar aras1nda YlaqY yaradan tYkmil maliyyY bazar1n1n mvcud olmas1n1n mhm YhYmiyyYti vard1r. MaliyyY bazar1 sYrbYst pul vYsaitlYrinY malik olanlarla, pula ehtiyac1 olanlar aras1nda maliyyY alYtlYri vasitYsilY vY maliyyY qurumlar1n1n i_tirak1 ilY YlaqY yaradan mexanizmdir. Onun tYyinat1 - y11m1n son istehlak1lar aras1nda bl_drlmYsindYn ibarYtdir. YYni bir sahYdY maliyyY vYsaitlYrinin art1ql11, digYr sahYdY at1_mazl11 varsa, vYsaitin bir sahYdYn (subyektdYn) ba_qa sahYyY ax1n1 ba_ verir. Bu ax1n maliyyY vasitYiliyi vY maliyyY bazar1 vasitYsilY hYyata keirilir. Qeyd etmYk laz1md1r ki, YhalidY, mYssisY vY tY_kilatlar1n kassas1nda, hYminin bank hesablar1nda olan YmtYY vY xidmYtlYrin alq1-satq1 YqdlYrinY xidmYt edYn, kapital kimi istifadY edilmYyYn pul vYsaitlYri maliyyY kapital1na aid edilmir. MaliyyY bazarlar1n1n mahiyyYtinY qlobal miqyasda yana_saq, qeyd etmYliyik ki, maliyyY institutlar1 regionlar, lkYlYr vY dnya miqyas1nda pul vYsaitlYrini sYfYrbYrliyY al1b toplayaraq, onu ssuda (borc) kapital1na evirir. Bu isY kredit (investisiya) mexanizmi vasitYsilY regionlar, lkYlYr aras1nda bl_drlr, bununla da byk Yrazi miqyas1nda mYnfYYt normalar1n1n bYrabYrlY_mYsinY vY dnya iqtisadiyyat1n1n inki_af tsiklinin sinxronla_mas1na _Yrait yarad1r. gYr tYsYrrfat subyektlYri zlYri maliyyY vYsaitlYrini qYnaYt edYrYk investisiya qoyulu_lar1 hYyata keirsYydi, onda iqtisadi inki_af1 maliyyY bazarlar1 olmadan da tYmin etmYk mmkn olard1. Lakin tYsYrrfat subyektlYrinin investisiya qoyulu_lar1 ilY onlar1n y11mlar1 (qYnaYtlYri) aras1nda fYrq nY qYdYr bykdrsY, lkYdY yaranan y11m vYsaitlYrinin son istehlak1lar aras1nda bl_drlmYsi n sYmYrYli maliyyY bazarlar1n1n mvcudluuna bir o qYdYr ox zYrurYt yaran1r. SYmYrYli maliyyY bazarlar1n1n mvcudluu sYrbYst kapital1n mvafiq hYcminin vY dvlYtin iqtisadi art1m1n1n tYmin olunmas1 n mtlYq _YkildY zYruridir. TYsYrrfat subyektlYrinin qYnaYt etdiklYri qYdYr investisiya qoyulu_lar1 hYyata keirmYsi, onlar1n bir ox investisiya layihYlYrindYn imtina etmYsinY sYbYb olar. Bu bax1mdan, maliyyY bazar1n1n inki_af1 byk mYblYdY maliyyY vYsitlYrinin sYfYrbYr edilmYsi Ysas1nda iri investisiya layihYlYrinin hYyata keirilmYsinY imkan verir. Bazar mnasibYtlYrinY Ysaslanan iqtisadi sistemdY maliyyY bazarlar1 makroiqtisadi tarazl11n tYmin edilmYsinin, xsusilY maliyyY sabitliyinY nail olunmas1n1n mhm alYtidir. lkYdY sYmYrYli maliyyY bazar1n1n formala_mas1 dnya YmtYY vY maliyyY bazarlar1 tYrYfindYn yaranan mYnfi tYsirlYrin zYiflYdilmYsinin Ysas _YrtlYrindYn biridir. lkYnin iqtisadi sistemindY maliyyY strukturlar1n1n yaranmas1 tYsYrrfat subyektlYrinin borc hdYliklYri cYlb edYrkYn informasiyan1n YldY edilmYsi vY svdYlY_mYlYrin hYyata keirilmYsi n sYrf etdiklYri mYsrYflYrlY YlaqYdar olur. MaliyyY strukturlar1 investisiya layihYlYrini, menecerlYrin ixtisas sYviyYsini, emitentlYrin iqtisadi vYziyyYtini tYdqiq edYrYk vY riskin azald1lmas1 vY svdYlY_mYlYrin asanla_d1r1lmas1 n tYdbirlYr grYrYk xYrc Ykir. BelY xYrclYrin hYcmi borc gtrYnlYrin mstYqil _YkildY maliyyY vYsaitlYrini YldY etdiklYri zaman sYrf etdiklYri xYrclYrY nisbYtYn ox olarsa, onda maliyyY strukturlar1na da tYlYbat qalm1r. ksinY olduqda isY, yYni maliyyY strukturlar1n1n mvcudluu sYrbYst pul vYsaitlYrinin yerlY_dirilmYsi vY borc vYsaitlYrinin YldY edilmYsi ilY YlaqYdar YkilYn xYrclYri (onlar1n sYrbYst YldY olunmas1na nisbYtYn) a_a1 sal1rsa, onda maliyyY strukturlar1n1n yaranmas1 n zYmin yaran1r. BelYliklY, maliyyY bazarlar1 vY qurumlar1n1n yaranmas1 sYrbYst pul vYsaitlYrinin kommersiya Ysas1nda yerlY_dirilmYsi zaman1 ayr1-ayr1 subyektlYr haqq1nda informasiyan1n YldY olunmas1 vY svdYlY_mYlYrin balanmas1 ilY YlaqYdar yaranan xYrclYrin minimumla_d1r1lmas1 ilY YlaqYdar olur. 0nformasiyan1n toplanmas1 vY YmYliyyat xYrclYrinin mxtYlif olmas1 maliyyY kontraktlar1n1, bazarlar1n1 vY qurumlar1n1 bir-birindYn fYrqlYndirir. mYliyyat vY informasiya xYrclYrinin sYmYrYliliyini art1rmaq mYqsYdilY yaranan maliyyY sistemlYrinin ilkin funksiyas1 dYyi_kYn mhitdY mYyyYn zaman vY mYkan daxilindY resurslar1n blgsnn asanla_d1r1lmas1 ilY YlaqYdard1r. BelYliklY, maliyyY bazar1 z tYrkibi etibar1 ilY pul bazar1na vY kapital bazar1na blnr. Pul bazar1 q1samddYtli kredit YmYliyyatlar1n1 YhatY edir vY tYrkibinY uot, banklararas1 vY valyuta bazarlar1 daxildir. Uot bazar1n1n Ysas alYtlYrinY xYzinY vY kommersiya veksellYri, yksYk likvidli vY mobilliyY malik q1samddYtli hdYliklYrin digYr nvlYri aiddir. Banklararas1 bazarda kredit tY_kilatlar1n1n mvYqqYti sYrbYst olan pul vYsaitlYri banklar1n zlYri tYrfindYn cYlb edilYrYk onlar1n aras1nda YsasYn q1samddYtli banklararas1 depozit formas1nda yerlY_dirilir. Banklararas1 kredit bazar1 hYr bir lkYnin maliyyY bazar1nda Yn nYmli yerY malikdir. DvlYtin mhm makroiqtisadi tYnzimlYmY orqan1 olan MYrkYzi Bank (Milli Bank) bu bazar vasitYsilY iqtisadi vYzifYlYrinin bir hissYsini hYyata keirir. Banklararas1 kredit bazar1 q1samddYtli likvid art11 olan bank1n digYr banka borc verYrYk gYlir YldY etmYsini, borc alan bank1n isY q1sa mddYtli likvid ehtiyac1n1 uzunmddYtli aktivlYrindYn istifadY etmYdYn dYnmYsini tYmin edir. Kapital bazar1na isY orta vY uzunmddYtli kreditlYr vY hYminin sYhmlYr vY istiqrazlar bazar1 daxildir. Kapital bazar1 hkumYt vY kommersiya tY_kilatlar1 n uzunmddYtli investisiya resurslar1n1n Ysas mYnbYlYrindYndir. gYr pul bazar1 YsasYn q1samddYtli tYlYbatlar1 dYmYk n yksYk likvidli vYsaitlYri YhatY edirsY, kapital bazar1 maliyyY resurslar1na olan uzunmddYtli tYlabat1 tYmin edir. MaliyyY bazar1n1n mhm seqmentlYrindYn biri dY qiymYtli ka1zlar bazar1d1r. Qeyd etmYk laz1md1r ki, qiymYtli ka1zlardan hYm kapital bazar1nda, hYm dY pul bazar1nda istifadY edilir. Bu bax1mdan, funksional-institutsional YlamYtY grY maliyyY bazarlar1 kredit sistemi, valyuta bazar1 vY qiymYtli ka1zlar bazar1ndan ibarYt olur. QiymYtli ka1zlar bazar1 ilkin vY tYkrar bazarlardan ibarYtdir. 0lkin bazar qiymYtli ka1zlar1n emisiyas1 zaman1 yaran1r vY burada maliyyY resurslar1 sYfYrbYr edilir. 0lkin bazarda qiymYtli ka1zlar1n yerlY_dirilmYsi iki yolla  investorlara birba_a mraciYt vY vasitYilik yolu ilY hYyata keirilir. 0nki_af etmi_ lkYlYrdY qiymYtli ka1zlar1n yerlY_dirilmYsi Ysas etibarilY investisiya banklar1 tYrYfindYn tYmin edilir. 0nvestisiya banklar1n1n bu fYaliyyYti anderraytinq xidmYti adlan1r. Anderraytinq btn emissiya olunan qiymYtli ka1zlar1n yerlY_dirilmYsi zrY maliyyY mYsuliyyYtinin z zYrinY gtrlmYsi demYkdir. lkYmizin iqtisadiyyat1na ynYldilYn investisiyalar1n tYhlili gstYrir ki, 1995-ci ildYn etibarYn o, ard1c1l _YkildY artan xYtt zrY getmi_ vY 2013-c ildY hYcmi 22,0 mlrd. manatdan art1q olmu_dur (cYdvYl 1). zYllY_dirilmYnin apar1lmas1 vY sahibkarl11n inki_af1na qay1 gstYrilmYsi, m_tYrYk mYssisYlYrin yarad1lmas1 vY xsusYn dY beynelxalq neft mqavilYlYrinin balanmas1 xarici investorlar1n lkYmizin iqtisadiyyat1na investisiya ynYltmYk mara1n1 art1rm1_d1r. NYticYdY 2000 2012 - ci illYr YrzindY AzYrbaycan1n iqtisadiyyat1na ynYldilmi_ investisiyalar1n mumi hYcmindY xarici investisiyalar1n mYblYi 58,3 milyard manat vY ya 65,2 faiz tY_kil etmi_dir. lkY iqtisadiyyat1n inki_af1na ynYldilmi_ daxili investisiyalar1n hYcmi dY xeyli artaraq 2000-ci ildY olan 460,3 milyon manatdan 2012 ci ildY 12148,0 milyon manata atm1_d1r. CYdvYl 1 AzYrbaycan iqtisadiyyat1na ynYldilYn investisiyalar1n art1m dinamikas1 0llYr 2000200520102011201220130nvestisiya qoyulu_u btn mYnbYlYr zrY, mlyn.manat Ondan: Xarici investisiyalar, mlyn.manat faizlY Daxili investisiyalar, mlyn.manat faizlY 1289,8 829,5 64,3 460,3 35,7 6733,4 4628,5 68,7 2104,9 31,3 14118,9 6619,7 46,9 7499,2 53,1 17048,8 6849,8 40,3 10199,0 59,7 20250,7 8102,7 40,0 12148,0 60,0 21974,2 8269,3 37,6 13704,9 62,4 MYnbY: AzYrbaycan1n statistik gstYricilYri 2014, Bak1,  SYda 2014, sYh. 403 Qeyd etmYk laz1md1r ki, dvlYtin yeritdiyi aktiv investisiya siyasYti nYticYsindY maliyyY mYnbYlYri zrY kapital qoyulu_unun qurulu_unda da Ysasl1 dYyi_ikliklYr olmu_dur. GstYrilYn mddYtdY grnYn Ysas cYhYt YvvYllYr xarici investisiyalar1n xsusi Ykisinin yksYk olmas1d1r. Ba_qa mYnbYlYrin pay1 isY o qYdYr dY yksYk deyil. Bu, investisiya qoymaq sahYsindY lkY bdcYsinin imkanlar1n1n mYhdud olduunu gstYrir. Ancaq son illYrdY iqtisadiyyat1n yksYk inki_af1 ilY bal1 olaraq mYrkYzlY_dirilmi_ kapital qoyulu_unda xeyli art1m ba_ vermi_dir. gYr 2000-ci il dvlYt bdcYsinin xYrclYrinin 89,4 mln manat1 vY ya 11,7 faizi, 2005-ci ildY isY mvafiq olaraq 444,7 milyon manat1 vY ya 20,8 faizi Ysasl1 vYsait qoyulu_una ayr1lm1_d1sa, 2010-cu ildY 3255,3 milyon manat1 vY ya 32,9 faizi bu mYqsYdY ynYldilmi_dir. CYdvYl 2 AzYrbaycan iqtisadiyyat1na ynYldilYn xarici investisiyalar1n strukturu (mlyn. AB^ dollar1) GstYricilYr0llYr200020052010201120122013CYmi xarici investisiya Ondan:927,04893,28247,8 8673,910314,010540,9 MaliyyY kreditlYri262,9698,43405,93692,53135,52655,8Neft sYnayesinY546,13799,92955,33407,84287,84935,2BirgY mYssisYlYr vY xarici firmalar 118,0 230,5 659,6 886,0 1094,5 1041,0 MYnbY: AzYrbaycan1n statistik gstYricilYri 2014, Bak1,  SYda , 2014, sYh. 404 MYssisYlYrin, tY_kilatlar1n xsusi vYsaitlYri hesab1na kapital qoyulu_unun xsusi Ykisi azalsa da son illYrdY bu azalma bir qYdYr zYiflYmi_, hYtta mYyyYn art1m m_ahidY olunmu_dur. lkYmizdY bazar mnasibYtlYrinin kifayYt qYdYr inki_af etmYmYsi, dvlYtin iqtisadi tYnzimlYmYdY zYif rol oynamas1 mstYqilliyin ilk illYrindY daxili bazarda fYaliyyYt gstYrYn mYssisY vY sahibkarl1q subyektlYrinin daha da inki_af etmYsinY byk Ytinlik yarad1rd1. 0lkin bazarda art1q yerlY_dirilmi_ qiymYtli ka1zlar tYkrar bazarda alq1- satq1 obyektinY evrilir. TYkrar bazarda bu resurslar bir vY ya bir neY dYfY yenidYn bl_drlr. TYkrar bazar birjadankYnar bazara vY fond birjalar1na blnr. BirjadankYnar bazarda fond birjas1na daxil olmayan _irkYtlYrin qiymYtli ka1zlar1 sat1l1r. Fond birjas1n1n - fYaliyyYt predmetini qiymYtli ka1zlar1n normal tYdavl n zYruri _Yraitin yarad1lmas1, onlar1n bazar qiymYtlYrinin mYyyYn edilmYsi (maliyyY alYtlYrinY olan tYlYb vY tYklif aras1nda tarazl11 gstYrYn qiymYt), hYminin onlar haqq1nda laz1mi informasiyan1n verilmYsi, qiymYtli ka1zlar bazar1 i_tirak1lar1n1n yksYk pe_Ykarl1q sYviyyYsi nmayi_ etdirmYk n _Yrait yarad1lmas1 olan tY_kilatd1r (35, maddY 26). Fond birjas1 qiymYtli ka1zlar bazar1nda ticarYtin tY_kilat1s1 olur. SYmYrYli tYkrar bazar1n mvcudluu _YraitindY maliyyY alYtlYrinin likvidliyi tYmin olunur, yYni YgYr al1c1 gYlYcYkdY ald11 qiymYtli ka1z1 satmaq istYyirsY, onun bunu etmYyY imkan1 olur. BtvlkdY, inki_af etmi_ tYkrar bazar1n olmas1 pul vYsaitlYrinin onlar1n sahiblYrindYn son istifadYilYrY hYrYkYt etdiyi ilkin bazar1 mhkYmlYndirir. MaliyyY bazarlar1 pul vYsaitlYrinin y11m sahiblYrindYn borc alanlara ax1n1n ba_ verdiyi oxlu sayda mxtYlif kanallardan ibarYtdir. Bu kanallar iki Ysas qrupa blnr. Birinci qrupa birba_a maliyyYlY_mY kanallar1, yYni belY kanallar vasitYsilY vYsaitlYr y11m sahiblYrindYn borcalanlara birba_a hYrYkYt edir. MaliyyY bazarlar1n1n ikinci qrup kanallar1 dolay1 maliyyYlY_mY kanallar1d1r. Dolay1 maliyyYlY_mY zaman1 pul vYsaitlYri ev tYsYrrfatlar1ndan firmalar istiqamYtindY xsusi institutlar (qurumlar) vasitYsilY hYrYkYt edir. Qeyd edilYnlYri nYzYrY alaraq maliyyY sistemindY pul vYsaitlYrinin ax1n1n1 a_a1dak1 _YkildYki kimi gstYrmYk olar. ^Ykil 1. MaliyyY sistemindY pul vYsaitlYrinin ax1n1 Masir maliyyY bazarlar1nda maliyyY vasitYilYri xsusi rol oynay1r. MaliyyY bazar1nda maliyyY vasitYilYri ayr1-ayr1 subyektlYrin sYrbYst pul vYsaitlYrini sYfYrbYr edYrYk, onlar1 borcalanlara ynYldir. Lakin maliyyY vasitYilYrinin iqtisadiyyatda rolu tYkcY bununla mYhdudla_m1r, onlar ayr1-ayr1l1qda mvcud olan kiik hYcmli pul y11mlar1n1 sYfYrbYr edYrYk iri hYcmli layihYlYrY cYlb edir vY mxtYlif sahYlYrin aktivlYrini portfellYrinY daxil edYrYk risklYri diversifikasiya etmYklY mumi maliyyY risklYrini a_a1 salm1_ olurlar. MaliyyY vasitYilYrinin funksiyalar1ndan biri dY onlar1n pe_Ykarl11 ilY bal1d1r. MaliyyY bazar1nda pe_Ykar fYaliyyYt onlara iqtisadiyyat1n mxtYlif sahYlYri haqq1nda geni_ vY hYrtYrYfli informasiya YldY etmYyY imkan verir. Bu bax1mdan maliyyY vasitYilYri hYm dY mYslYhYti qurumlar kimi fYaliyyYt gstYrirlYr. BelYliklY, maliyyY vasitYilYrinin inki_af1 maliyyY YmYliyyatlar1n1n sYmYrYliliyinin yksYldilmYsinY sYbYb olur ki, bu da a_a1dak1 yollarla ba_ verir: 1. Miqyasdan qYnaYt hesab1na; 2. SvdYlY_mY xYrclYrinin a_a1 sal1nmas1nda byk tYcrbY vY biliyin olmas1. MaliyyY vasitYilYrinin bir qrupu birba_a maliyyYlY_mY kanallar1nda, digYr bir qrupu isY dolay1 maliyyYlY_mY kanallar1nda vasitYilik edirlYr. Birba_a maliyyY qurumlar1 sYrbYst pul vYsaitYlYrinin mYnbYlYri vY istifadYsi, kreditqabiliyyYtli potensial borcalanlar haqq1nda informasiyan1n toplanma-s1 vY verilmYsi, qiymYtli ka1z emitentlYri vY borc alanlar, al1c1 vY borc verYnlYr aras1nda vasitYilik xidmYtlYri gstYrirlYr. Birba_a maliyyYlY_mY kanallar1n1n i_tirak1lar1na kapital bazar1nda vasitYilik edYn qurumlar - broker vY dilerlYr aiddir. Onlar vYsait cYlb etmYk istYyYn strukturlar1n emis-siya etdiklYri maliyyY alYtlYrini al1r vY yerlY_dirilmYsinY vasitYilik edirlYr. 0nvestisiya banklar1 birba_a maliyyYlY_mY kanallar1da mhm rol oynay1r. BelY ki, firmalar oxlu sayda investorlara sat1_1 nYzYrdY tutan qiymYtli ka1zlar burax1l1_1n1 hYyata keirYrkYn adYtYn investisiya banklar1n1n xidmYtlYrindYn istifadY edirlYr. Bu banklar1n Ysas funksiyas1 qiymYtli ka1z1n btn burax1l1_1n1 almaq vY onlar1 sonradan investorlara satmaqdan ibarYtdir. Firmalar1n investisiya banklar1n1n xidmYtlYrindYn istifadY etmYlYri onlar1n bu sahYdY tYcrbYlYrinin az olmas1 ilY YlaqYdard1r. nki firmalar1n YksYriyyYti a1q fond bazar1na ox az-az hallarda 1x1rlar. DigYr tYrYfdYn, investisiya banklar1 bu sahYdY ixtisasl1 mtYxYssislYrY, zYruri YlaqYlYrY, byk tYcrbYyY vY s. malik olur. MaliyyY bazar1n1n dolay1 maliyyYlY_mY kanal1nda i_tirak edYn maliyyY vasitYilYri zlYrinin maliyyY alYtlYrini sataraq pul vYsaitlYri YldY edir vY onlar1 istifadYilYrY tYqdim edir. Bu qrupa daxil olan vasitYilYrY maliyyY bazar1n1n institutsional strukturlar1 olan banklar, s1orta tY_kilatlar1, pensiya fondlar1, kredit ittifaqlar1, investisiya fondlar1 vY s. aiddir. MaliyyY institutlar1 maliyyY hdYliklYri buraxaraq onlar1 Ymlak kimi pula sat1r vY bu yolla YldY etdiyi vYsaitlYrY digYr _irkYtlYrin aktivlYrini YldY edir. MaliyyY sistemi daxilindY Ysas rola malik qurumlar banklard1r. Bazar mnasibYtlYrinY Ysaslanan lkYlYrdY bank sistemi ikipillYli - Milli Bank vY kommersiya banklar1 sistemindYn ibarYt olur. Banklar hYm fiziki, hYm dY hquqi _YxslYrdYn onlar1n sYrbYst vYsaitlYrinin cYlb edilmYsi, z ad1ndan vY z hesab1na kreditlYrin verilmYsini, hYminin m_tYrilYrin tap_1r11 ilY krmY vY hesabla_ma-kassa YmYliyyatlar1n1 hYyata keirYn kredit tY_kilatd1r. Kommersiya banklar1n1n fYaliyyYtindY YmanYt vY depozitlYrin cYlb edYrYk onlar1n borcalanlara borc kimi verilmYsi mhm yer tutur. Banklar iqtisadiyyatda pul vYsaitlYrini sYfYrbYr edYrYk onlar1 son istifadYilYrY borc vermYklY dolay1 maliyyYlY_mYni hYyata keirirlYr. Banklar1n maliyyY vasitYiliyi olmadan pul vYsaitlYrinin hYm yerlY_dirilmYsi, hYm dY cYlb edilmYsi YlavY mYsrYflYrY nisbYtYn yksYk risk sYviyyYsinY gYtirib 1xarard1. Kommersiya banklar1 btn lkYlYrdY iqtisadiyyat1n maliyyYlY_mYsindY Ysas rol oynay1rlar. Banklar fiziki _YxslYrdYn, firmalardan, dvlYt orqanlar1ndan tYlYbedilYnYdYk vY mddYtli hesablarda pul vYsaitlYrini qYbul edir vY onlar1 borcalanlara kredit kimi verir vY ya mxtYlif iqtisadi subyektlYrin qiymYtli ka1zlar1na yerlY_dirilmYsindY, investisiyalar1n hYyata keirilmYsindY i_tirak edirlYr. Bank sektorunun maliyyY bax1m1ndan sYmYrYliliyi onlar1n vasitYilik fYaliyyYtindY sYrf etdiklYri xYrclYrin hYcmi vY YldY etdiklYri xalis qazancla mYyyYn edilir. CYlb edilmi_ depozit vY YmanYtlYrY dYnilYn faiz dYrYcYlYri ilY verilmi_ kreditlYrY grY al1n1n faiz dYrYcYlYri aras1ndak1 fYrq nY qYdYr kiikdirsY, bank fYaliyyYtinin maliyyY bax1m1ndan sYmYrYliliyi bir o qYdYr yksYk hesab edilir. Buna isY bank i_indY avtomatla_d1rman1n yksYk sYviyyYdY tYtbiqi, heyYtin optimal say1 vY pe_Ykarl1q sYviyyYsi, lkYdY maliyyY riskinin a_a1 olmas1 vY s. amillYr tYsir gstYrir. MaliyyY vasitYilYrinin bir qrupu da investisiya ynml qurumlard1r. Bu qrup maliyyY vasitYilYrinY maliyyY _irkYtlYri, investisiya fondlar1 vY investisiya banklar1 aiddir. MaliyyY _irkYtlYri istehlak ehtiyaclar1 n mallar1n kreditY sat1_1 zaman1 ssudalar tYqdim edir. HYmin ssudalara kommersiya firmalar1 tYrYfindYn tYminat verilir. Bu _irkYtlYr bir tYrYfdYn sYhmlYr buraxmaqla vY kommersiya banklar1ndan kredit almaqla vYsaitlYri sYfYrbYr edir, digYr tYrYfindYn onlar1 ssuda verirlYr. MaliyyY _irkYtlYri kiik vY bymYkdY olan firmalar1n inki_af1 n mhm YhYmiyyYt kYsb edir. 0nvestisiya ynml maliyyY vasitYilYrindYn biri dY investisiya fondlar1d1r. 0nvestisiya fondlar1 zlYrinin sYhmlYrini buraxaraq toplad11 pul vYsaitlYrini digYr qurumlar1n qiymYtli ka1zlar1na investisiya edir vY onlar1n sYhmdarlar1 istYnilYn hquqi vY fiziki _YxslYr ola bilYr. BelY fondlar a1q vY qapal1 investisiya fondu _YkilindY yarad1l1r. lkYmizdY maliyyY bazar1n1n inki_af1n1n qanunvericilik Ysaslar1 vY mYrhYlYlYri SovetlYr 0ttifaq1 da1ld1qdan sonra AzYrbaycan Respublikas1 bazar iqtisadiyyat1na keid strategiyas1n1 Ysas gtrm_dr. Keid dvrndY iqtisadi islahatlar1n hYyata keirilmYsi bazar iqtisadiyyat1n1n tYmYl _YrtlYrinin yarad1lmas1na xidmYt edirdi. Bu _YrtlYr hYyata vYsiqY qazand1qca yeni iqtisadi sistemin atributlar1ndan biri olan maliyyY bazar1n1n formala_mas1 n zYmin yaran1rd1. Art1q dnya tYcrbYsindY sbut edilmi_dir ki, maliyyY bazar1 iqtisadiyyata o vaxt sYmYrYli xidmYt etmi_ olur ki, o, tam sYrbYst prinsiplYr Ysas1nda fYaliyyYt gstYrsin. AzYrbaycanda yeni iqtisadi sistemin tYlYblYrinY cavab verYn maliyyY bazar1n1n formala_mas1 n ilk nvbYdY mvafiq normativ hquqi baza vY Ylveri_li makroiqtisadi mhit yarad1lmal1 idi. Art1q AzYrbaycanda Milli Bank haqq1nda, Banklar vY bank fYaliyyYti haqq1nda, QiymYtli ka1zlar haqq1nda, S1orta haqq1nda, 0nvestisiya fondlar1 haqq1nda AzYrbaycan Respublikas1 qanunlar1 qYbul edilmi_dir. 1991-ci ildYn sonra AzYrbaycanda ikipillYli bank sisteminY keilmYklY maliyyY bazar1n1n mhm elementi olan kredit formala_mas1na doru mhm add1m at1ld1. Kommersiya banklar1n1n hquqi bazas1n1n yarad1lmas1ndan sonra onlar1n say1 srYtlY artmaa ba_lad1. YenicY yaranan banklar1n bir oxu YhalidYn yksYk faizlY YmanYtlYr cYlb edir vY hYmin vYsaiti valyuta bazar1nda spekulyativ YmanYtlYrY istifadY edirdilYr. Bank tYcrbYsinin, pe_Ykarl11n, habelY kommersiya banklar1n1n Milli Bank tYrYfindYn qYnaYtbYx_ tYnzimlYnmYmYsi bank sisteminin iflas1na gYtirib 1xard1. Onlarla bank mflis oldu, on minlYrlY YmanYtinin YmanYtlYri geri qaytar1lmad1. NYticY etibarilY AzYrbaycanda maliyyY vasitYiliyinin ilk nmayYndYlYri olan kommersiya banklar1na Yhali aras1nda byk inams1zl1q vY etibars1zl1q hissi gclYndi. 1992-1995-ci illYr YrzindY AzYrbaycan1n makroiqtisadi hYyat1nda hiperinflyasiya, milli valyutan1n srYtlY devalvasiyas1 kimi gYrgin ortam ya_and1. Manat1n srYtlY dYyYrdYn d_mYsi onun funksiyalar1n1n itirilmYsinY vY toplum tYrYfindYn imtina edilmYsi tYhlkYsinY yol ad1. HYmin illYrdY ya_anan hiperinflyasiya ortam1 bdcY kYsirinin artmas1 vY bu kYsirin Milli bank1n YlavY pul emissiyas1 hesab1na qar_1lanmas1, kommersiya banklar1na Ysasland1r1lmam1_ mYblYdY vY faizlY mYrkYzlY_dirilmi_ kreditlYrin verilmYsi nYticYsindY pul geni_lYnmYsi vY idxal1n hYddYn art1q artmas1 ilY bal1 olaraq bahala_mas1 ilY YlaqYdar idi. 0nflyasiya nYzarYt alt1na al1nd1 vY faiz dYrYcYlYri real ldY pozitiv hYddY atd1r1ld1. Faiz dYrYcYlYri nominal ldY azalsa da, real olaraq xeyli yksYldi. BelYliklY, y11mlar1n investisiyalara transformasiya olunmas1 n vacib olan, inflyasiya dYrYcYsinin stndY gerYklY_Yn faiz dYrYcYsi formala_m1_d1r. Bununla yana_1, sabitlY_mY proqram1n1n hYyata keirilmYsi sayYsindY valyuta kursu sabitlY_dirilmi_, manat1n xarici valyutalara, o cmlYdYn AB^ dollar1na nYzYrYn mvqeyi mhkYmlYndirilmi_dir. Bu da milli pul vahidinY Yhali vY biznes dairYlYrindY inam1n vY etibar1n yarad1lmas1na xidmYt etmi_dir. Lakin makromaliyyY sahYsindY sabitliyin YldY edilmYsi lkYdY milli maliyyY sisteminin formala_mas1 n yetYrli deyildir. Bu sahYdY oxlu problemlYr qalmaqdad1r.mYlumdur ki, hYr bir lkYdY maliyyY bazar1n1n inki_af1 n adamba_1na d_Yn milli gYlirin bYlli bir sYviyyYni a_mas1 gYrYkdir. 1992-ci ildYn ba_layaraq son illYrY qYdYr davam edYn iqtisadi staqnasiya adamba_1na d_Yn milli gYlirin sYviyyYsini xeyli a_a1 salm1_, Yhalinin vY mYssisYlYrin y11mlar1n1n YrimYsinY sYbYb olmu_dur. Hal-haz1rda lkYdY y11m normas1n1n a_a1 olmas1 milli maliyyY sisteminin iqtisadi inki_afa yksYk sYviyyYdY xidmYt edYcYk _YkildY formala_mas1na imkan vermir. Ba_qa szlY, lkYdY iqtisadi inki_af n zYruri olan investisiya xYrclYrinin maliyyYlY_mYsi mYqsYdilY yetYrli hYcmdY maliyyY resurslar1 sYfYrbYr etmYk potensial1 a_a1d1r. AzYrbaycanda maliyyY bazar1n1n formala_mas1na YngYl olan sYbYblYrdYn biri dY milli iqtisadiyyat1n dollarla_mas1 problemidir. 0qtisadiyyatda dollarla_ma lkYdYki makroiqtisadi, siyasi destabilliyin, milli pul vahidinY olan ictimai etibar1n olmad11 sosial-psixoloji ortam1n nYticYsidir. Dollarla_ma milli pul vahidi olan manat1n z funksiyalar1n1n laz1mi sYviyyYdY yerinY yetirY bilmYmYsi sYbYbindYn nad dollar1n dvriyyYdY hYm pul kimi, hYm dY pula alternativ yat1r1m vasitYsi kimi formalarda tYzahrn ifadY edir. Keynsin pul tYlYbi haqq1nda tYliminY grY, likvid saxlama (shbYt tYdiyyY vasitYsi olan puldan gedir) motivY bal1d1r  transaksion, ehtiyatlanma, spekulyativ. Transaksion vY ehtiyatlanma motivinY bal1 likvid tYrcihindY manat1n rolunun zYifliyi, onun digYr aktivlYrY tez vY maneYsiz evrilmY imkan1n yetYrsizliyindY vY z dYyYrini itirmY gzlYntilYrinY mYruz qalmas1ndad1r. Manat lkY YrazisindY yeganY dYmY vasitYsi olmaq hququna sahib olsa da, tYcrbYdY sat1_ prosesinin YksYr i_tirak1lar1 he dY ona stnlk vermirlYr. Manat1n likvidliyinin zYifliyinY bank hesabla_malar1n1n tYkmil olmamas1 da sYbYb olur. z pulunu bank1n hesabla_ma hesab1nda saxlayan subyektlYr bir ox tYdiyYlYrin onun vasitYsi ilY hYyata keirY bilmirlYr. 0qtisadi sazi_lYrin byk hissYsinin hYyata keirildiyi klgY iqtisadiyyat1nda dYmY vasitYsi kimi dollara stnlk verilir. Son illYrdY AzYrbaycanda zYllY_mY eklYri bazar1n1n formala_mas1 ilY YlaqYdar olaraq spekulyativ motivY bal1 olaraq likvid vYsaitY tYlYb faktorunu ortaya 1xarm1_d1r. Bu halda isY manat demYk olar ki, yerini dollara vermi_dir. eklYrin qiymYtlYrinin d_YcYyini gzlYyYn spekulyantlar manata deyil, yaln1z dollara tYlYb irYli srrlYr. Bu yax1nlarda DvlYt QiymYtli Ka1zlar KomitYsinin hYyata keirdiyi zYllY_mY eklYrinin qeydiyyat1 zaman1 a_kar olmu_dur ki, onlar1n hYcmi mumi hYcminin tYxminYn yar1s1 spekulyantlar1n YlindYdir. Bu fakt gstYrir ki, ek bazar1nda spekulyativ dvriyyY on milyon dollarlarla llY bilYr. DemYli eklYrin qiymYtlYrinin qalx1b enmYsi on milyon dollarlarla llYn valyuta tYlYbi vY tYklifini ortaya 1xar1r. ^bhYsiz ki, bu proses lkYnin valyuta bazar1ndak1 mYcmu tYlYb vY tYklifinY z tYsirini gstYrir. Qeyd etdiyimiz kimi dollar tYkcY likvid tYrcihinin vasitYsi olaraq deyil, hYm dY pula alternativ yat1r1m vasitYsi olaraq 1x1_ etmYkdYdir. Dollar1n gYlirinin s1f1r olmas1na baxmaraq manat  dollar aras1nda evrilmY gcnn yksYkliyi, dollar1n mhkYmliyi vY yksYk konvertabilliyi, onun sYrvYtin pula alternativ nv kimi saxlan1lmas1na sYbYb olur. BelYliklY, yksYk likvidlik qabiliyyYtinY vY z real dYyYrini qoruyub saxlamaq gcnY sahib xarici valyuta  dollar bir tYrYfdYn manat1 bir likvid vasitY olaraq s1x1_d1r1r, digYr tYrYfdYn isY manata Ysas alternativ yat1r1m vasitYsi olaraq 1x1_ edir. Ba_qa szlY, dollar hYm dY sYrvYtin bir nv kimi tutulur. 0nsanlar1m1z sYrvYtin pula alternativ formas1 kimi maliyyY alYtlYrini deyil, dollar1 tYrcih edirlYr. Milli iqtisadiyyat1n dollarla_mas1 haqq1nda dediklYrimizY YlavY olaraq onu qeyd etmYk istYrdim ki, buna sYbYb tYkcY dollar1n yksYk likvidliyY vY mhkYmliyY malik olmas1 deyildir. Dollar hYm dY sYrvYtin anonimliyini tYmin etmi_ olur. ^YxslYr sahib olduqlar1 sYrvYtin dvlYtin vY geni_ ictimaiyyYtin nYzYrindYn gizlYtmYk mYqsYdilY onun yaln1z anonimliyini tYmin edYn formada saxlanmas1na stnlk verirlYr. DigYr tYrYfdYn dY dollar1n btn dvlYtlYrdY konvertasiya oluna bilmYsi, onun istYnilYn vaxt vY asan _YkildY lkYnin hdudlar1ndan 1xarma1n mmknly, dollar tYrcihinin Ysas sYbYlYrindYn biridir. Dollarla_man1n iqtisadiyyat n tYhlkYli miqyas1n1 nYzYrY alaraq onunla mcadilY proqram1n1n grYklY_dirilmYsinY ehtiyac vard1r. Bunun n ilk nvbYdY makroiqtisadi vY siyasi sahYdY davaml1 sabitlik YldY edilmYli, manata ictimai inam yarad1lmal1d1r. 0nsanlar1n gYlYcYyY ynYlik qYrar qYbul etmYsi n salamvY mhkYm tYmYllYr yarad1lmal1d1r. Btn gstYrilYn problemlYrlY yana_1, son illYrdY hYyata keirilYn kkl iqtisadi dYyi_ikliklYr, o cmlYdYn zYllY_dirmY maliyyY bazar1n1n formala_mas1 n iqtisadi Ysaslar yarad1r. Orta vY iri mYssisYlYrin zYllY_dirilmYsinin sYhmlY_dirmY qaydas1nda apar1lmas1 korporativ sYhm bazar1n1 meydana gYtirir. Bu zaman oxlu formala_mas1n1 tYlYb edir. MaliyyY bazar1n1n i_lYyi_i onun n yarad1lan hquqi bazadan ox dYrYcYdY as1l1d1r. Yuxar1da qeyd etdiyimiz kimi bu sahYdY mYyyYn qanunvericilik aktlar1 qYbil edilib. Lakin bu sahYdY qanunyarad1c1l11 istiqamYtindY dY mYyyYn nqsanlara yol verilir. TYYsf ki, maliyyY qanunvericiliyi reall1qlar1n ara_d1r1lmas1 vY dzgn qiymYtlYndirilmYsi Ysas1nda deyil, xarici lkYlYrin, bir qayda olaraq isY inki_af etmi_ lkYlYrin mvafiq qanunlar1n1n _ablon tYtbiqi zYrindY formala_1r. MYsYlYn, AzYrbaycanda he bir investisiya fondu fYaliyyYt gstYrmirsY, onun fYaliyyYti haqq1nda mvafiq qanun qYbul edib, inki_af etmi_ lkYlYrdY olduu kimi normalar, mYhdudiyyYtlYr mYyyYn etmYyin hans1 elmi Ysas1 vard1r? FikrimizcY, YvvYlcY maliyyY bazar1n1n i_lYyi_inin vY burada vasitYilik edYn qurulu_lar1n fYaliyyYtinin mumi Ysaslar1n1 mYyyYn edYn qanunun qYbuluna ehtiyac vard1r. Bu qanunda maliyyY bazar1nda i_tirak1n mumi proseduras1, maliyyY alYtlYrinY mumi tYlYblYr, bazarda fYaliyyYtinY izn verilYn vasitYilYr vY onlar1n funksiyalar1, dvlYt tYnzimlYmY orqan1n1n hqqlar1 vY vYzifYlYri z Yksini tapmal1d1r. Bu qanun maliyyY bazar1nda rYqabYti qorumal1, i_tirak1n _Yfafl11n1 vY obyektivliyini tYmin etmYlidir. DeyilYnlYrlY yana_1 qeyd etmYliyik ki, qYbul edilYn bYzi qanunlarda da qsurlar yox deyildir. MYsYlYn, s1orta haqq1nda qanuna grY s1orta tY_kilat1 z sYrbYst vYsaitlYrini ilk nvbYdY dvlYt vY dvlYt mYssisYlYrinin qiymYtli ka1zlar1na yat1rmal1d1r. HYr _eydYn YvvYl bu rYqabYt prinsipinY ziddir. DigYr tYrYfdYn dY belY qayda s1orta tY_kilat1na z aktivlYrini sYmYrYli istifadY etmYyY imkan vermir. Qanunvericilik s1orta1lar1 investisiyalara hYvYslYndirmYk YvYzinY, dvlYtin bdcY ehtiyaclar1n1n qar_1lanmas1na xidmYt etmYsinY inzibati yolla svq edir. 1999-c ilin dekabr1nda prezident fYrman1 ilY yarad1lan DvlYt qiymYtli Ka1zlar KomitYsi maliyyY bazar1n1n tYnzimlYnmYsi sahYsindY mhm add1m oldu. DQKK qiymYtli ka1zlar bazar1nda dvlYt bazar1nda dvlYt siyasYtini mYyyYn edir, normativ  hquqi aktlar tYrtib edir, professional i_tirak1lara vY bYzi maliyyY qurumlar1n1n fYaliyyYtinY lisenziya verir, yoxlamalar apar1r vY mYhdudiyyYtlYr mYyyYnlY_dirir. FS0L 2. AZRBAYCAN RESPUBL0KASINDA MAL0YY BAZARININ MAS0R DURUMUNUN THL0L0 V Q0YMTLND0R0LMS0 2.1. MaliyyY bazar1nda dvlYt vY korporativ qiymYtli ka1zlar1n dvriyyYsinin tYhlili vY qiymYtlYndirilmYsi MaliyyY bazar1n1n Ysas tYrkib hissYlYrindYn biri olan qiymYtli ka1zlar bazar1  maliyyY hdYliklYrinin alq1-satq1s1 yolu ilY vYsaitlYrin toplanmas1 vY bl_drlmYsini tYmin edir. Bu bazar1n funksiyalar1 a_a1da gstYrilmi_dir: mYssisYlYrdY vY YhalidY olan sYrbYst maliyyY vYsaitlYrinin akkumulyasiyas1; iqtisadiyyata investisiyalar1n tYmin olunmas1; qiymYtli ka1zlar1n fasilYsiz tYdavl etmYsinin hYyata keirilmYsi. Bazar mnasibYtlYrinY keidin ilk illYrindY qiymYtli ka1zlar bazar1n1n znY-mYxsus xsusiyyYtlYri vard1r. BelY ki, fond birjalar1nda sYhmlYrin sat1lmas1nda mYyyYn YtinliklYr yaran1r. BelY YtinliklYr YhalidY investisiyala_d1rma YnYnYlYrinin olmamas1 ilY YlaqYdar ba_ verir. QiymYtli ka1zlar1n birja ticarYti fond birjalar1nda hYyata keirilir. Fond bazar1 Yn geni_ yay1lm1_ mxtYlif birja institutlar1ndan ibarYtdir. Fond birjas1n1n YmtYY birjas1ndan Ysas fYrqi svdYlY_mY obyektlYridir. Lakin hYr iki bazarda ticarYtin tY_kili vY apar1lmas1 fYaliyyYtinin mahiyyYti, tY_kilati-hquqi qurulu_u, bazar i_tirak1lar1n1n birja fYaliyyYtindY i_tirak etmYyY burax1lmas1n1n Ysas vYzifYlYri vY prinsiplYri ox_ard1r. Mair dvrdY qiymYtli ka1zlar bazar1 pul vYsaitlYrinin yenidYn blgs mexanizmlYrindYn biridir, biznesin maliyyY resurslar1 ilY tYmin olunmas1n1n alternativ formas1d1r. Bu bazar mvYqqYti sYrbYst pul y11mlar1 yenidYn sahibkarl1q fYaliyyYtinY cYlb etmYyY imkan verir. Bazarda pul ax1n1 yksYk rentabelliyY malik olan sahYlYrY, mYssisYlYrY ynYlir. SYrbYst pul vYsaitlYrinY sahib olan _YxslYr qiymYtli ka1zlar1 YldY etmYklY iqtisadiyyat1 investisiyala_d1rm1_ olurlar. Fond bazar1ndak1 vYziyyYt lkYnin ictimai-siyasi durumunun dYyi_mYsinY ciddi reaksiya verir, bir maliyyY barometri kimi bu dYyi_ikliklYri Yks etdirir. Fond birjas1n1n fYaliyyYti mYyyYn istiqamYtlYri YhatY edir, o cmlYdYn: -qiymYtli ka1zlar1n normal tYdavl n zYruri _Yraitin tYmin edilmYsi; qiymYtli ka1zlar1n birjadankYnar qiymYtqoymada da Ysas rol oynayan qiymYtinin mYyyYnlY_dirilmYsi; qiymYtli ka1zlar1n, onlar1n emitentlYrinin haqq1nda zYruri informasiyalar1n paylanmas1; bazar i_tirak1lar1n1n pe_Ykarl1q sYviyyYsinin qorunub saxlan1lmas1 vY yksYkdilmYsinY nail olmaq. QiymYtli ka1zlar bazar1nda istYnilYn hquqi vY fiziki _Yxs i_tirak edY bilYr, o cmlYdYn dvlYt, sYhmdar cYmiyyYtlYri, bazar1n pe_Ykar mtYxYssislYri, mxtYlif investisiya fondlar1 vY banklar, _irkYtlYr, hYminin vYtYnda_lar. Btn birjalarda olduu kimi, fond birjas1nda da Ysas fYaliyyYtlY brokerlYr vY maliyyY treyderlYri mY_ul olurlar. Birjada qiymYtli ka1zlar1n sat1_1 dilerin i_tirak1n1 nYzYrdY tutmur. BelY ki dilerin birjaya giri_i qadaand1r. Eyni zamanda fond birjas1 YmtYY birjas1nda olduu kimi kimi fyuer vY opsion mqavilYlYrinin Ytraf1nda ba_ verYn kiik vY iri  birja oyunlar1n1n arenas1d1r. QiymYtli ka1zlar1n yerlY_dirilmYsi vaxt1na grY bu bazar ilkin vY tYkrar bazar olmaqla 2 yerY blnr. 0lkin bazarda ilk dYfY burax1lan qiymYtli ka1zlar ilk olaraq yerlY_dirilir, tYlYb vY tYklif Ysas1nda onlar1n qiymYti mYyyYn edilir, burax1l1_1n dvlYt qeydiyyat1 vY burax1l1_1n nYticYlYrinin qeydiyyat1, reyestr saxlay1c1s1n1n mYyyYn edilmYsi vY digYr i_lYr. Bu bazar1n Ysas cYhYti pul vYsaitlYrinin qoyulmas1 mYqsYdilY qiymYtli ka1z nvn daha dzgn Ysasland1r1lm1_ seimYyY kmYki olan informasiyan1n investorlar n tam a1qlanmas1d1r. Informasiyan1n a1qlanmas1nda emissiya prospektinin haz1rlanmas1, uyun orqanlar tYrYfindYn yoxlanaraq qeydY al1nmas1, emissiya prospektinin, habelY ilkin yerlY_mYnin nYticYlYrinin mYtbuatda dYrc olunmas1 vY s. Yks olunur. 0lkin bazar qiymYtli ka1zlar1 emissiya edYnlYrin maliyyY resurslar1 YldY etmYsinY xidmYt edir. 0lkin yerlY_dirmY _YrtlYrinin necY yerinY yetirilmYsindYn cYlb edilYn vYsaitlYrin hYcmi, emitentin sonrak1 i_gzar nfuzu as1l1d1r. QiymYtli ka1zlar1n fond bazar1nda sYmYrYli yerlY_dirilmYsinY anderraytinq deyilir. vvYl burax1lm1_, ilkin bazar mYrhYlYsini kemi_ qiymYtli ka1zlar1n tYkrar sat1lmas1 vY al1_1 ikinci vY ya tYkrar bazarda hYyata keirilir. Ikinci bazar1n Ysas mYqsYdi qiymYtli kaizlar1n ilkin yerlY_dirilmYsindYn sonra onlarda YmYliyyatlar1n apar1lmas1na laz1m olan _Yraitin yarad1lmas1d1r. Bununla bal1 tYkrar bazar a_a1dak1 funksiyalar1 yerinY yetirir: qiymYtli ka1zlar1n sat1c1 vY al1c1lar1n1 gr_drmYklY onlar1n sat1lmas1na _Yrait yaratmaq; qiymYtli ka1zlar1n qiymYtinin tYlYb vY tYklifin mYyyYn etdiyi sYviyyYdY tarazla_d1r1lmas1n1 tYmin etmYk. TYkrar bazar1n Ysas cYhYti onun likvidliyidir. MYzYnnYlYrin ox kiik dYyi_ilmYsi vY kiik xYrclYr hesab1na geni_ hYcmdY fond ticarYti mmkndr. TYkrar bazar tY_kilati formas1na grY birja bazar1 vY birjadankYnar bazara ayr1l1r. Btn dnyada tYkrar kapital bazar1 fond birjas1 _YklindY fYaliyyYt gstYrir. Dnya rYsmi fond birjalar1 qiymYtli ka1zlar1n ticarYti n Ysas meydan say1l1r. Bu rYsmi birjalar1n oxu hYm ilkin, hYm dY tYkrar bazar funksiyalar1n1 yerinY yetirirlYr. TYkrar qiymYtli ka1zlar (fond) bazar1n1n mvcudluu uzunmddYtli maliyyYlY_mY vasitYsi ilY vYsaitin cYlb edilmYsini istYyYn _irkYtlYr n olduqca zYruridir. gYr onlar1n istYnilYn vaxtda sat1lmas1 vY investorun verdiyi pul vYsaitinin qaytar1lmas1 imkan1 yoxdursa, potensial uzunmddYtli investorlar sYhm vY istiqrazlar1n YldY edilmYsilY raz1la_mazlar. Bununla ball _irkYt n znn qiymYtli ka1zlar1n1 geri almaa hYr vaxt haz1r pul saxlamas1 praktiki cYhYtdYn mYqsYdYuyun deyildir. TYkrar kapital bazar1n1n mvcudluu qiymYtli ka1zlar1n sahibinY onlar1 digYr istYyYnlYrY satmaa imkan verir. TYkrar bazar alYtlYrinin olmamas1 isY uzunmddYtY vYsaitlYrin cYlb edilmYsini qeyri-mmkn edir, Yn yax_1 halda isY investorun istYdiyi gYlir sYbYbindYn ox baha ba_a gYlir. Ayr1-ayr1 mYlliflYrin fikrincY, tYkrar fond bazar1n1n olmamas1, ba_qa szlY, uzunmddYtli investisiya maliyyYlY_dirmYsinin kifayYt etmYmYsi sYbYbindYn inki_af etmYkdY olan lkYlYr z sYnaye vY iqtisadi inki_af1nda geri qal1rlar. Birja bazar1n1n Ysas1nda fond birjalar1 dayan1r. Fond birjas1 yksYk keyfiyyYtli qiymYtli ka1zlar1n al1n1b-sat1ld11 vY YmYliyyatlar1n bu bazar1n pe_Ykar i_tirak1la-r1 tYrYfindYn apar1ld11 tYsisar _YklindY qurulmu_ maliyyY bazar1d1r. Fond birjalar1 QYrbi Avropada meydana gYlmi_ vY fYaliyyYt gstYrmi_dir. On yeddinci YsrY qYdYr dnyada Antverpen birjas1 mY_hur olmu_dur. On altinc1 Ysrin ortalar1nda Lion birjas1 vY London Kral birjas1 yarad1lm1_d1r. 1662-ci ildY Amster-dam birjas1 tY_kil edilmi_ vY on yeddinci YsrdY beynYlxalq qiymYtli ka1zlar ticarY-tindY Ysas rol oynam1_d1r. MYhz bu birjada dnyada ilk dYfY birja svdYlY_mYsinin predmeti sYhmdar _irkYtinin sYhmlYri olmu_dur. XVIII YsrdY Amsterdam birjas1nda 44 adda mxtYlif qiymYtli ka1zlar (sYhmlYr vY istiqrazlar) qiymYtlYndirilmi_dir. On sYkkizinci Ysrin sonlar1na yax1n birjalar YmtYYlYrlY vY fond qiymYtlilYri ilY ticarYt eyni vaxtda apar1l1rd1. 1773-c ildY London brokerlYri kral birjas1n1n bir hissYsini icarYyY gtrb ilk dYfY sYrbYst fond birjas1 tY_kil etdikdYn sonra YmtYY vY fond birjalar1 ayr1lm1_, fond birjalar1 mxtYlif bazara evrilm1_dir. Rusiyada da art1q on sYkkizinci Ysrin YvvYllYrindYn birja fYaliyyYtinY ba_lan-m1_d1r.Bu i_in tY_kili Birinci Pyotr1n fYaliyyYti ilY bal1d1r. Dorudur, 1811-ci ildY Rusiya 0mperiyas1n1n paytaxt1 Sankt-Peterburq _YhYrindY Fond birjas1n1n ayr1ca binas1 tikilmi_dir. Lakin Rusiyada qiymYtli ka1zlar1n sat1_1 YmtYY birjalar1nda YmtYYlYrlY birja ticarYtinin qaydalar1na mvafiq hYyata keirilirdi. Kemi_ SSR0 YrazisindY fond birjalar1 yaln1z keYn Ysrin 90-c1 illYrindYn sonra yaranmaa ba_lam1_d1r. Ancaq hYtta 1990-c1 ildY yaranm1_ Moskva beynYlxalq fond birjas1 vY Moskva MYrkYzi Fond Birjas1 birja ticarYtinin dnya mYrkYzi ola bilmYmi_dir. Haz1rda dnyada 100-Y qYdYr iri fond birjalar1 fYaliyyYt gstYrYn 100-Y qYdYr iri fond birjalar1n1n i_YrisindY Yn nfuzlular1 Nyu-York, London vY Tokio fond birjalar1 hesab edilir. Haz1rk1 dvrdY fond birjalar1 qeyri-kommersiya fYaliyyYti ilY mY_ul olan tYrYfda_l1q, assosiasiya vY ya sYhmdar cYmiyyYti formas1nda tY_kil olunur. Birja zvlYrinY irYli srlYn tYlYblYr hYm qanunvericiliklY, hYm dY birjan1n z tYrYfindYn mYyyYn edilir. Bazar iqtisadiyyat1 inki_af etmi_ lkYlYrin oxunun fond birjalar1nda onlar1n zvlyn tYsdiqlYyYn zYruri _Yrt xsusi broker lisenziyas1n1n olmas1d1r. MxtYlif lkYlYrdY hquqi vY fiziki _YxslYrin fond birjas1n1n zv olmas1 mxtYlif yollarla hYyata keirilir. BYzi lkYlYrdY birja zv yaln1z hquqi _YxslYr, digYr lkYlYrdY yaln1z fiziki _YxslYr, ba_qa lkYlYrdY isY hYr ikisi, hYm fiziki, hYm dY hquqi _YxslYr ola bilYr. Fond birjalar1nda kommersiya banklar1n1n i_tirak imkanlar1 haqq1nda mYsYlY dY eyni cr hYll edilmir. MYsYlYn, Rusiyada nY fiziki _YxslYr, nY dY kommersiya banklar1 fond birjas1n1n bilavasitY i_tirak1lar1 ola bilmYzlYr. Onlar ancaq fond birjas1nda ancaq zlYrinin tYsis etdiklYri _irkYt vasitYsilY i_tirak edY bilYrlYr. Birjada sat1lan qiymYtli ka1zlarla hYyata keirilYn hYr bir YmYliyyat birja YmYliyyat1 say1l1r. Fond birjalar1 a1q tYsisatlard1r, buna grY dY onlarda apar1lan hYr bir YmYliyyat a1q _YkildY hYyata keirilir. Birjan1n i_ saat1nda qeydiyyatdan keYn hYr bir qiymYtli ka1z1n cari qiymYti barYdY informasiya almaq olar. Listinq prosedurundan kemi_ btn qiymYtli ka1zlar fond birjas1nda ticarYt obyektlYri qismindY 1x1_ edY bilYrlYr. Listinq dedikdY, qiymYtli ka1zlar1n fond birjas1n1n xsusi qiymYtlYndirmY siyah1s1na, yYni listinqY daxil edilmYsi ba_a d_lr. ListinqY daxil edilmi_ qiymYtli ka1zlar sat1_a burax1l1r. Birjada sat1_a burax1lan qiymYtli ka1zlar qiymYtlYndirilir, ba_qa szlY, kotirovka olunur. Kotirovka Ysas1nda onlar1n bazar qiymYti vY sYhm kursu adlanan sYhmlYrin bazar qiymYti mYyyYnlY_dirilir. Kotirovka birjalar1n hYr bir i_ gnndY birja al1_1 vY sat1_1 prosesindY mYyyYnlY_dirilmi_ qiymYtlYrin birja blletenindY dYrc edilmYsini nYzYrdY tutur. Birjada sat1_1 apar1lan qiymYtli ka1zlar fond qiymYtlilYri adlan1r. Lakin btn qiymYtli ka1zlar, o cmlYdYn, VeksellYr, eklYr, depozitlYr vY YmanYt sertifikatlar1 fond qiymYtlilYri ola bilmYz. BelY qiymYtlilYrin s1yah1s1na yaln1z qeydY al1nm1_ gYlirY malik istiqrazlar, hYminin xsusi olaraq yoxlan1lm1_ sYhmdarlar cYmiyyYtlYrinin sYhmlYri daxil edilir. Yaln1z bu proseduru kemi_ qiymYtli ka1zlar birjada sat1_a burax1la bilYr, sat1_a qYbul edilYn qiymYtli ka1zlar1n emitenti birja tYrYfindYn qYbul edilYn _irkYtlYrin xsusi reestrinY YlavY edilir. Birjalarda listinq YmYliyyatlar1n1n Yksi olan delistinq proseduru da hYyata keirilY bilYr. Delistinq- birjan1n tYsdiq etdiyi qaydada qiymYtli ka1zlar1n tYdavl-dYn 1xar1lmas1ni Yks etdirir. dYmY _YrtlYrinY grY birja YmYliyyatlar1 kassa vY mddYtli YmYliyyatlar olmaqla iki yerY blnr: Kassa YmYliyyatlar1, Ysas etibarilY investisiyalar1n qoyulmas1 ilY bal1d1r. Kassa YmYliyyatlar1 zaman1 al1nan qiymYtli ka1zlar1n haqq1 YqdlYr baland1qda dYrhal dYnilir. Dnya praktikas1nda kassa YmYliyyatlar1 zrY hesabla_man1n Yqd gnndY apar1lmas1 qaydas1 tYtbiq olunur. TicarYtinin apar1ld11 qiymYtli ka1zlarin hYcmi byk olduqda hesabla_ma mddYtli atr1r1la bilYr. MddYtli YmYliyyatlar zrY hesabla_malar tYrYflYr aras1nda YvvYldYn mYyyYn edimi_ mddYtdYn sonra YqdlYr balanarkYn olan mYzYnnY ilY apar1l1r. BelY YqdlYr zrY mqavilYr balanan, qiymYt mYyyYnlY_dirilYn vY hesabla_man1n apar1laca1 mddYtlYr qabaqcadan konkret mYyyYnlY_dirir. MddYtli YqdlYr zrY hesabla_malar 2 dYfY-ya ay1n ortas1nda (per medio), yaxud da ay1n sonunda (per ultimo) apar1l1r. MddYtli YqdlYrdYn alq1-satq1 zaman1 mYzYnnYlYr aras1nda yaranan fYrq _YklindY mhtYkir mYnfYYtin al1nmas1 mmkndr vY o, tez-tez bu mYqsYdlY istifadY edilir. MddYtli YmYliyyatlar1n Yn geni_ yay1lm1_ nvlYri kimi fyuers vY opsionlar gstYrilY bilYr. Fyuers YmYliyyatlar1 sat1c1 ilY al1c1 aras1nda balanan vY gYlYcYkdY mYyyYn vaxt YrzindY qabaqcadan qYti mYyyYnlY_dirilmi_ mYzYnnY ilY qiymYtli ka1zlar1n mYyyYn hissYsinin uyun olaraq sat1lmas1 vY al1nmas1 hdYlikli, standart mddYtY malik mqavilYdir. Opsion al1c1ya tYyin olunmu_ dvr YrzindY mYyyYnlY_dirilmi_ qiymYtlY mal1n standart miqdar1n1 almaq hququ, sat1c1ya isY satmaq hququ verYn mqavilYdir. ^irkYtlYr, xsusi ilY dY iri biznes subyektlYri hYr vaxt cYhd edirlYr ki, z sYhmlYrinin fond birjas1nda kotirovka etdirsinlYr, nki bu, onlara bir s1ra stnlklYr verir, o cmlYdYn: _irkYtlYrin sYhmlYrinin cYmiyyYtdY daha mY_hurla_mas1na vY almaq n daha ox tan1nmas1na vY onlar1n al1_1n1n daha asan olmas1na imkan verir. NYticYdY onlar1n cYlbediciliyini yksYldir, svdYlY_mYlYrin say1n1 art1r1r vY mYzYnnYni yksYldir; yeni qiymYtli ka1zlar burax1ld1qda onlar1n yerlY_dirilmYsi xYrclYri, qiymYtli ka1zlar1 birjada al1n1b sat1lmayan _irkYtlYrin xYrclYrindYn kifayYt qYdYr az olur; sYhmlYri birjada kotirovka olunan biznes subyektlYri daha mY_hurla_1r; sYhmlYri birja ticarYtinY daxil edilYn subyektlYrin sYhmdarlar1n say1n1 daha srYtlY art1r1r; birjada kotirovka olunmaq sYhmlYrin real qiymYtinin mYyyYn olunmas1na kmYk edir.      ^Ykil 2. SYhmlYri birja kotirovkas1na burax1lan firman1n stnlklYri Diler _irkYtlYrinin hYr birinin _Yxsi ksk (sat1_ butiki) olur vY onlara m_tYrilYri ad1ndan svdYlY_mY aparmaq n maklerlYr gYlY bilYrlYr. SvdYlY_mY-ri daha mYqbul qiymYtlYrlY balamaqdan tr n maklerlYr, birja ticarYtilYri kioska gYlmYlidirlYr, bu k_klYrdY qiymYti mqayisY etmYkdYn tr konkret qiymYtli ka1zlar1n i_tirak1 ilY YmYliyyatlar apar1l1r. Fond birjas1n1n avtomatla_d1r1lm1_ kotirovka elektron sistemi dilerlYrY z qiymYtini maraqlanan tYrYflYrY, birjan1n zvlYrinY vY qeyri-zvlYrinY displeydY gstYrmYk vY hYmin qiymYti daim tYzYlYmYk imkan1 verir. 0nvestisiya cYmiyyYtinin zvlYri bu vY ya digYr qiymYtli ka1z almaq, yaxud satmaq istYyYn vaxt onlar z maklerlYrinY adYtYn zYng edirlYr, yaxud elektron mYktub gndYrirlYr. Makler dYrhal qiymYti ticarYti ba_lamaa haz1r olan mxtYlif oyunulara gstYrY bilYr. Bir qayda olaraq bu qiymYtlYr diler aras1nda fYrqli ola bilYr. Bu onunla izah edilir ki, hYr hans1 konkret bir qiymYtli ka1z1n qiymYti dilerlYrin tYrYfindYn fYrqli mYyyYn edilY bilYr. HYminin mYyyYn vaxt kYsiyindY tYklifin qiymYtinY qiymYtli ka1zlar1n sahibinY uyun olaraq konkret oyununun mvqeyi dY tYsir edYcYkdir. Birjada ay1 rolu oynayan diler hYr hans1 qiymYtli ka1z1 almaq n kz rolu oynayan dilerlY mqayisYdY daha yksYk qiymYt dYmYyY haz1r olmal1d1r. Potensial al1c1, yaxud potensial sat1c1 olan m_tYriyY makler Yn sYrfYli qiymYt deyY bilYr. BelY olduqda m_tYri ya sYrYncam verir ki, makler bu sYrfYli qiymYtlY svdYlY_mY balas1n, yaxud da he nY qYbul etmYsin. Makler fYaliyyYti ilY mY_ul olan _irkYt z gYlirlYrini m_tYrilYrindYn tutduu komission hesab1na formala_d1r1l1r. 0nvestorlar nYinki qiymYtli ka1zlar, hYminin qiymYtli ka1zlar1n mYzYnnYsilY YlaqYdar derivativlYr dY almaq vY satmaq ilY mY_ul ola bilYrlYr. MYsYlYn, investorlar birja opsionunun ticarYti ilY mY_ul ola bilYr. Bununla onlar YvvYldYn mYyyYnlY_dirilmi_ qiymYtlYrlY qiymYtli ka1zlar1 almaq vY satmaq hququ YldY edY bilYrlYr. Birjalarda mYzYnnY fYrqi ilYoynamaqla kifayYt qYdYr gYlir YldY etmYk olar. Fond birjalar1nda gedYn oyunlar1n mahiyyYti qiymYtli ka1zlar1n mYzYnnYlYri aras1ndak1 fYrqin mYnimsYnilmYsi ilY bal1d1r. Birja oyunun i_tirak1lar1n1 adYtYn mYzYnnYlYrinin qalxmas1 ehtimal1na istinad edYrYk oynayanlara -  kzlYrY vY d_mYsi ehtimal1na istinad edYrYk oynayanlara -  ay1lara blrlYr. Masir dvrdY banklar z fYaliyyYtindY birja mhtYkirliyini fYal maliyyYlY_dirirlYr. Banklar sYhm girovu gtrmYklY birja maklerlYrinY kreditlYr vermYklY kifayYtlYnmirlYr, zlYri dY sonradan daha yksYk mYzYnnY ilY satmaq n qiymYtli ka1zlar1 al1r vY bununla birja mhtYkirliyindY aktiv i_tirak edirlYr. QiymYtli ka1zlar birjadankYnar bazarda da al1n1b-sat1la bilYr. BirjadankYnar bazar fond birjas1ndan kYnarda apar1lan YmYliyyatlar1 YhatY edir. Ayr1-ayr1 lkYlYrdY fond qiymYtli ka1zlar1n ilkin yerlY_dirmYlYrinin Ysas hissYsi, hYminin birjada qeydiyyatdan kemYm a_a1 keyfiyyYtli qiymYtli ka1zlarda birjadankYnar bazarda sat1la bilYr. BirjadankYnar bazar qeyri-rYsmi olaraq ilkin vY tYkrar qiymYtli ka1zlar bazar1na nisbYtYn  nc bazar adland1r1l1r. 0nformasiya texnologiyalar1n1n inki_af1 nYticYsindY qiymYtli ka1zlar1n birjadankYnar ticarYtinin yeni sistemlYri meydana gYlmi_dir. Onlar kompterlYrlY hYyata keirilYn elektron birja kimi 1x1_ edirlYr. 0lk dYfY 1970-ci ildY Amerika BirlY_mi_ ^tatlar1nda fYaliyyYt gstYrYn qiymYtli ka1zlar dilerlYri assosiasiyas1n1n avtomatla_d1r1lm1_ qiymYtlYndirmY sistemini buna nmunY gstYrmYk olar. Bazar mnasibYtlYri inki_af etmi_ lkYlYrdY birjadankYnar bazarda yeni bir sistem formala_1r vY onu hYtta  drdnc bazar adland1r1rlar. Bu sistem qiymYtli ka1zlar1n sat1c1lar1 vY al1c1lar1n1 kompter sistemi vasitYsi ilY he bir YnYnYvi vasitYiyY mraciYt etmYdYn birlY_dirir. Onlar1n Ysas1n1 mxtYlif elektron sYhm ticarYti sistemlYri (0nstinet, Posit, Grossinq Network vY s.) tY_kil edir. Bir neY elektron sistemi qiymYtli ka1zlar1n investorlar tYrYfindYn _YbYkYyY 1xar1lan byk dYstlYrinin alq1-satq1 ax1nlar1n1 idarY edir. BtvlkdY maliyyY bazar1nda olduu kimi, qiymYtli ka1zlar bazar1, o cmlYdYn fond birjalar1n1n fYaliyyYti dvlYtin ciddi tYnzimlYmY obyekti hesab edilir. DvlYt tYrYfindYn tYnzimlYmY qiymYtli ka1zlar bazar1n1n normal fYaliyyYt gstYrmYsi n qanunvericilik bazas1n1n i_lYnib haz1rlanmas1n1 nYzYrdY tutur. Fond bazar1n1n tYnzimlYnmYsindY dvlYtin fond bazar1 vergiyY cYlbetmY siyasYtindY xsusi rol oynayir. Dnya tYcrbYsi gstYrir ki, birjada qiymYtli ka1zlarla YmYliyyatlara dzgn vergi sistemi tYtbiq etdikdY iqtisadiyyat1n investisiyala_d1r1lmas1 imkan1 xeyli geni_lYnir. DvlYt tYnzimlYnmYsinin digYr istiqamYti fond birjas1nda qiymYtli ka1zlar1n ticarYti mYqsYdilY bank kreditlYrindYn istifadY olunmas1d1r. Bununla bal1, sYhm almaq n YhaliyY on-on be_ il mddYtinY faizsiz kreditlYrin verilmYsi mYqsYdY uyundur. Bu, dvriyyYdY olan dYmY vasiiYlYrinin hYcmini art1rmaqla bazar mnasibYtlYrinY Yhalinin cYlb edilmYsinY _Yrait yarad1r, Yhalinin sosial vYziyyYtinin yax_1la_d1r1lmas1na tYsir edir. Fond bazar1n1n tYnzimlYnmYsindY dvlYtin Ysas vYzifYsi bazarda ba_ verYn mnasibYtlYrin hququ bazas1n1n formala_d1r1lmas1d1r. Bu mYqsYdlY a_a1dak1 normativ-hquqi sYnYdlYrin haz1rlanmas1 tYlYb olunur: qiymYtli ka1zlar vY fond birjas1 haqq1nda qanunvericilik aktlar1; sYhmdar cYmiyyYtlYri haqq1nda qanunvericilik aktlar1; broker firmalar1n1n fYaliyyYti haqq1nda qanunvericilik aktlar1. 0nki_af etmi_ sYnaye lkYlYrindY keYn Ysrin 30-cu illYrindYn ba_layaraq investisiya biznesi tYsYrrfat qanunvericiliyinin vY inzibati nYzarYtin xsusi sahYsinY evrilmi_ mstYqil tY_kilatlar, eyni zamanda komissiya _YklindY mxtYlif dvlYt qurumlar1 fYaliyyYt gstYrmYyY ba_lam1_lar. Onlar birjalarda qiymYtli ka1zlarla YmYliyyatlar1 tYnzimlYyYn qanunlar1n vY normativ-hquqi sYnYdlYrin haz1rlanmas1na vY onlara YmYl olunmas1na cavabdeh idilYr. sas prinsip kimi elementlYr qiymYtli ka1zlar1n sYrbYst sat1_a burax1lmas1 barYdY btn mYlumatlar1n tam, doru vY a1q elan edilmYsidir. DvlYt nYzarYti qurumu emitentdYn daxil olmu_ sYnYdlYrin, ilk nvbYdY emissiya prospektinin dolun, dzgn vY ayd1n olmas1na Ymin olduqdan sonra qiymYtli ka1zlar1n sat1_1na icazY verilir. Fond birjalar1n1n fYaliyyYtinY mxtYlif lkYlYrdY mxtYlif qurumlar nYzarYt edir. Bir s1ra lkYlYrdY fond birjas1n1n fYaliyyYtinin tYnzimlYnmYsinY MaliyyY Nazirliyi, digYr lkYlYrdY MYrkYzi Bank, yaxud bank nYzarYti orqan1 hYyata keirir. BYzi lkYlYrdY isY qiymYtli ka1zlar bazar1n1n tYnzimlYnmYsi vYzifYsi tamamilY lkYnin regionlar1na hYvalY olunur. AzYrbaycan Respublikas1nda fond bazar1na nYzarYt funksiyas1 uzun mddYt QiymYtli Ka1zlar zrY DvlYt KomitYsinY hYvalY edilmi_dir. AR Prezidentinin 03 fevral 2016-c1 il fYrman1 ilY 2016-c1 ildY  MaliyyY Bazarlar1na NYzarYt Palatas1 publik hquqi _Yxsi yarad1lm1_d1r. Bu, qiymYtli ka1zlar bazar1, investisiya fondlar1, s1orta vY bank tY_kilatlar1n1n fYaliyyYtini masir dvrn tYlYblYrinY uyun vY daha evik tYnzim-lYnmYyY imkan verYcYkdir. Fond bazar1n1n tYnzimlYnmYsi sistemi znn mYqsYdlYrinY, strategiyas1na vY vYzifYlYrinY mvafiq qurulur. Fond bazar1n1n tYnzimlYnmYsi sisteminin Ysas mYqsYdi bazar1n sabit, taraz vY sYmYrYli fYaliyyYtinin tYmin olunmas1d1r. MYqsYdin mYyyYn edilmYsiylY birgY qiymYtli ka1zlar bazar1n1n idarY olunmas1 prosesi tYnzimlYmY mexanizminin yarad1lmas1 vY tYkmillY_dirilmYsini nYzYrdY tutur. Bazar1n tYnzimlYmYsi mexanizminY idarYetmY vasitYlYri, hquqi, normativ vY informasiya tYminat1n1 birlY_dirir. QiymYtli ka1zlar bazar1n1n dvlYt tYnzimlYnmYsi a_a1dak1 mYsYlYlYri YhatY edir: baza normativ-hquqi aktlar1n1n qYbul olunmas1; bazar standartlar1n1n, ba_qa szlY,fond bazar1 i_tirak1lar1 vY maliyyY alYtlYri n zYruri olan tYlYblYrin mYyyYnlY_dirilmYsi; Ysas qaydalar1n nizamla qurulmas1 vY bazar i_tirak1lar1 tYrYfindYn mvcud qanunvericiliyY YmYl olunmas1na dvlYt nYzarYtinin tYmin olunmas1. QiymYtli ka1zlar bazar1n1n idarY olunmas1nda pe_Ykar birliklYrinin rolu vY YhYmiyyYti dan1lmazd1r. Bu birliklYr daxili zntYnzimlYmY sistemini tY_kil edir. Bazar1n zntYnzimlYmYsi onun i_tirak1lar1 n pe_Y vY etik normalar1n, ticarYt YmYliyyatlar1n1n apar1lmas1 qaydalar1n1n tYyin olunmas1 vY onlara YmYl olunmas1na nYzarYti nYzYrdY tutur. TYkrar kapital bazar1n1n sYmYrYli olmas1 hYlY o demYk deyil ki, o iqtisadi cYhYtdYn mkYmmYldir vY tYkmil bazar1n YlamYtlYrinin Ysas hissYsinY malikdir. Eyni zamanda sYmYrYlilik investorlar1n ideal proqnozla_d1rma qabiliyyYtinin olmas1 demYk deyil. QiymYtli ka1zlar1n cari mYzYnnYsi YldY olunan informasiya Ysas1nda onun iqtisadi dYyYrinin Yn yax_1 qiymYtlYndirilmYsini Yks etdirir. Kapital bazarlar1n1n sYmYrYliliyini mYyyYn edYrkYn sYmYrYliliyin forma zrY tYsnifat1ndan istifadY olunmas1 mmkndr: 1. ZYif forma. HYrgah bazar1n sYmYrYliliyi a_a1 sYviyyYdY olsa, qiymYtli ka1zlar1n mYzYnnYsinin kemi_ dYyi_ikliklYrini gstYrYn hYr bir mYlumat art1q onlar1n dYyYrindY nYzYrY al1n1b. 2.Orta forma. SYmYrYliliyin bu formas1na grY btn mvcud olan mumi mYlumatlar qiymYtli ka1zlar1n mYzYnnYsindY nYzYrY al1nm1_d1r. 3.Gcl forma. Bu, o demYkdir ki, mvcud mYlumatlar1n ham1s1 yaln1z stn vYziyyYti olan adamlara (mYsYlYn, idarYilYrY) ayd1nl1q n qiymYtli ka1zlar1n mYzYnnYsindY tam gstYrilmi_dir. SYmYrYliliyin bu formas1 yksYlYn xYtt zrY tYqdim olunur. DemYli, bazar gcl formada sYmYrYli olarsa, o, eyni zamanda orta vY zYif formalarda da sYmYrYli olmal1d1r. Son dvrlYrY qYdYr belY hesab edilirdi ki, qiymYtli ka1zlar1n mYzYnnYsi tsiklik vY ya bu mYsYlYni hYrtYrYfli ara_d1ranlar1n gstYrdiklYri sxem zrY dYyi_ilir. oxlar1 belY d_nrd ki, qiymYtli ka1zlar1n mYzYnnYsinin dYyi_ilmYsi sxemi tYkrarlan1r, tYzY tsiklin ba_lanmas1 investisiya yat1r1c1lar1ndan ox yksYk (normativlYrdYn art1q) gYlir al1nmas1na gYtirib 1xar1r. BYllidir ki, bu fikrin tYrYfdarlar1 bundan tez gYlir YldY etmYk n qiymYtli ka1zlar1n kemi_ mYzYn-nYsinin qrafik vY diaqramdan istifadY edirlYr. Kapital bazar1n1n sYmYrYli i_lYmYsi o demYkdir ki, texniki tYhlilin kmYyilY mYnfYYt almaq olmaz. nki bazarda xeyli m_ahidYi al1_1r vY kemi_dY qiymYtin dYyi_ilmYsindY hYr hans1 mYlumat Yks etdirilibsY, o alq1 vY satq1n1n cari qiymYtindY nYzYrY al1nacaqd1r. Yaln1z yeni mYlumat sYhmlYrin qiymYtinY tYsir gstYrY bilYr. Yeni mYlumatlar1n tYsadfi olmas1 ilY bal1 d_nlr ki, qiymYtli ka1zlar1n mYzYnnYsi tYsadfi xYtt zrY gedYcYk, yaxud tYsadfi dola_ana Ysaslanacaq. Kapital bazar1n1n sYmYrYliliyinin orta formas1n1n yrYnilm1sinin Ysas1nda yeni mYlumatlar hYqiqYtYn qiymYtli ka1zlar1n mYzYnnYsinY gzlYnilYn istiqamYtdY, miqdarda vY srYtlY tYsir etmYsi sual1 durur. Dorudan qiymYtli ka1zlar1n mYzYnnYsi yeni mYlumatlara sYmYrYli reaksiya verirmi, hYr hans1 menecer fYaliyyYti ilk bax1_da tYqdim olunan1 gstYrmYdiyi zaman yaranan situasiya adlan1rm1 sual1 yoxlaman1n sYmYrYli sahYsidir. QiymYtli ka1zlar1n mYyyYn olunmu_ mYzYnnYsi, hadisYlYri zdYn, qeyri- sYmYrYli bax1mdan gstYrirsY, bu, o demYkdir ki, investorlar1n sadYdilliyi bazar1n qeyri- sYmYrYli olmamas1na sYbYb olub.YYni bu halda menecerlYr investorlar1 aldada bilmi_dir. SYmYrYliliyin gcl formas1 qiymYtli ka1zlar1n mYzYnnYsini mYyyYn etmYk n YhYmiyyYt da_1yan imformasiya kontekstindY xsusi mYlumat kimi anlay1_1n olmamas1n1 nYzYrdY tutur. 0stYnilYn _YxsY vY ya topluma mYlumat atan zaman, o konkret qiymYtli ka1z1n qiymYtindY z Yksini tap1r. Fond bazar1n1n sYmYrYliliyinin art1r1lmas1yla bal1 menecerlYr n Ysas tYlYblYr a_a1dak1lar ola bilYr: investorlar1 aldatmaq demYk olar ki, mmkn deyil. 0nvestorlar firman1n menecerlYrinin fYaliyyYtini olduu kimi _Yrh edirlYr vY  xallar1n hopdurulmas1 adYtYn uurlu olunmur vY mYzYnnYnin yksYldilmYsini tYmin etmir; bazar firman1 dzgn qiymYtlYndirir. ^irkYt rYhbYrliyi YlavY olaraq adi sYhmlYri emissiya etmYk istYyYrsY, o zaman sYhmlYrin haz1rk1 mYzYnnYsi yeni burax1lan sYhmlYrin mvafiq mYzYnnYsini gstYrir. SYhmlYrin mYzYnnYsi YvvYllYr a_a1 olmu_dursa, yeni sYhmlYrin emissiyas1ndan saalma gzlYmYk Ysasl1 say1la bilmYz. gYr sYhmlYrin mYzYnnYsi tYsadfYn dYyi_ilYrsY, belY gman etmYk olmaz ki, yaln1z kemi_ mYzYnnY yksYk olub, onlar YvvYlki sYviyyYyY qay1dacaqd1r; _irkYtin rYhbYrliyi al1_mal1d1r ki, sYhmdarlar1n rifah1n1 art1rs1n. Bu, investisiya qYrarlar1 qYbul olunarkYn ktlYvi qYbul edilmi_ meyard1r. gYr _irkYtin rYhbYrlYri buna sYbYb ola bilYcYk qYrar qYbul edirlYrsY, sonra mYlumatlar1 yay1rlar ki, qiymYtli ka1zlar1n mYzYnnYsindY menecerlYrin fYaliyyYti Yks olunsun. DigYr szlYrlY desYk, YgYr menecerlYr sYhmdarlar1n maraqlar1na uyun hYrYkYt edirsY, bu sYhmlYrin mYzYnnYsindY z ifadYsini tapacaqd1r; idarYilYr sYrfYli olmayan mYlumatlar1n gizlYdilmYsindY maraql1 ola bilYr. SYmYrYliliyin gcl formas1n1n tYdqiqi nYticYdY a_kar olunmu_dur ki, he dY btn mYlumatlar qiymYtli ka1zlar1n mYzYnnYsindY z Yksini tapm1r. YYni idarYilYrin sYrfYli olmayan mYlumatlar1n gizlin saxlanmas1nda ciddi mara1 ola bilYr. Uzun mddYt YrzindY bu cr situasiya _bhY dourur, nki gec-tez btn gizli nY varsa a_karlan1r. lveri_li olmayan mYlumatlar1n menecerlYr tYrYfindYn investorlar aras1nda geni_ yay1lmas1 mmkndr vY bu sonda menecerlYrY bu vY ya digYr formada fYaliyyYtini davam etdirmYyY maneilik trYdYr; tYkrar kapital bazar1 riskli investisiya qoyulu_unun gYlirlilik sYviyyYsinin Yks etdirilmYsinY midlidir. Kapital bazar1n1n sYmYrYliliyi haqda 1xar1lan Ysas nYticY bundan ibarYtdir ki, idarYilYr vY qiymYtli ka1zlar1n investorlar1 onlar1n mYzYnnYsi vasitYsi ilY z aralar1nda bilavasitY bal1d1rlar. 0darYilYrin uurlu fYaliyyYt gstYrmYsi qiymYtli ka1zlar1n mYzYnnYsindY dYrhal z Yksini tap1r. Bu, onu gstYrir ki, qiymYtli ka1zlar1n mYzYnnYsi yeni informasiyalara srYtli vY evik reaksiya verir. 2.2. S1orta bazar1n1n formala_mas1 vY masir vYziyyYtinin qiymYtlYndirilmYsi Bazar iqtisadiyyat1n1n Ysas prinsipi ondan ibarYtdir ki, tYlYb vY tYkliflYrin sYrbYst oyunu potensial s1rotta1lar n zYruri olan s1orta xidmYtlYrinin meydana 1xmas1n1 stimulla_d1r1r. SYrbYst qiymYt YmYlY gYlmY prinsiplYri Ysas1nda formala_an tarif dYrYcYlYri s1rota1lar aras1nda Ysil rYqabYt mhiti yaratm1_ olur. S1orta bazar1 iqtisadi rYqabYt _YraitindY tYnzimlYyici funksiyan1 yerinY yetirir. MYlum olduqu kimi, z-zlyndY rYqabYtin mvcudluu s1orta bazar1nda urlu fYaliyyYti hYlY tYmin etmir. Bu uurlar, s1orta cYmiyyYtinin YmYkda_lar1n1 daima yeni potensial m_tYrilYr axtarmaa vY elYcY dY s1orta xidmYtinin forma vY metodlar1n1n tYkmillY_dirilmYsinY hYmi_Y can atan s1orta1lardan as1l1d1r. S1orta1n1n _YxsYn s1orta cYmiyyYtinin daxili vY xarici fYaliyyYtinY rYhbYrlik etmYsi vY bnnla da s1orta mYdYniyyYtini inki_af etdirmYsi mhm YhYmiyyYt kYsb edir. S1orta polisini imzalayaraq s1orta1n1n qYbul etdiyi qYrar itimai tYcr-bYdY tYstiq olunmu_ nYticYlYrY Ysaslan1r. Bazar iqtisadiyyat1 _YraitindY s1orta1n1n uuru malik olduu sorta fondu ehtiyatlar1n1 necY sYrf etmYsindYn birba_a as1l1 olur. S1orta1 sahibkar rolunda 1x1_ edir vY mYssisY rYhbYrlYri qar_1s1nda mvafiq qanunvericilik aktlar1na uyun olaraq icra etdiyi i_lYrY grY mYsuliyyYt da_1d11 n zn maraql1 tYrYf kimi hiss edir. Geni_ mYnada s1orta bazar1, s1orta mYhsulunun al1_ vY sat1_1 zrY yaranan iqtisadi mnasibYtlYrin mYcmuYsini tY_kil edir. Bazar s1orta1 vY s1orta etdirYn _Yxs aras1ndak1 ayr1lmaz YlaqYni tYmin edir. Burada s1orta xidmYtinin itimai yarald11n1n tYsdiqi ba_ verir. S1orta bazar1n1n fYaliyyYt gstYrmYsinin mhm iqtisadi qanunlar1 kimi dYyYr qanunu, tYlYb vY tYklif qanunu 1x1_ edirlYr. S1orta bazar1 YmtYY tYsYrrfat1n1n inki_af prosesindYn as1l1 olaraq formala_1r, onun ayr1lmaz hissYsi vY Ysas elementi olur. Bu vY ya digYr amilin yaranma _YrtlYri ictimai YmYk blgs vY xsusi YmtYY iste_lak1lar1 olan ayr1-ayr1 mvcud olmas1na Ysaslan1r. Bu _YrtlYrin real YlaqYsi bazar mnasibYtlYrinin inki_af sYviyyYsini mYyyYn edir. S1orta bazar1, bazar mnasibYtlYri subyektlYrinin sYrbYstliyini, onlar1n s1orta xidmYtinin al1_-sat1_ sahYsindYki tamhquqlu partnyorluqunu, saquli vY fiqi YlaqYlYrin inki_af sistemini nYzYrdY tutur. Bizim lkYmizdYki s1orta bazar1n1n fYaliyyYtinin kemisinY nYzYr salsaq grYrik ki, XIX Ysrin ikinci yar1s1ndan etibarYn kapitalizmin inki_af1 ilY YlaqYdar olaraq s1orta bazar1 strukturlar1 geni_ _YkildY fYaliyyYt gstYrirdilYr. AzYrbaycan1n s1orta bazar1 tYkrar s1orta mqavilY sistemi vasitYsilY Rusiya, oradan da dnya s1orta bazar1na inteqrasiya etmi_di. S1orta mnasibYtlYrini tYnzimlYyYn dvlYtin mntYzYm s1orta nYzarYti sistemi fYaliyyYt gstYrirdi. SovetlYr zaman1 bu sistem lYv edilYrYk, inzibati-amirlik sisteminin maraqlar1n1 ifadY edYn dvlYt s1orta inhisar1 ilY YvYz olundu. MYlumdur ki, inki_af etmi_ bazar lkYlYrindY inhisar1l1q imkanlar1na grY Yn az1 on vY ya daha ox rYqiblYrin i_tirak etdiyi sahYlYr daha tYhlkYsiz say1l1rlar. S1orta sistemindY inhisar1l1q olmamas1 n bu lkYlYrdY bir s1orta1n1n pay1 s1orta bazar1nda xidmYtlYrin mumi sat1_ hYcminin 31,0 faizindYn, iki s1orta1n1n pay1 44,0 faizindYn oxunu, s1orta1n1n pay1 54,0 faizdYn, drd s1orta1n1n pay1 isY 64,0 faizdYn oxunu tY_kil etmYmYlidir. Bu nisbYt pozulan halda dvlYt iqtisadi sanksiyalar tYtbiq edir vY bu s1orta1lar1n bazarda i_tirak1n1n mYhdudla_d1r1lmas1n1 tYmin edir. lkYmizdY iqtisadiyyat1n bazar mnasibYtlYrinY kemYsi vY bazar prinsiplYrinin hYyata keirilmYsi bazar mnasibYtlYrinin mhm alYti kimi s1ortan1n da yerini mYyyYn etdi. Bir iqtisadi kateqoriya olaraq s1orta a_a1dak1 YlamYtlYrY malikdir: s1ortalama s1orta riskinin mvcudluu ilY _YrtlY_Yn pul blg mnasibYtlYrini Yks etdirir. S1ortan1n mvcudluu fvqYladY hadisYlYrin ba_ vermYsi ehtimal1 vY bunun nYticYsindY dYyYn zYrYrlY bal1d1r; s1ortalama qapal1 evrYdY ba_ verir. FvqYladY hadisYnin vurduu ziyan1n bl_drlmYsi yaln1z s1orta i_tirak1lar1 aras1nda pul blg mnasibYtlYrini Yks etdirir. Ziyan1n qapal1 bl_drlmYsinin mahiyyYti bundan ibarYtdir ki, fvqYladY hadisY nYticYsindY s1ortal1lara dYyYn ziyan1n miqdar1 hYmrYylik prinsipi zrY btn i_tirak1lar1n aras1nda blnr; s1orta1lar tYrYfindYn s1ortal1ya dYyYn ziyan1n qapal1 blgsnn tY_kili n s1ortada i_tirak edYn hquqi vY fiziki _YxslYrin dYni_lYri hesab1na s1orta fondu yarad1l1r. Bu fondun hYcmi iqtisadi inki_af1n meyllYri ilY bal1d1r, nki toplanan s1orta tYdiyyYlYri s1orta mnasibYtlYri i_tirak1lar1n1n gYlirlYrindYn bilavasitY as1l1d1r. DemYk, iqtisadi inki_af srYtinin azalmas1 vY inflyasiyan1n artmas1 toplan1lan s1orta tYdiyyYlYrinY vY s1orta fondunun formala_mas1na mYnfi tYsir edir; s1orta dYyYn zYrYrin mYkanca vY zamanca yenidYn bl_drlmYsini nYzYrdY tutur; s1orta hadisYsi ba_ verdikdY s1orta dYni_inin olunmas1 ilY bal1 s1orta i_tirak1lar1 aras1nda qapal1 mnasibYtlYr s1orta fondunda cYmlYnmi_ vYsaitlYrin qaytar1lmas1n1 tYmun edir. Bu YlamYt s1ortaya kredit kateqoriyas1n1n YlamYtlYrini ver1r; dYymi_ zYrYrlYrin YvYzinin dYnmYsi ilY bal1 olduu n s1orta s1orta-l1lar1n Ymlak maraqlar1n1n qorunmas1 vasitYsi kimi 1x1_ edir. S1orta i_inin apar1lmas1 praktikas1 belY mnasibYtlYrin ox optimal bir formas1n1 yaratm1_d1r: ixtisasla_m1_ tY_kilat (s1orta1) s1orta edYnlYrin (s1ortal1lar1n) pay haqlar1 hesab1na s1orta fondu yarad1r vY bu fonddan onlara dYymi_ zYrYrlYri s1orta dYni_lYri ilY tYmin edir; s1orta iqtisadi kateqoriya kimi maliyyY kateqoriyas1 ilY qar_1l1ql1 YlaqYdY fYaliyyYt gstYrir. MaliyyY sferas1nda olduu kimi, s1orta da pul vYsaitlYrinin formala_d1r1lmas1 vY bl_drlmYsi prosesindY i_tirak edYn uyun mYqsYdli fondlar1n yarad1lmas1 vY istifadYsi ilY bal1d1r. Bununla birgY s1orta kateqoriyas1 n maddi vY digYr zYrYrlYrin dYnilmYsi n nYzYrdY tutulan gYlir vY toplanm1_ pul vYsaitlYrinin bl_drlmYsi ilY bal1 olan iqtisadi mnasibYtlYr dY sYciyyYvidir. DemYli, s1orta, pul _YklindY olan dYyYrin ehtimal olunan dvriyyYsi ilY bal1d1r; s1ortaya mYxsus xsusiyyYtlYrdYn biri dY s1orta fonduna toplanm1_ vYsaitlYrin s1orta dYni_lYri formas1nda geri qaytar1lmas1 ilY bal1d1r. S1orta dYni_lYri iki hissYnin  mmkn zYrYrin dYnilmYsi n tYyin olunan netto  dYni_lYrin vY s1ortan1 hYyata keirYn s1orta1n1n saxlan1lmas1na ynYlYn YlavY xYrclYrdYn ibarYt olan s1orta tariflYrinin Ysas1nda mYyyYn olunur. Netto dYmYlYr, mYyyYn YrazidY apar1lan hesabat dvr (adYtYn 5 ildYn 10 ilYdYk olan dvr) zrY gzlYnilYn zYrYr Ysas1nda mYyyYnlY_ir. Odur ki, netto dYni_lYrin mYblYi, mYyyYn zaman kYsiyindY zYrYrin dYni_ formas1 kimi elY hYmin YraziyY qaytar1l1r. VYsaitlYrin qaytar1lmas1 YlamYti s1ortan1 kreit kateqoriyas1na yax1nla_d1rd11 n s1orta yaln1z maliyyY deyil, hYm dY kredit kateqoriyas1 kimi dY fYaliyyYt gstYrir. S1orta _irkYti (s1orta1) vY s1ortal1 (s1orta olunan) s1orta mnasibYtlYrindY olmaq n z aralar1nda mqavilY balay1rlar. S1orta mqavilYsi  ikitYrYfli raz1la_mad1r, s1ortal1 s1orta tYdiyyYsini mYyyYn olunmu_ mddYtdY dYmYyi, s1orta edYn isY s1orta hadisYsi ba_ verYndY s1ortal1ya vY ya gYlirgtrYnY s1orta tYminat1n1 dYmYyi hdYlYrinY gtrrlYr. S1orta1 vY s1ortal1 s1ortan1n nv, s1orta mYblYinin hYcmi vY digYr cYhYtlYr barYdY raz1la_1rlar, s1orta haqq1 vY konkret zYrYrY grY s1orta dYni_inin hYcmi pul ifadYsindY gstYrilir. MqavilY balanandan sonra s1ortal1 s1orta edYndYn s1orta polisi (vYsiqYsi) - mahiyyYtcY qiymYtli ka1z YhYmiyyYti da_1yan sYnYd al1r. S1orta polisinin olmas1 s1orta svdYlY_mYsinin ba_ tutma fakt1n1 tYsdiqlYyir, s1orta vYsiqYsi hYmin svdYlY_mYnin obyekti vY parametrlYri barYdY informasiyan1 zndY Yks etdirir. S1orta fondunun yaranmas1nda vY art1r1lmas1nda i_tirak edYn byk subyektlYr s1orta hadisYsi ba_ verYrkYn mqavilYdY mYyyYn olunmu_ s1orta mYblYinY uyun olaraq s1orta dYni_lYri al1rlar. MqavilYdY gstYrilYn s1orta mYblYinin hYcminY uyun olaraq, tarif Ysasinda s1orta haqq1n1n hYcmi, yYni bu vY ya ba_qa fYaliyyYt gedi_indY dYyYn zYrYrY grY gtrdy hdYliyY YsasYn s1ortal1n1n s1orta1ya dYmYli olduu mYblY mYyyYn olunur. S1orta haqq1 s1orta _irkYti tYrYfindYn i_lYnib haz1rlanm1_ tariflYr Ysas1nda hesablan1r vY s1orta fondunun xidmYtinY sYrf edilYn mYsariflYri znY daxil edir. Haz1rda s1orta mqavilY s1orta sahYlYrinin daxilindY yerlY_irYn ayr1-ayr1 predmetlYr zrY apar1l1r. S1orta sahYlYri a_a1dak1 kimi tYsniflY_dirilir: Ymlak s1ortas1; mlki mYsuliyyYtin s1ortas1; _Yxsi s1orta. S1orta sahYlYrinin hYr biri ox sayda s1orta nvlYri zndY birlY_dirilir. mlak s1ortas1 s1ortal1ya vY s1orta edYnY mYxsus Ymlak1n vY maddi qiymYtlilYrin sahibliyi, istifadYsi vY sYrYncam vermYsi ilY YlaqYdar Ymlak maraqlar1n1n s1orta mdafiYsini tYmin edYn sahYlYr ba_a d_lr. BelYliklY, bu sahYdY s1orta mdafiYsinin obyektlYrini fiziki vY hquqi _YxslYrin mxtYlif Ymlak nvlYri tY_kil edir. S1orta mdafiYsi i_gzar fYaliyyYtin hYyata keirilmYsi prosesindY i_tirak1lar1n Ymlak1na, yaxud maddi obyektlYrinY vY maraqlar1na dYyYn maddi zYrYrin s1orta edYn tYrYfindYn tam, yaxud qismYn dYnilmYsini nYzYrdY tutur. ^Yxsi s1orta insanlar1n hYyat1, salaml11, YmYk qabiliyyYti vY _Yxsi gYliri ilY YlaqYdar onlar1n Ymlak maraqlar1n1n s1orta mdafiYsini tYmin edYn s1orta sahYlYrini YhatY edir. Bu sahYdY s1orta mdafiYsinin obyektlYrini hYyat1n z, saglaml1q, YmYk qabiliyyYti, hYminin fiziki _YxslYrin _Yxsi gYlirlYri tY_kil edir. lm, xYstYlik, bYdbYxt hadisYlYr vY inflyasiya sYbYbindYn s1orta edYnin vY yaxud s1ortal1n1n gYlirlYri azala bilYr. Fiziki _YxslYrin _Yxsi s1ortas1n1n spesifik nv tibbi s1orta da gstYrilY bilYr. Mlki mYsuliyyYt s1ortas1 dedikdY s1orta1n1n tYqsiri zndYn nc _YxsY dYyYn ziyan1n s1orta1 tYrYfindYn dYnilmYsini tYmin edYn s1orta sahYsi ba_a d_lr. S1ortan1n bu sahYsindY s1orta mqavilYsinin obyektlYrini s1orta1n1n znn Ymlak vY _Yxsi i_gzar mara1, hYminin biznesin digYr subyektlYrinin i_gzar maraqlar1 tY_kil edir, hans1ki svdYlY_mYnin hYyata keirilmYsi prosesindY yanl1_ hYrYkYt, yaxud hYrYkYtsizlik nYticYsindY zYrYr YkY bilYr. S1ortan1n bu sahYsi YrivYsindY adYtYn iki alt sahY ayr1l1r  fYrdi vYtYnda_l1q mYsuliyyYtinin s1ortas1 vY sahibkarl1q risklYrinin s1ortas1. FYrdi VYtYnda_l1q mYsuliyyYtinin s1ortas1na avtomobil nYqliyyat1 s1or-tas1n1 misal gstYrmYk olar. Avtomobilin sahibi onun i_tirak1 ilY, yaxud onun tYqsiri zndYn ba_ vermi_ yol-nYqliyyat hadisYlYrindY dYyYn zYrYrin maddi kompensasiyas1n1 dYmYk n s1orta _irkYtlYrinY az miqdarda vYsait vermYklY avtomobilini s1ortalaya bilYr. Sahibkarl1q risklYrinin s1ortalanmas1 obyektlYrinin siyah1s1na biznes subyektlYrinin material vY maliyyY resurslar1, o cmlYdYn investisiya, kommersiya, birja svdYlY_mYlYri, bank depozitlYri aid edilir. Btn dnyada s1orta biznesi knll vY icbari s1ortalanma Ysas1nda inki_af etdirilir vY bunun nYticYsi kimi icbari s1ortan1n obyekti vY knll s1ortan1n obyekti fYrqlYnir. 0cbari s1ortalanma sferas1na vYtYnda_lar1n hYyat vY salaml11, hYrbiilYrin _YxsiyyYti, vYtYnda_l1q mYsuliyyYtinin bYzi nvlYri daxildir. GstYrilYnlYr vY qalan obyektlYr knll s1ortalanma sferas1na daxil edilY bilYr. 0cbari s1ortalanma zrY xidmYtlYrin gstYrilmYsi AzYrbaycan Respublikas1nda dvlYt s1orta tY_kilatlar1n1n (mYsYlYn, 0cbari Tibbi S1orta Fondu, Sosial S1orta Fondu) mstYsna fYaliyyYtidir. Qeyri dvlYt s1orta _irkYtlYri knll s1ortalanma zrY xidmYt sferas1nda faYliyyYt gstYrirlYr. AzYrbaycan Respublikas1nda 27 s1orta _irkYti vY 6 broker kontorlar1 fYaliyyYt gstYrir. S1orta _irkYtlYrinin 25-i milli s1orta_1lar vY 5-i isY birgY s1orta1lar, o cmlYdYn AzYrbaycan-0ngiltYrY - 2, AzYrbaycan-TrkiyY - 1, AzYrbaycan-AB^-1 vY AzYrbaycan-Rusiya - 1 s1orta1lar tY_kil edir. S1orta1-lar1n mYcmu kapital1 183,1 milyon manata bYrabYrdir ki, bu 2000-ci ildYkindYn 10,5 dYfY vY 2005-ci ildYkindYn 5,1 dYfY oxdur (cYdvYl 3). S1orta bu gn AzYrbaycanda biznesin Yn dinamik inki_af edYn sferalar1ndan biridir. BelY ki, 2000-ci illY mqayisYdY 2010-cu ildY s1orta haqlar1 11,4 dYfY, o cmlYdYn knll s1orta nvlYri zrY 9,1 dYfY vY icbari s1orta zrY 11 dYfY artm1_d1r. CYdvYl 3 AzYrbaycan Respublikas1nda s1orta haqlar1, min manatla 0llYrS1ortan1n nvlYri200020052010201120122013Knll s1orta nvlYri13040,276820,0127440,5167374,022996,7263952,8o cmlYdYn: _Yxsi s1orta 1911,4 13110,0 36801,6 48258,1 83632,8 102499,0Ymlak s1ortas18696,063710,090638,9119115,8139363,9161453,80cbari s1orta2478,35740,048983,170520,0147116,3162878,3Yekun15518,582560,0176423,6237894,0370113,0426831,1 MYnbY: AzYrbaycan1n statistik gstYricilYri 2014, Bak1, 2014, sYh.408 TYhlil gstYrir ki, mumi s1orta haqlar1n1n tYrkibindY knll s1orta nvlYrinin xsusi _Ykisi 2000-ci ildYki 84 faizdYn 2010-cu ildY 72,2 faizY vY 2012-ci ildY 60,2 faizY d_m_, icbari s1ortan1n xsusi Ykisi isY YksinY 16 faizdYn 27,8 faizY vY 39,8 faizY qalxm1_d1r. Knll s1orta nvlYrinin s1orta haqlar1n1n tYrkibindY xsusi Ykisinin azalmas1 Ymlak s1ortas1 vY mlki mYsuliyyYt s1ortas1n1n hesab1na ba_ vermi_dir (cYdvYl 4). CYdvYl 4 AzYrbaycan Respublikas1nda s1orta haqlar1n1n s1orta nvlYri zrY strukturu, faizlY 0llYrS1ortan1n nvlYri200020052010201120122013Knll s1orta nvlYri84,093,172,270,460,261,8o cmlYdYn:_Yxsi s1orta12,315,920,820,322,524,0Ymlak s1ortas156,060,747,646,237,737,80cbari s1orta16,06,927,829,639,838,2Yekun100,0100,0100,0100,0100,0100,0 MYnbY: AzYrbaycan1n statistik gstYricilYri 2014, Bak1, 2014, sYh.408 S1orta biznesinin dinamik inki_af sYviyyYsi barYdY s1orta haqlar1n1n mumi daxili mYhsula nisbYti mumlY_dirici gstYricisi ayd1n tYsYvvr yarad1r. 4,2 faizY vY 2012-ci ildY 6,9 faizY qYdYr yksYlmi_dir. Lakin bu rYqYm ox a_a1d1r. BelY ki, inki_af etmi_ bazar iqtisadiyyatl1 lkYlYrdY s1orta haqlar1 mumi daxili mYhsulun 18-20 faizini tY_kil edir. S1orta xidmYtlYrinY tYlYbat vY tYklifin miqyas1na grY isY s1orta bazar1n1 daxili, xarici vY beynYlxalq s1orta bazar1na ay1rmaq olar. Konkret s1orta1lar tYrYfindYn tYmin olunan s1orta xidmYtlYrinY bilavasitY tYlYbat1 olan yerli bazar1 daxili s1orta bazar1 adland1r1rlar. Daxili bazar1n sYrhYdlYrindYn kYnarda yerlY_Yn vY reqionun sYrhYdlYri xaricindY bir-bir ilY YlaqYdar olan s1orta kompaniyalar1ndan as1l1 olan bazar1 xarici s1orta bazar1 adland1r1rlar. Dnya s1orta bazar1 dediklY isY dnya tYssYrfat1 miqyas1nda s1orta xidmYtlYri zrY tYkliflYr vY onlara olan tYlYbat ba_a d_lr. SahY xsusiyyYtinY grY isY bazar1 _Yxsi s1orta vY Ymlak s1ortas1 bazar1na blrlYr. Bu bazarlardan hYr birini isY xsusi seqmentlYrY ay1rmaq olar (mYsYlYn, bYdbYxt hadisYlYrdYn s1orta bazar1, ev Ymlak1n1n s1ortas1 bazar1 vY s.). S1orta bazar1n1n i_tirak1lar1n1n tYrkibinY sat1c1lar, al1c1lar vasitYilYr vY elYcY dY onlar1n assosiasiyalar1 daxil olurlar. Sat1c1 kateqoriyas1 s1orta vY yenidYn s1orta ilY mY_qul kompaniyalardan ibarYtdir. Al1c1lar isY bu vY ya digYr sat1c1 ilY s1orta mqavilYsini balayan edYn fiziki vY ya hquqi _YxslYr  s1orta etdirYn _YxslYrdir. Al1c1 vY sat1c1lar aras1ndak1 vasitYilYr isY s1orta mqavilYsinin imzalanmas1na yard1m edYn s1orta agentlYri vY s1orta brokerlYrindYn tY_kil olunur. S1orta bazar1nda tYqdim olunan spesifik YmtYY isY s1orta xidmYtidir. Onun istehlak dYyYrini isY s1orta dYni_i formas1na malik olan s1orta mdafiYsinin tYmin olunmas1 tY_kil edir. S1orta xidmYtinin qiymYti s1orta tarifi ilY ifadY olunur. O tYklif vY tYlYbatlar1n mqayisY edilmYsi zaman1 rYqabYtY uyun olaraq formala_1r. QiymYtin a_a1 hYddi, daxil olmu_ s1orta tYdiyyYlYrinin s1orta dYni_lYrinY bYrabYrlilik prinsipi ilY mYyyYn olunur. QiymYtin yuxar1 hYddi isY s1orta1n1n tYlYbat1na uyun olaraq tYyin edilir. S1orta xidmYtinin qiymYti hYddindYn art1q yksYk olduqda, s1orta1 rYqiblYri ilY mqayisYdY Ylveri_siz vYziyyYtY d_r vY m_tYrisini itirir. Konkret s1orta1n1n xidmYtinin qiymYti, onun s1orta antas1n1n hYcmi vY strukturundan, investisiya fYaliyyYtinin keyfiyyYtindYn, idarYetmY xYrclYrinin miqdar1 vY gzlYnilYn gYlirdYn birba_a as1l1d1r. S1orta xidmYti m1qavilY (knll s1orta) vY ya qanuna (icbari s1orta) YsasYn tYqdim olunur. Ba_qa szlY desYk, s1orta mdafiYsinin tYqdim edilmYsi itimai maraa uyun olduqda, s1orta mYcburi xsusiyyYtY malik olur. S1orta xidmYtinin al1_1 vY sat1_1 s1orta mqavilYsinin imzalanmas1 ilY rYsmilY_dirilir vY s1orta edYn _YxsY bu mqavilYni tYstiq edYn s1orta _YhadYtnamYsi (polis) tYqdim olunur. S1orta etdirYnlYrin istifadY etdiyi s1orta nvlYrinin mYcmuyu s1orta bazar1n1n assortimenti vY ya e_idi adlan1r. Qeyd edYk ki, masir qloballa_an dnyada texnoloji partlay1_, elektronika vY avtomatikan1n s1orta sahYsinY geni_ _YkildY tYtbiq edilmYsi s1orta xidmYtinin xarakterindY keyfiyyYtY msbYt mYnada bir s1ra dYyi_ikliklYrin ba_ vermYsinY sYbYb olmu_dur. Hal-haz1rda dnya s1orta praktikas1nda 2 tendensiya mvcuddur: s1or-ta1lar1n fYaliyyYtinin ixtisasla_d1r1lmas1 vY universalla_d1r1lmas1. Bu tendensi-yalardan birincisi dYrinlY_mYkdY olan ictimai YmYk blgs ilY YlaqYdard1r: mvafiq proses s1orta i_indY dY obyektiv zYruriyyYtY malikdir. Son illYr YrzindY s1orta1lar1n ixtisasla_d1r1lmas1 ilY yana_1 onlar1n universalla_d1r1lmas1 tendensiyas1 da geni_ _YkildY inki_af edir. nYnYvi olaraq s1ortan1n bu vY ya digYr nvlYri ilY mY_qul olan s1orta1lar fYaliyyYtin bir-birinY yax1n nvlYrinY dY mdaxilY edirlYr (mYsYlYn, birja market _irkYtlYrini YldY edirlYr vY s.). S1orta kompaniyalar1n1n yeni vYzifYsi ondan ibarYtdir ki, onlar ixtisasla_-m1_ kredit tYsisatlar1n1n funksiyalar1n1 yerinY yetirirlYr. Onlar tYsYrrfat fYaliy-yYtinin mYyyYn sahY vY mhitinin kreditlYdirilmYsi ilY mY_qul olurlar. S1orta kompaniyalar1 aktivlYrin hYcmi zrY mvqeyinY vY elYcY dY ssuda kapital1n1n tYqdim olunmas1 imkan1na grY kommersiya banklar1ndan sonra apar1c1 yer-lYrdYn birini tuturlar. Kompaniyalar tYrYfindYn ehtiyatlar1n xarakteri, qiymYtli ka1zlar bazar1 vasitYsilY uzun mddYtli istehsal ynml kapital qoyu_lar1nda onlardan istifadY etmYyY _Yrait yarad1r. CYlb olunan q1samddYtli vYsaitlYrY malik olan banklar1n belY imkan1 yoxdur. MYhz ona grY dY s1orta kompaniyalar1 kapital bazar1nda Ysas yerlYrdYn birini tuturlar. AdYtYn, maliyyY daxilolmalar1 illik dYni_ mYblYindYn ox olur. Bu isY s1orta kompaniyalar1na investisiyan1 ildYn-ilY yksYk gYlirli; uzunmuddYtli qiymYtli ka1zlara ynYlltmYyY imkan yarad1r (mYsYlYn, sYnaye korporasiyalar1n1n istiqrazlar1na, dvlYt istiqrazlar1na vY da_1nmaz Ymlak zrY girov ka1zlar1na vY s.). DvlYt, s1orta1 kimi dvlYtin s1orta tY_kilat1 vasitYsilY bazar mnasibYtlYrindY i_tirak edY vY elYcY dY mxtYlif hquqi qanunlar ilY s1orta bazar1n1n fYaliyyYtinY gcl tYsir gstYrY bilYr. QYrbin inki_af etmi_ lkYlYrindY s1orta bazar1 dvlYt tYnzimlYmYsinin obyektidir. Xarici tYcrbYdYn grndy kimi, s1orta bazar1na zn inki_af1n gcl amillYri xasd1r: tY_Ybbs vY i_gzarl1q, s1orta etdirYn _YxslYrin tYlYbat1n1n da-ha tam _YkildY dYnilmYsi vY s. S1orta fYalliyyYtinin dvlYt tYnz " $ 0 < > @ B мtgQ=+#h/8h.5CJ OJQJmH,sH,'h/8hC[5CJ OJQJaJmH,sH,*hSh/85CJOJQJ\aJmH,sH,hC[5OJQJmH,sH,hc5OJQJmH,sH,hQ 5OJQJmH,sH,h.h 5OJQJmH,sH,h iP5OJQJmH,sH, hC[56OJQJaJmH,sH,&hrgHhC[56OJQJaJmH,sH,#hrgHhC[5OJQJaJmH,sH,hC[5CJaJmH,sH,hrgHhC[5CJaJmH,sH,R> @ 4 6 8 & * 0 $1$`gdcc $1$`gdcc$1$gdccdhgdcc $$1$a$gdcc $$1$a$gdcc $dha$gdcc&   4 6 8 L . 0 P ɹqcQB2hrgHh iP5\aJmH,sH,h iP5CJ\aJmH,sH,"hrgHhC[5CJ\aJmH,sH,hrgHhC[5aJmH,sH,hU5OJQJaJmH,sH,'hrgHhC[5CJ(OJQJaJmH,sH,'hShC[5CJ OJQJaJmH,sH,!hC[5CJ(OJQJaJmH,sH,hrgHhC[5CJ(aJmH,sH,hrgHhC[5CJaJmH,sH,#hrgHhC[5OJQJaJmH,sH,'h/8hC[5CJ OJQJaJmH,sH, * ,  ŵp^QD7-7h iP@mH,sH,h iPh iP@mH,sH,h iPh8_@mH,sH,h iPhC[@mH,sH,"h iPhC[5CJ\aJmH,sH,&h iPhC[5OJQJ\aJmH,sH,&hrgHhC[5OJQJ\aJmH,sH,h iP5\aJmH,sH,h iPh iP5\aJmH,sH,hrgHhC[5CJaJmH,sH,h iP5CJaJmH,sH,h iP5CJ\aJmH,sH,"hrgHhC[5CJ\aJmH,sH,h iPh iP5mH,sH,0 0 24djp8~ E $ dgdr=Dgd)?gdr=C $dha$gd$dhgd^ d;gd8_$1$gdcc $dha$gdcc     0 0246dfhjƷ{o\TPTC:hr=hS>0JBjhr=hS>0JBUhS>jhS>U$h)?hr=CJaJmH,nHsH,tHhS>B*mH,phsH,%h)hS>B*OJQJmH,phsH,h^mH,sH,"h$hS>5CJ\aJmH,sH,hU5CJ\aJmH,sH,h iP5CJ\aJmH,sH,hC[5CJ\aJmH,sH,"hrgHhC[5CJ\aJmH,sH,h iPh iP\mH,sH,h iPh8_\mH,sH,j2468ӌucSc9u2jhr=hS>0JBCJUaJmHnHuhr=hS>CJaJmHnHu#hr=hS>0JBCJaJmHnHu,jhr=hS>0JBCJUaJmHnHu$hr=hS>OJQJmHnHsHtH h~Vj}hr=hS>Ujhr=hS>Uhr=hS>hr=hS>0JB5jhr=hS>0JBUjhr=hS>0JBUhr=hS>0JB hr=hS>8 "$XZ\^`bdfh¬“mUH?8? hr=hS>hr=hS>0JBjhr=hS>0JBU/hr=hS>CJOJQJaJmHnHsHtHu,jhr=hS>0JBCJUaJmHnHuh~VCJaJmHnHu1jwhr=hS>CJUaJmHnHu+jhr=hS>CJUaJmHnHu"hr=hS>CJaJmHnHu*h)?h0JB5CJaJmHnHsH,u*h)?hS>0JB5CJaJmHnHsH,u&(*^`bdfhjln$6`|~µ¥}m`WWQµ h)?0JBhr=h0JBhr=hS>0JBOJQJjhr=hS>0JBU hr=hS>hr=hS>0JB$hr=hS>OJQJmHnHsHtH h~Vjqhr=hS>Ujhr=hS>Uhr=hS>hr=hS>0JB5hr=hS>0JB5OJQJjhr=hS>0JBUjhr=hS>0JBU*FprmWAW+*h)?h/F0JB5CJaJmHnHsH,u*h)?hp0JB5CJaJmHnHsH,u*h)?hS>0JB5CJaJmHnHsH,u2jhr=hS>0JBCJUaJmHnHuhr=hS>CJaJmHnHu#hr=hS>0JBCJaJmHnHu,jhr=hS>0JBCJUaJmHnHu h)?hS>OJQJmHnHtHjhr=hS>0JBU h~Vjhr=hS>Ujkhr=hS>Ur NP¬“mUmC3Chr=hS>CJaJmHnHu#hr=hS>0JBCJaJmHnHu/hr=hS>CJOJQJaJmHnHsHtHu,jhr=hS>0JBCJUaJmHnHuh~VCJaJmHnHu1jehr=hS>CJUaJmHnHu+jhr=hS>CJUaJmHnHu"hr=hS>CJaJmHnHu*h)?hS>0JB5CJaJmHnHsH,u*h)?hp0JB5CJaJmHnHsH,uPRT*,.bdfjlnprtϻzkSA1Ahr=hS>CJaJmHnHu#hr=hS>0JBCJaJmHnHu/hr=hS>CJOJQJaJmHnHsHtHuh~VCJaJmHnHu1j_hr=hS>CJUaJmHnHu+jhr=hS>CJUaJmHnHu"hr=hS>CJaJmHnHu'hr=hS>0JBCJaJmHnHsH,u,jhr=hS>0JBCJUaJmHnHu2jhr=hS>0JBCJUaJmHnHu(LprtϻiZB0#hr=hS>0JBCJaJmHnHu/hr=hS>CJOJQJaJmHnHsHtHuh~VCJaJmHnHu1jYhr=hS>CJUaJmHnHu+jhr=hS>CJUaJmHnHu"hr=hS>CJaJmHnHu!h)?0JBCJaJmHnHsH,u'hr=hS>0JBCJaJmHnHsH,u,jhr=hS>0JBCJUaJmHnHu2jhr=hS>0JBCJUaJmHnHu^`bìpWpHp0/hr=hS>CJOJQJaJmHnHsHtHuh~VCJaJmHnHu1jShr=hS>CJUaJmHnHu+jhr=hS>CJUaJmHnHu"hr=hS>CJaJmHnHu'hr=hS>0JBCJaJmHnHsH,u,jhr=hS>0JBCJUaJmHnHu2jhr=hS>0JBCJUaJmHnHu#hr=hS>0JBCJaJmHnHuhr=hS>CJaJmHnHuƹƩzhXh>z2jhr=hS>0JBCJUaJmHnHuhr=hS>CJaJmHnHu#hr=hS>0JBCJaJmHnHu,jhr=hS>0JBCJUaJmHnHu$h)?hS>OJQJmHnHsHtH h~VjMh)?hS>Ujh)?hS>Uh)?hS>"jh)?hS>0JB5U h)?hS>)?>05)?>05U*,.2468:<tvxz8:٪ÛÄsf]V]Ff]>h)?hS>j h)?hS>0JBU h)?hS>h)?hS>0JBjh)?hS>0JBU!hS>0JBCJaJmHnHsH,u,jhr=hS>0JBCJUaJmHnHuh~VCJaJmHnHu1jG hr=hS>䴳Ա+=>䴳Ա"=>䴳Ա'=>0䴳Ա,:<prtxz|~ɶ}cK7'hr=hS>0JBCJaJmHnHsH,u/hr=hS>0JBCJOJQJaJmHnHsH,u2j hr=hS>0JBCJUaJmHnHuhr=hS>CJaJmHnHu#hr=hS>0JBCJaJmHnHu,jhr=hS>0JBCJUaJmHnHu$h)?hS>OJQJmHnHsHtHjh)?hS>0JBU h~VjA h)?hS>Uh)?hS>jh)?hS>U RTVXذؙgUEU+2j hr=hS>0JBCJUaJmHnHuhr=hS>CJaJmHnHu#hr=hS>0JBCJaJmHnHu/h)?hS>CJOJQJaJmHnHsH,tHu3h)?h)?0JB>*B*CJaJmHnHphsH,u,jhr=hS>0JBCJUaJmHnHuh~VCJaJmHnHu1j; hr=hS>CJUaJmHnHu+jhr=hS>CJUaJmHnHu"hr=hS>CJaJmHnHu~ #*-\1\6b9:$dh`a$gdcc$7dh`7a$gd`$7dh`7a$gdcc$Rdh^`Ra$gdcc $dha$gdcc $`a$gd iPdgdr= E $ dgdr= X٪ÛÄlYU@+(hr=h8i-5B*OJQJmH,phsH,(hr=hth5B*OJQJmH,phsH,hS>$jhS>5U\mHnHsH,u/hr=hS>CJOJQJaJmHnHsHtHu,jhr=hS>0JBCJUaJmHnHuh~VCJaJmHnHu1j5 hr=hS>CJUaJmHnHu+jhr=hS>CJUaJmHnHu"hr=hS>CJaJmHnHu'hr=hS>0JBCJaJmHnHsH,u  .08:HJLNXZxz46<>DF^`rtz|Ŵ(hthhth@CJOJQJaJmH,sH, hthhth@CJaJmH,sH, h8i-h8i-@CJaJmH,sH,&h8i-h8i-56@CJaJmH,sH,&h:Whhth56@CJaJmH,sH,#h8i-h8i-5@CJaJmH,sH,8 $&.024BDFLNPR\^~    $ & L N b d r t ޸޸ h{hth@CJaJmH,sH,(hthhth@CJOJQJaJmH,sH, h8i-h8i-@CJaJmH,sH, hthhth@CJaJmH,sH,H !!! !"!$!.!0!T!V!X!Z!^!`!n!p!r!t!!!!!!!!!!!!!""""*","R"T"l"n""""""""""" # #>#@#F#H#x#z#############$$$$$(hCohth@CJOJQJaJmH,sH, h{hth@CJaJmH,sH, h8i-h8i-@CJaJmH,sH,O$$ $"$0$2$B$D$d$f$n$p$$$$$$$$$$$$*%,%4%6%D%F%f%h%n%p%z%|%%%%%%%%%%%%%%%& & &&&&0&2&:&<&B&D&h&j&&&&&&&&&&&&&$'&'4'6'D'(hCohth@CJOJQJaJmH,sH, h8i-h8i-@CJaJmH,sH, h{hth@CJaJmH,sH,OD'F'H'J'L'P'R'f'h'j'l'p'r''''''''(( ((((("($(8(:(<(>(((((((((((((((((((((<)>)D)F)N)P)X)Z)b)d)h)j)x)z)|)~)))))))))))) h8i-h8i-@CJaJmH,sH,(hCohth@CJOJQJaJmH,sH, h{hth@CJaJmH,sH,O))))**|*~***********************++"+&+:+<+X+Z+j+l++++++++++++++++++++,,,,0,2,<,>,Z,\,r,t,,,,,,,,,,(hCohth@CJOJQJaJmH,sH, h8i-h8i-@CJaJmH,sH, h{hth@CJaJmH,sH,O,,,,,,,,,,,,,--J-L-X-Z---- . .J.....//B/\/////00*0<0V0z00000\1|111޽h9ibCJaJmH,sH,h%sCJaJmH,sH,h) NCJaJmH,sH,h`CJaJmH,sH,h/FCJaJmH,sH,h?6CJaJmH,sH,(hCohth@CJOJQJaJmH,sH, h8i-h8i-@CJaJmH,sH, h{hth@CJaJmH,sH,212$2j2|2222223h333333Z6\6667:77778T8\888`9b9:оsdh:Whh:WhCJaJmH,sH,h:WhCJaJmH,sH,!hjhh:WhB*CJmH,phsH,h:WhB*CJmH,phsH,!h:Whh:WhB*CJmH,phsH,h:Whh:WhCJaJmH!sH!"h:Whh:Wh56CJaJmH!sH!hX!CJaJmH,sH,hVCJaJmH,sH,h9ibCJaJmH,sH,h`CJaJmH,sH,!:z:::::;";<;>;;;;*<\<^<<ųzlWE2E$h}h}CJOJQJaJmH,sH,#h}B*CJOJQJmH,phsH,)hjhh8B*CJOJQJmH,phsH,h8B*CJmH,phsH,!hjhh8B*CJmH,phsH,$hvhvCJOJQJaJmH,sH,)hjhhvB*CJOJQJmH,phsH,#hvB*CJOJQJmH,phsH,h:WhCJaJmH,sH,h:WhhvCJaJmH,sH,hvB*CJmH,phsH,!hjhhvB*CJmH,phsH,::>;;<<=v>?ABLCrrc$dh`a$gdcc$dh`a$gdcc$dh`a$gdcc$ & F  7dh^`7a$gdcc$ & F  7dh^`7a$gdcc$ & F 7dh^`7a$gdcc$ & F  dh^`a$gdcc <<<<<=====>>,>>>>>>>>?ðذveSDv8hpCJaJmH,sH,h:Whh:WhCJaJmH,sH,"h:Whh:Wh56CJaJmH,sH,!h}h:WhB*CJmH,phsH,h}CJaJmH,sH,h}h:WhCJaJmH,sH,h}B*CJmH,phsH,!hjhh}B*CJmH,phsH,$h}h}CJOJQJaJmH,sH,)h}h}B*CJOJQJmH,phsH,#h}B*CJOJQJmH,phsH,)hjhh}B*CJOJQJmH,phsH,>?@?R?T?f?h?j?l?n?p?t????BCLCNCCCCC崢}hVCh$hThTCJOJQJaJmH,sH,#h0B*CJOJQJmH,phsH,)hjhh0B*CJOJQJmH,phsH,#hdB*CJOJQJmH,phsH,%h:Whh:WhB*CJaJmH,phsH,"h:Whh:Wh56CJaJmH,sH,h:Whh:WhCJaJmH,sH,$hqHhpCJOJQJaJmH,sH,h{hpCJaJmH,sH,h8i-h8i-CJaJmH,sH,h}CJaJmH,sH,LCCD6EEzFFGHJIzI|IIu $ & F%a$gdr= $dha$gdr=$dha$gdr=$ & F  S7dh^`7a$gdcc$ & F dh^`a$gdcc$ & F  dh^`a$gdcc & F 7dh^`7gdd CCCCCCCCDD&D(D*D,D.D0D2D6D8DtDzDDDDEE4E6EXEEE8FzFִ֣}nb}Sh0h0CJaJmH,sH,h:WhCJaJmH,sH,h:Whh:WhCJaJmH,sH,h0CJaJmH,sH,hTCJaJmH,sH,hTB*CJmH,phsH,!hjhhTB*CJmH,phsH,hphpCJaJmH,sH,$hfRhpCJOJQJaJmH,sH,hpCJaJmH,sH,h8i-h8i-CJaJmH,sH,hfRhpCJaJmH,sH, zFFFFFFFGG G"G$G&G(GTGVGdGfGlGGGdHHHHHRIֲDz֦tiZHZ#hr=hr=6OJQJ^JmH,sH,hr=6OJQJ^JmH,sH,hTh:WhmH,sH,$hTh:WhCJOJQJaJmH,sH,hTCJOJQJaJmH,sH,h:Whh0CJaJmH,sH,h0CJaJmH,sH,(hEh0CJOJQJ^JaJmH,sH,h{h0CJaJmH,sH,h8i-h8i-CJaJmH,sH,hThTCJaJmH,sH,hTCJaJmH,sH,RIxIzI|IIIIIIJ J JJJJ&J(JbJdJJJJJJJJJJJJJJJK K KKKKK K(K*K,K.K˶pppp(hdh @CJOJQJaJmH,sH, h8i-h8i-@CJaJmH,sH, hdh @CJaJmH,sH,h/h8i-@CJmH,sH,(hbfh85B*OJQJmH,phsH,$hr=hyD5B*CJmH,phsH,#hr=h6OJQJ^JmH,sH,h)6OJQJ^JmH,sH,,IIrNTZ^*fhu}6:$Xdh`Xa$gdu]$dh`a$gd@.$ Rdh7$8$H$a$gd@.$dh^`a$gd@.$dh^`a$gd@.$dh7$8$H$`a$gd@.$dh^a$gd@. .K0K2K4K\K^K`KbKfKhKKKKKKKKKKKKKLLLLLNLZL\LbLdL~LLLLLLLLLLLLMM*M,MHMJMNMPMXMZM\M^MhMjMMMMMMMNN N"N$N&NLNNNTNVN\N`NdNfNrNtN(hdh @CJOJQJaJmH,sH, h8i-h8i-@CJaJmH,sH, hdh @CJaJmH,sH,OtNNNNNNNNNNNNNNNNNO O OOOOOTOVO\O^OfOhOxOzOOOOOOOOOOOOOOOOOOOOOOOOOOPPPPPPRPTP`PbPfPhPPPPPPPPPQQQQ(hdh @CJOJQJaJmH,sH, hdh @CJaJmH,sH, h8i-h8i-@CJaJmH,sH,OQQQ(Q*Q2Q4QDQFQTQVQQQQQQQRR$R&R:RR@RRRTR\R^RRRRRRRRRSSSS S"S0S2SSSSSSSSSSSSSSSSSTTTTTTTT T"T$T.T0T4T6T:TT@T(hdh @CJOJQJaJmH,sH, hdh @CJaJmH,sH, h8i-h8i-@CJaJmH,sH,O@THTJTPTRTZT\T^T`TbTdTxTzTTTTTTTTTTTTTTTTTU U UU2U4UHUJUVUXU\U^UbUdUnUpUvUxU|U~UUUUUUUUUUUUUUUUUUUUUUUVV V VVVV&V(V(hdh @CJOJQJaJmH,sH, hdh @CJaJmH,sH, h8i-h8i-@CJaJmH,sH,O(V:V]T]V]Z]\]n]p]~]]]]]]]]]]]]]]]]]]]]^^^ ^ ^^^&^(^P^R^V^X^^^`^h^j^r^t^v^x^z^^$h. h CJOJQJaJmH,sH,h8i-h8i-CJaJmH,sH,h{h CJaJmH,sH,Q^^^^^^^^^^^^__"_$_*_,_>_@_L_N_P_R_r_t____________________` ``&`(`N`P```b`r`t`v`x```````````````````"a$a&a(a(hqHh @CJOJQJaJmH,sH, h8i-h8i-@CJaJmH,sH, h{h @CJaJmH,sH,O(a*a,aBaDalanavaxa|a~aaaaaaaaaaaaaaaaa bbBbDbFbHbRbTbfbhbvbxbzb|bbbbbbbbbbbbccccBcDcZc\cccccccccccdddd&d(d*d,dJdLd(hqHh @CJOJQJaJmH,sH, h{h @CJaJmH,sH, h8i-h8i-@CJaJmH,sH,OLdxdzd~ddddddddddddddddddddeee e e"e,e0eLeNeeeeeeeeeeeeeff*f.f0f2ffZf\f`fbfdffftfvfffffff︧ h@.h8i-@CJaJmH,sH, h@.h @CJaJmH,sH,(hqHh @CJOJQJaJmH,sH, h{h @CJaJmH,sH, h8i-h8i-@CJaJmH,sH,Bfffffffffffffffff(g*g8g:gPgRg`gbgdgfglgggggggggggggggggghhh&h(h*h,h0h2hPhRhThVhXhZhhhhhhhhﻪ h{h @CJaJmH,sH,h@.@CJaJmH,sH,(h@.h @CJOJQJaJmH,sH, h@.h @CJaJmH,sH, h@.h8i-@CJaJmH,sH,Bhhhii8i:iHiJiLiNiRiTi^i`iliniiiiiiiiii8j:jjpjrjxjzjjjjjjjjjjjjkk kkk@kBkRkTkXkZkkkkkkkkkkkllll l"l$l&l0l2l4l6lll(hqHh @CJOJQJaJmH,sH, h{h @CJaJmH,sH, h8i-h8i-@CJaJmH,sH,Olllllll mm@mBmDmFmHmmmmmmmmmmmmmmmmmmmmmmmn n"n$nn\n^npnrnnnnn*o,o2o4obodoooooooooooooooooo"h @CJOJQJaJmH,sH, h{h @CJaJmH,sH,(hqHh @CJOJQJaJmH,sH, h8i-h8i-@CJaJmH,sH,Hoo p ppppp4p6p8p:pDpFpHpJpNpPp`pbppprptpvpzp|pppppppppppppqqqq4q6q8q:q@qBqJqLqlqnqxqzqqqqqqqqqqqqqqqqqqqqqrrrrrr(hqHh @CJOJQJaJmH,sH, h8i-h8i-@CJaJmH,sH, h{h @CJaJmH,sH,Orrrr r"rHrJrLrNrPrRrVrXr`rbrtrvr|r~rrrrrrrrrrrrrrrrssss s6s8s>s@sNsPsRsTsVsXsZs\s^szs|ssssssssssssstt,t.t8t:tTtVtXtZt\t^tdt(hqHh @CJOJQJaJmH,sH, h{h @CJaJmH,sH, h8i-h8i-@CJaJmH,sH,Odtfttttttttttuuu&u(uFuHuJuLuPuRu`ubutuvu|u~uuuuuuuuuuuuuuuvvvvvv v"v$v&v(v*v0v2vFvHvPvRvTvVvbvdvvvvvvvvv޴(h{h @CJOJQJaJmH,sH,(hqHh @CJOJQJaJmH,sH, h8i-h8i-@CJaJmH,sH, h{h @CJaJmH,sH,Gvvvvvvvvvwwwwwwwww w(w*w:w@HJvx *,<>FHJLhjnpz|և؇ڇ,.(hqHh @CJOJQJaJmH,sH, h8i-h8i-@CJaJmH,sH, h{h @CJaJmH,sH,KԈ"@x܉ 046tЊƋ(>BR|TbЍ؍hrz.4:HJ蚋h iPh07CJaJmH,sH,h iPhu]CJaJmH,sH,hTCJaJmH,sH,hvICJaJmH,sH,hmxhu]CJaJmH,sH,h07CJaJmH,sH,h!CJaJmH,sH,hu]CJaJmH,sH,hgCJaJmH,sH,2:LޏHkd $$Ifl40l %`  t0644 layt?O$dh$Ifa$gd?O$dh$Ifa$gd?O $dha$gdu]$Ydh`Ya$gdu]JLƏޏ. ”ʔ BNjޕ$,.RhƖҖ:HX|ȗ{o{o{o{o{o{o{o{o{o{o{o{o{o{o{o{ohu]CJaJmH,sH,hTCJaJmH,sH,h iPCJaJmH,sH,hhu]6CJaJmH,sH,"hTZhu]56CJaJmH,sH,hxhu]5mH,sH,hxhu]mH,sH,hR.hu]5CJaJmH,sH,h07hu]5CJaJmH,sH,%h iPhu]B*CJaJmH,phsH,+$.$dh$Ifa$gd?O.0! dh$Ifgd?OkdR $$Ifl4֞l b>9!%  nnn t0644 layt?Oؐ,BPRTbdfr|~$dh$Ifa$gd?O$Xdh$If`Xa$gd?O$dh$Ifa$gd?O$dh$If`a$gd?O‘đґܑޑ &(*:<>LVXhrtv$dh$Ifa$gd?Ov’ҒԒ֒ $dh$Ifa$gd?O "$a$gdu]kdJ$$Ifl֞l b>9!% nnn t0644 layt?O0246HJ ,$dh$Ifa$gd?O $dha$gdu]$Xdh`Xa$gdu]$Xdh`Xa$gdu] $dha$gdu] ȗԗ"<B(tޙ.06DFHJ,0lۂۂscTcThxhu]CJaJmH,sH,hxhu]5CJaJmH,sH,hhu]CJaJmH,sH,h`2hu]5CJaJmH,sH,hB hu]5CJaJmH,sH,h iPh07CJaJmH,sH,h iPhu]CJaJmH,sH,h iPCJaJmH,sH,h{hu]CJaJmH,sH,hu]5CJaJmH,sH,hu]CJaJmH,sH,hTCJaJmH,sH,,.0:DNXblrcccccc$dh$Ifa$gd?O$dh$Ifa$gd?O}kd4$$Ifl40 $d  t0$44 layt?Oln"$dh$Ifa$gd?Okd$$Ifl4֞ fB $ d nnnnnn t0$44 layt?Oƛԛ֛ dh$Ifgd?O$dh$Ifa$gd?O$dh$Ifa$gd?O .$$dh$Ifa$gd?Okd$$Ifl֞ fB $d nnnnnn t0$44 layt?O.:FTbp~$dh$Ifa$gd?O~$$dh$Ifa$gd?Okdu$$Ifl֞ fB $d nnnnnn t0$44 layt?OȜ֜$dh$Ifa$gd?O>$$dh$Ifa$gd?Okd@$$Ifl֞ fB $d nnnnnn t0$44 layt?O>@LNZ\hjvx $Ifgd?O $$Ifa$gd?O$dh$Ifa$gd?O $&8:<LXv0XfvΟ.\ġơҡԡ֡ءܡޡ (*68óóóóóyyyyyyy h8i-h8i-@CJaJmH,sH, h{h @CJaJmH,sH,hCJaJmH,sH,hu]CJaJmH,sH,hrthu]6CJaJmH,sH,hu]6CJaJmH,sH,"h'hu]56CJaJmH,sH,hxhu]CJaJmH,sH,hxhu]CJ aJmH,sH,/$ $`a$gdu]kd $$Ifl֞ fB $d nnnnnn t0$44 layt?O<ġ2jTVH$dh7$8$H$a$gdz$dh7$8$H$a$gd@.$dh7$8$H$`a$gd@.$dh`a$gd07 $dha$gd%x$dh`a$gd@.$dh`a$gd%x $dha$gdu]8>٢բܢɱĢƢڢܢ&(*,24:<>@LNPRZ\bdfhjlģƣ̣ΣУң֣أ(hqHh @CJOJQJaJmH,sH,h%x@CJaJmH,sH, h{h @CJaJmH,sH, h8i-h8i-@CJaJmH,sH,Jأ 24:>FHPRZ\jl|~ƤʤҤԤܤޤ$&2468@BPR\^`bd̥ҥԥ  0h@CJaJmH,sH,(hqHh @CJOJQJaJmH,sH, h{h @CJaJmH,sH, h8i-h8i-@CJaJmH,sH,J0\^dfprvxΦЦئڦ&(68>BRT~̧Χ "*,2468@BJLh%x@CJaJmH,sH,h@CJaJmH,sH,(hqHh @CJOJQJaJmH,sH, h{h @CJaJmH,sH, h8i-h8i-@CJaJmH,sH,DLdfrz|~ШҨRTrt&(@BHJL h{h @CJaJmH,sH, h8i-h8i-@CJaJmH,sH,(hqHh @CJOJQJaJmH,sH,h%x@CJaJmH,sH,h@CJaJmH,sH, h{h @CJaJmH,sH, h8i-h8i-@CJaJmH,sH,6LN\^rtƪȪ 26DFHJNPdfΫЫ "*,<>DFHJNP`bnpͼͼͼͼͼͼͼͼͼͼͼͼͼͼͼͼͼͼͼͼͼͼͼͼͼͼͼͼͼͼͼͼ h{h @CJaJmH,sH, h8i-h8i-@CJaJmH,sH, h8i-h8i-@CJaJmH,sH, h{h @CJaJmH,sH,J̬άЬҬ֬ج "$>@`bdfjlnpz|~ "$&(*,.24$h@.h CJOJQJaJmH,sH,h@.h8i-CJaJmH,sH,h@.h CJaJmH,sH,h07@CJaJmH,sH, h{h @CJaJmH,sH, h8i-h8i-@CJaJmH,sH,>4>@DFNPhjlnʮ̮ήЮخڮޮ,.68:jlnܯޯ񴣒 h8i-h8i-@CJaJmH,sH, h{h @CJaJmH,sH,4jhqHh @CJOJQJUaJmHnHu$h@.h CJOJQJaJmH,sH,h@.h CJaJmH,sH,h@.h8i-CJaJmH,sH,9LNVXhl°İΰаް <>HLNTV^`bdlnrtʶʶʶʶޡ(h{h @CJOJQJaJmH,sH,&hbfh8i-56@CJaJmH,sH,&hbfh 56@CJaJmH,sH, h{h @CJaJmH,sH, h8i-h8i-@CJaJmH,sH,?(*8:<>BDFH^bln|~޲ $&.2>@rt @BnpĴƴдҴԴִ޴:<>@(h{h @CJOJQJaJmH,sH, h{h @CJaJmH,sH, h8i-h8i-@CJaJmH,sH,N@BHJLNhj|~ƵȵԵֵ޵.0@BDFNPĶƶ̶ζԶֶضڶ8:LNvxȷʷҷԷ h{h @CJaJmH,sH, h8i-h8i-@CJaJmH,sH,(hqHh @CJOJQJaJmH,sH,O24:<prtvxzĸƸиҸ޸ "$&.08:BD~ֹعڹܹDFNPhjlɻh@.@CJaJmH,sH, h{h @CJaJmH,sH,(hqHh @CJOJQJaJmH,sH, h8i-h8i-@CJaJmH,sH,Jlnrt|~ֺغ8:RTVXZ~»ĻԻֻڻܻHJLNRTZ\(hqHh @CJOJQJaJmH,sH, h8i-h8i-@CJaJmH,sH, h{h @CJaJmH,sH,O0246:<>@BHJNPVX^`bdlnrtνн޽24LNfhtv|~ľƾ  "޳+h8i-h8i-@CJKHaJmHnHsH,u+h{h @CJKHaJmHnHsH,u(hqHh @CJOJQJaJmH,sH, h8i-h8i-@CJaJmH,sH, h{h @CJaJmH,sH,>"$&*,DFHJNPVXrtvxzҿԿֿؿܿ޿$&02JLNPhjӹӟ3hqHh @CJKHOJQJaJmHnHsH,u3h{h @CJKHOJQJaJmHnHsH,u+h{h @CJKHaJmHnHsH,u+h8i-h8i-@CJKHaJmHnHsH,u>  "<>\^`dfjlprxz~ "$*,`bӹӹ3hqHh @CJKHOJQJaJmHnHsH,u+h{h @CJKHaJmHnHsH,u+h8i-h8i-@CJKHaJmHnHsH,uI46JLNPRTZ\fhlntvz|>@~ӹӨ h8i-h8i-@CJaJmH,sH, h{h @CJaJmH,sH,3h{h @CJKHOJQJaJmHnHsH,u+h8i-h8i-@CJKHaJmHnHsH,u+h{h @CJKHaJmHnHsH,u;$&(,.VXdf|~  ,.46NP^`bdtv(hqHh @CJOJQJaJmH,sH,(h{h @CJOJQJaJmH,sH, h{h @CJaJmH,sH, h8i-h8i-@CJaJmH,sH,G 0268TVbdvx:<\^  &(.0>BDFNRTVXtvz|(h{h @CJOJQJaJmH,sH,(hqHh @CJOJQJaJmH,sH, h{h @CJaJmH,sH, h8i-h8i-@CJaJmH,sH,G|~ .0DHx $&,.br  DHJNPVX޻(hqHh @CJOJQJaJmH,sH,hL!@CJaJmH,sH,(h{h @CJOJQJaJmH,sH, h{h @CJaJmH,sH, h8i-h8i-@CJaJmH,sH,AX^`dfjlnprTX^`npxz~$&(.0JLNPlpvx68DFLN(hqHh @CJOJQJaJmH,sH, h{h @CJaJmH,sH, h8i-h8i-@CJaJmH,sH,OHlx @R~@$dh^a$gd@. $dha$gd)$ & F%^`a$gd)$dh7$8$H$`a$gd8$dh7$8$H$`a$gdh$dh7$8$H$`a$gdL!$dh7$8$H$`a$gd@. ",.RTfhprx| &,.:<@BFHXZ24<>DFn޻hL!@CJaJmH,sH,(hqHh @CJOJQJaJmH,sH, h8i-h8i-@CJaJmH,sH, h{h @CJaJmH,sH,J"$HJTVnpv| 24fh "NP`blnޘޘ(hqHh @CJOJQJaJmH,sH,$hqHh CJOJQJaJmH,sH,h8i-h8i-CJaJmH,sH,h{h CJaJmH,sH, h8i-h8i-@CJaJmH,sH, h{h @CJaJmH,sH,< 24<>@BDFPRlnxz "$&(46HJvx|&(DF~ hhh8i-@CJaJmH,sH,(hqHh @CJOJQJaJmH,sH, h{h @CJaJmH,sH, h8i-h8i-@CJaJmH,sH,H  "46:<JLXZfhjlz|~ $&nptvz|(hqHh @CJOJQJaJmH,sH, h{h @CJaJmH,sH, h8i-h8i-@CJaJmH,sH,O$&46DF\` "46JLZ\ "$&24LNRTXZ|~NP h{h @CJaJmH,sH,(hqHh @CJOJQJaJmH,sH, h8i-h8i-@CJaJmH,sH,OP`btvz|&>ﻪkT,h)h)5B*CJOJQJmH,phsH,(hbfh45B*OJQJmH,phsH,(hbfh 5B*OJQJmH,phsH,(hbfh)5B*OJQJmH,phsH, h8i-h<@CJaJmH,sH,h8i-@CJaJmH,sH,(hqHh @CJOJQJaJmH,sH, h{h @CJaJmH,sH, h8i-h8i-@CJaJmH,sH,&>@ZPR  |~,>@FȶȤȒn\JnJ8J8#hKB*CJOJQJmH,phsH,#h?HB*CJOJQJmH,phsH,#hx%QB*CJOJQJmH,phsH,#hhB*CJOJQJmH,phsH,#h8B*CJOJQJmH,phsH,#h B*CJOJQJmH,phsH,#h`B*CJOJQJmH,phsH,#hl"PB*CJOJQJmH,phsH,#hRRB*CJOJQJmH,phsH,#hB*CJOJQJmH,phsH,&h5B*CJOJQJmH,phsH,z|~|~< V :<>ɸrdVVHV:h;CJOJQJmH,sH,h-SCJOJQJmH,sH,h8CJOJQJmH,sH,h{CJOJQJmH,sH,h%CJOJQJmH,sH,hp CJOJQJmH,sH,hl=CJOJQJmH,sH,hc CJOJQJmH,sH,hZXpCJOJQJmH,sH, h/\h&FCJOJQJmH,sH,#h&FB*CJOJQJmH,phsH,#hKB*CJOJQJmH,phsH,#hc B*CJOJQJmH,phsH,~v.(-4060801113^44$ & F S7dh^`7a$gdW$7dh`7a$gdcc $dha$gdcc $dha$gd<$dh^a$gd@.$dh^`a$gdZXp:tv,.T #x$(((((-ȺȞtfXXJXhWCJOJQJmH,sH,hG^CJOJQJmH,sH,hMCJOJQJmH,sH,h>8CJOJQJmH,sH,h:&SCJOJQJmH,sH,hH CJOJQJmH,sH,hDCJOJQJmH,sH,h,CJOJQJmH,sH,ha|CJOJQJmH,sH,h4wCJOJQJmH,sH,hCJOJQJmH,sH,h8CJOJQJmH,sH,hCJOJQJmH,sH,-p..20406080:0B0V00111111ųuucQ?Q#hbfh<6OJQJ^JmH,sH,#hbfh0U56OJQJ^JmH,sH,#h<h0U56OJQJ^JmH,sH,#h<h<6OJQJ^JmH,sH,h<6OJQJ^JmH,sH,h0U5mH,sH,)hh B*CJOJQJmH,phsH,#h&FB*CJOJQJmH,phsH, h/\hCJOJQJmH,sH,hUCJOJQJmH,sH,hXHCJOJQJmH,sH,h7#JCJOJQJmH,sH,11h2 3b3d3j3x333333334 4<4Z4^444444B5D5F5H5ƷƷnn_L$h<hv>䴳ϴ,,>>䴳,,$>>䴳ϴ,,$>05䴳ϴ,,>䴳ϴ,,$"05䴳ϴ,,k05䴳,,>䴳,,i05䴳,,;䴳,,$!>055B*䴳,,4578:<?N@@AnB6CExxxi$7dh`7a$gd0|H$ & F 77dh^`7a$gdcc $dha$gdD$7dh`7a$gdF $7dh`7a$gd$ & F S7dh^`7a$gdcc H5T5t555v788888d9999l:::::2;L;d;l;;< <F<t<<<<<>>>>??D?H?N?t?????@L@^@˿˿˿˿˳˳˧˧˧˧˧˧˧˛˛˛˛˛˛˛˛hDCJaJmH,sH,hF CJaJmH,sH,h䴳,,i05䴳,,$<hv>CJOJQJaJmH,sH,$h<h0U5CJOJQJaJmH,sH,1^@@LAVAbAAAAA BB&B2BVBjBB2C4C6C`ClCnCC&D4DdDDDDEE8E:E~EEEEEEE*F0FpFrFFFFFFG䱢~~~~~~~~~hDCJaJmH,sH,hxUCJaJmH,sH,h0|HCJaJmH,sH,hiIh0U5CJaJmH,sH,$hrwh0U5CJOJQJaJmH,sH,h0|HCJOJQJaJmH,sH,h$ & F 77dh^`7a$gdcc$7dh`7a$gdF $7dh`7a$gdccOPPPP QQQQQ2R>RRRRRRRTSVSzSSSSSS TTTLT~TTTTTTUDU\UnUUUUUUUVVVVVVVWHWƶƶ񗈗hiIhh@ICJaJmH,sH,hh@ICJaJmH,sH,$hh0U5CJOJQJaJmH,sH,h%CJOJQJaJmH,sH,h@CJOJQJaJmH,sH,h%h0U5CJaJmH,sH,h%CJaJmH,sH,hiIh0U5CJaJmH,sH,5HWLWNWxWWWWWWXXX XFXRXXX@YRYVY\YYYZZ:ZNZZZf[h[z[[[[[\(\0\N\h\r\x\\,]X]Z]f]]]:^B^X^h^v^^^^^^^^^_:_R_ͲͲh!NCJaJmH,sH,h CJaJmH,sH,hiIhh@ICJaJmH,sH,h5CJaJmH,sH,h@CJaJmH,sH,hh@ICJaJmH,sH,hiIh0U5CJaJmH,sH,AR___`````aNaraaaaa&bFbRbTb^bcPc^cbcncrccccccdd8d:dvddddddddd&e6eFee6fFfHff"gٯٯͯٯٯͯٯٯٯhkCJaJmH,sH,hkhkCJaJmH,sH,hkh0U5CJaJmH,sH,h9h0U5CJaJmH,sH,h9h9CJaJmH,sH,h`rCJaJmH,sH,h9CJaJmH,sH,h!NCJaJmH,sH,hiIh0U5CJaJmH,sH,4"gbgfgzgggghhhhhiHi\i^idinipiiiiij6jfjzj|jjk&k2kBkHkRk\kfkxkkkkk(l6l`llllllllmFm񯾯h-4CJaJmH,sH,hchcCJaJmH,sH,hch0U5CJaJmH,sH,hcCJaJmH,sH,h`rCJaJmH,sH,hkhkCJaJmH,sH,hkCJaJmH,sH,hkh0U5CJaJmH,sH,5Fm`mrm6nHnNnnooooooo0p6p8pRphplppppppppq"qqqqqqrr&rrrrs"s*s6ssstǸǬǬvvvhhCJaJmH,sH,hh0U5CJaJmH,sH,h!CJaJmH,sH,hCJaJmH,sH,h`rCJaJmH,sH,h`rh0U5CJaJmH,sH,h`rh`rCJaJmH,sH,h-4h-4CJaJmH,sH,h-4CJaJmH,sH,h-4h0U5CJaJmH,sH,.tt\thtxttttuuuuuuuvvvvw$wjwlwnwxwwwwxFxPxXxZxlxtxxxxxxxy4yTyZyyyyy zzzzzzzzzz{${{||⾯h}~h}~CJaJmH,sH,h}~h0U5CJaJmH,sH,h}~CJaJmH,sH,h!CJaJmH,sH,hCJaJmH,sH,hh0U5CJaJmH,sH,hhCJaJmH,sH,?||||||0}2}6}F}Z}^}~ ~&~,~:~B~P~V~d~~~~8<@Jn,2<BTZʀԀ ,<H`v "z΂RXh_ CJaJmH sH h\eCJaJmH sH h!CJaJmH sH h}~CJaJmH sH h!>Ch0U5CJaJmH sH L RTVfhjЄބ "LNt ,Jblv@BLl@dtĈȈԈ<Np~ĉ.Br|Ɗ廬廬h!>ChPCJaJmH sH hPCJaJmH sH h_ h_ CJaJmH sH h!>Ch_ CJaJmH sH h!>Ch0U5CJaJmH sH h_ CJaJmH sH D> ڈ0Ε^—ȗʗЗҗؗ$ 7dh`7a$gdcc$ 7dh`7a$gdcc$ & F ndh^`a$gdcc$7dh`7a$gdP$7dh`7a$gdccTbΌ:jҍ.2`j؎RbvЏҏԏ<\h0`đȑڑ,@Dʾʾʾʾʾʾʲʾʲʲʲʲʲʲʲʲʲʦh bCJaJmH sH hVCJaJmH sH h vCJaJmH sH hH(h0U5CJaJmH sH htPCJaJmH sH hPCJaJmH sH h!>Ch0U5CJaJmH sH :8ғFVrĔƔȔΔJΕޕڷq^$hohh&9CJOJQJaJmH,sH,$h&9h&9CJOJQJaJmH,sH,h bCJOJQJaJmH,sH,h&9CJOJQJaJmH,sH,$h bh bCJOJQJaJmH,sH,$h bh0U5CJOJQJaJmH,sH,hVCJOJQJaJmH,sH,$hohh0U5CJOJQJaJmH,sH,$hohhVCJOJQJaJmH,sH,:DĖƖޖ&*>N—ƗʗΗҗԗܗݸpahp[h0U5CJaJmH,sH,hW56CJaJmH,sH,"hp[h0U556CJaJmH,sH,.jh}h0U556CJUaJmHnHuhp[h0U5CJaJmH,sH,"jh0U5CJUaJmHnHu$hohhCCJOJQJaJmH,sH,$hohh0U5CJOJQJaJmH,sH,hCCJOJQJaJmH,sH,!ؗܗXH$$ 7dh`7a$gdcc$ 7dh`7a$gdcc$  7dh`7a$gdccĘҘԘؘژޘ V`™ʙ֙ 04LZhnrxʡء ,DPRVjĢƢ,.2@FT|>٤Ȥ$ե֦L䴳,,䴳,,05䴳,,䴳,,ʻĨ<rv> .ī֫6Ҭ$"2hzTZHP\0H±2L|ʲ̲ܲг6Lh=CJaJmH,sH,hQCJaJmH,sH,hzGCJaJmH,sH,hp[h0U5CJaJmH,sH,hLCJaJmH,sH,LLvƴPV"$vָ@Xjιڹf̺кҺں,04X$&L\Ľֽ(:>寠寑XX䴳,,X䴳,,X䴳,,[䴳,,=䴳,,)05䴳,,05䴳,,=䴳,,9ʾؾھܾ޾&(4.񷧔$,%,䴳ϴ,,%,䴳ϴ,,$,05䴳ϴ,,%,䴳,,X䴳,,X䴳,,05䴳,,:,(,0&<$ dh^a$gd x$ & F n7dh^`7a$gdcc$ 7dh`7a$gdcc$ & F S7dh^`7a$gdkN0NPX"T\:HV^hnv(pv\^f~ Dlnv BJ`*bdltvٵhp[h8:CJaJmH,sH,h8:CJaJmH,sH,h0U5CJaJmH,sH,h_&CJaJmH,sH,h8CJaJmH,sH,h%l,CJaJmH,sH,hp[h0U5CJaJmH,sH,A046HPr.HT`z~ ,TLprtv"8:d,8^n~.B`Ų񦚎hJ%/CJaJmH,sH,hCJaJmH,sH,h3nCJaJmH,sH,$h8Ruh0U5CJOJQJaJmH,sH,h0U5CJOJQJaJmH,sH,h3nCJOJQJaJmH,sH,h8:CJaJmH,sH,hp[h0U5CJaJmH,sH,8` "f|&Zj"&,@DPbr|*,JLXízg$h0U556CJOJQJaJmH,sH,h0U5CJOJQJaJmH,sH,h xCJOJQJaJmH,sH,$h[wh0U5CJOJQJaJmH,sH,*h[wh0U556CJOJQJaJmH,sH,$h x56CJOJQJaJmH,sH,hJ%/hJ%/CJaJmH,sH,hp[h0U5CJaJmH,sH,hJ%/CJaJmH,sH,(4 Vfv4BRh𺤑hCJOJQJaJmH,sH,$hBh0U5CJOJQJaJmH,sH,*hBh0U556CJOJQJaJmH,sH,$h x56CJOJQJaJmH,sH,$h[wh xCJOJQJaJmH,sH,h xCJOJQJaJmH,sH,h0U5CJOJQJaJmH,sH,,hj0pRZ`LPbtz"$BDFPb(VvbrFRf h/8CJaJmH,sH,hp[h0U5CJaJmH,sH,hCJaJmH,sH,$h[wh0U5CJOJQJaJmH,sH,N<Lr0"$ J$dh`a$gdccdhgdcc$a$gdg< $dha$gdcc$ & F Sn7dh^`7a$gdcc$ 7dh`7a$gdcc "FHVdfFjnp:8FPLf&`vHJLNXfhtֺ$h0h0U5CJOJQJaJmH,sH,h4;CJOJQJaJmH,sH,h4;CJaJmH,sH,hp[h0U5CJaJmH,sH,h/8CJaJmH,sH,h/8h/8CJaJmH,sH,B (2HX *@N (Z^`nxz6P$hyhRhyhRCJOJQJaJmH,sH,$hyhRh0U5CJOJQJaJmH,sH,$hyhRh-CJOJQJaJmH,sH,h-CJOJQJaJmH,sH,h4;CJOJQJaJmH,sH,$h0h0U5CJOJQJaJmH,sH,4P\blx>bnpr Vhr "&BLZl \^*.0>ʺʺʺʺʺʺʺʺʺʺʺʺʺʺʺʗʗʗ"䴳ϴ,,$0!ڰ䴳ϴ,,!ڰ䴳ϴ,,$005䴳ϴ,,$05䴳ϴ,,䴳ϴ,,:(<BLblz6:^p4:@BJPp"$BPnzDñáhH(h9&CJaJmH,sH,hH(h0U5CJaJmH,sH,hF$h0U55CJaJmH,sH,#hbfhg<6OJQJ^JmH,sH,#hbfh0U56OJQJ^JmH,sH,h5B*CJmH,phsH,h9&CJaJmH,sH,hp[h0U5CJaJmH,sH,1Dp|~.BNT,\ D      !!,!2!8!@!B!D!j!!!!!!b"""" #$h}Gh0U5CJOJQJaJmH,sH,h#CJOJQJaJmH,sH,h#h0U5CJaJmH,sH,hh0U5CJaJmH,sH,hH(h#CJaJmH,sH,hH(h0U5CJaJmH,sH,h#CJaJmH,sH,7!^#*&**,/j4:=A"C\FG$ dha$gdcc$ & F dh^`a$gd)$ & F dh^`a$gd}:$ & F dh^`a$gdcc$dh`a$gdcc #Z##### $,$$$$%J%L%N%b%r%~%&$&8&<&Z&r&&&&& ' '4'H'''''''(((H((((((())()6))) **&*T*V*v**>+, ,*,0,N,R,|,,,,ͺͺͺ$h}:h0U5CJOJQJaJmH,sH,h}:CJOJQJaJmH,sH,$h}Gh0U5CJOJQJaJmH,sH,hwoCJOJQJaJmH,sH,G,,,, - --,-<-B---.....//d/|/////02000001 1.101R111112$2*2F2X2p222`3j33333T4h4j4l4x4ʺںںںں$h)h)CJOJQJaJmH,sH,$h)h0U5CJOJQJaJmH,sH,h)CJOJQJaJmH,sH,h}:CJOJQJaJmH,sH,$h}:h0U5CJOJQJaJmH,sH,$h}:h}:CJOJQJaJmH,sH,:x4|4~444445F5P5r5|555555D6F6666666(7,767Z7z7|77777888:8L8T8f8l8p889::::;;;(;*;p;ʺʺʺʺʺʺʺʺʧʺʺʺʺʺʺʺʺʘh~CJaJmH,sH,h~h0U5CJaJmH,sH,$h~h~CJOJQJaJmH,sH,h~CJOJQJaJmH,sH,$h~h0U5CJOJQJaJmH,sH,$h)h0U5CJOJQJaJmH,sH,h)CJOJQJaJmH,sH,7p;$<&<:<P<<<<<<== ==j=~======>>>>>>>>>??"???0"$&CDDDDDܹʹFFFF&*ʻʻʻʻʻʻʻʻʻʻʻʻʻʻʻʻʻʻ+䴳05䴳,,++䴳,,+05䴳,,+䴳,,~~䴳,,~䴳,,~05䴳,,پڰlllll㷪}ԉbWg<hWCJaJmH,sH,hg<h0U5CJaJh#?xCJaJmH,sH,hg<h0U5CJaJmH,sH,hg<CJaJmH,sH,h0U5CJaJh00h0U56CJaJmH,sH,h0U56CJaJh006CJaJmH,sH,hbh0U56CJaJhg<hy3W5mH,sH,hg<hOI5mH,sH,hg<hy3W5 hg<hy3Whg<hy3WmH,sH,hg<hOImH,sH,gg"kd$$Ifl֞` P $ 9c t0644 laytWgggghh(h:h$ dh$Ifa$gdcc$ dh$Ifa$gdcc:hs uɾɾɾɾɲxi]iNhH(h0U5CJaJmH sH hCJaJmH sH hmh0U5CJaJmH sH h h0U56CJaJmH,sH,h#?x6CJaJmH sH hmh0U56CJaJmH sH h0U56CJaJmH sH h8-h0U56CJaJhg<h#?xmH,sH, hg<h#?xhg<h#?x5mH,sH,hg<h#?x5 hg<h0U5hg<h0U55h8-h0U55CJaJmmmmmmmmmnnnnnn[$ dh$Ifa$gd#?x$ dh$Ifa$gdcc}kd$$Ifl0 $ p t0644 layt#?xmm"kd&$$Ifl֞ b>9!$ nnnn t0644 layt#?xmn"n,n6n@nJnTn$ dh$Ifa$gd#?x$ dh$Ifa$gdcc$ dh$Ifa$gdccTnVn"kd,$$Ifl֞ b>9!$ nnnn t0644 layt#?xVnnnpnrntnvnxnzn$ dh$Ifa$gdcc$ dh$Ifa$gdcczn|n"kd2$$Ifl֞ b>9!$ nnnn t0644 layt#?x|nnnnnnnn$ dh$Ifa$gd#?x$ dh$Ifa$gdcc$ dh$Ifa$gdccnn"kd8$$Ifl֞ b>9!$ nnnn t0644 layt#?xnno ooo(o2o$ dh$Ifa$gd#?x$ dh$Ifa$gdcc$ dh$Ifa$gdcc2o4o"kd> $$Ifl֞ b>9!$ nnnn t0644 layt#?x4oRo\odonoxooo$ dh$Ifa$gd#?x$ dh$Ifa$gdcc$ dh$Ifa$gdccoo"kdD!$$Ifl֞ b>9!$ nnnn t0644 layt#?xoooooooo$ dh$Ifa$gd#?x$ dh$Ifa$gdcc$ dh$Ifa$gdccootp"$ dha$gdcckdJ"$$Ifl֞ b>9!$ nnnn t0644 layt#?xtp>sPtjuvwy}r`$B(T+|1^47:8=>BhE^H$dh`a$gdcc$ dha$gdcc uJuvvvw8|:|B((@JJJJ8M:MMlMpMrMtMvM೤rcrPrEhH(h0U5CJaJ%jP#h}h0U5CJOJQJUaJh}h0U5CJOJQJaJ%jh}h0U5CJOJQJUaJhF$CJOJQJaJmH,sH,hH(h8-CJaJmH sH h8-h8-CJaJmH sH h0U5CJaJmH sH h8-CJaJmH sH U$hH(h0U5CJOJQJaJmH sH hH(h0U5CJaJmH sH hH(h0U56CJaJmH sH imlYnmYsinY gYldikdY isY, o s1ortan1n bazar mexanizminin msbYt xsusiyyYtlYrini gclYn-dirir vY tYkmillY_dirir. Bu zaman s1orta fYaliyyYtinin dvlYt tYnzimlYnmYsi mexanizmi s1ortan1n bazar mexanizmi ilY birlY_ir vY daha effektli olur. Yuxar1da qeyd etdiyimiz kimi s1orta bir sistemdir. Bu bax1mdan bu sistemi hYm daxili strukturunun, hYm dY xarici mhitinin yrYnilmYsi olduqca vacibdir. S1orta bazar1 eyni zamanda mrYkkYb vY oxamilli dinamik sistemY malikdir. Sistem dedikdY, bir-biri ilY mntYzYm olaraq qar_1l1ql1 _YkildY fYaliyyYt gstYrYn vY bir-birindYn qar_1l1ql1 surYtdY as1l1 olan ayr1-ayr1 tYrkib hissYlYrinin tam vYhdYt qrupunu tY_kil etmYsi ba_a d_lr. S1orta xidmYti-nin bazar sistemindY tYrkib elementlYri qrupuna a_a1dak1lar daxildir: s1orta mYhsullar1, tariflYr sistemi, s1orta1lar1n m_tYrilYr ilY qar_1l1ql1 fYaliyyYtinin ifadY edYn infrastruktur vY s. Bu sistem YhatYsindY olduu mhit ilY qar_1l1ql1 _YkildY fYaliyyYt gstYrir. Qar_1l1ql1 fYaliyyYt mhitin sistemY olan tYsirini, sistemin isY mhit ilY qar_1l1ql1 fYaliyyYtini xarakterizY edYn xarici YlaqYlYr vasitYsilY hYyata keirilir. Qeyd etmYk laz1md1r ki, burada sistemindYki vY mhitin bir birindYn ayr1lmas1 mumi bazar sistemin vY mhitin bir birindYn ayr1lmas1 mumi bazar sistemindYki konkret bazar1n mYqsYdli fuksiyas1 vY yerini dYqiqliklY mYyyYn etmYyY imkan verYn _Yrti metodoloji suldur. S1orta bazar1 iki sistemin-daxili sistem vY xarici mhitin dialektik vYhdYtini tY_kil edir. Onlar bir-biri ilY qar_1l1ql1 _YkildY fYaliyyYt gstYrir vY bir-birinY qar_1l1ql1 surYtdY tYsir edirlYr. Daxili sistem vY ya xarici mhit s1ortac1n1n idarYetmY tYsiri gstYrdiyi elementlYrdYn vY elYcY dY s1orta1 tYrYfindYn idarY olunmayan elementlYrdYn ibarYtdir. Bu zaman xarici mhit daxili sistemi YhatY edir vY onu mYhdudla_d1r1r. Daxili sistem vY s1orta bazar1n1n xarici mhiti. Daxili sistemY s1orta kompaniyas1n1n bazar sisteminin mahiyyYtini ifadY edYn dYyi_YnlYr daxildir. S1orta kompaniyalar1 tYrYfindYn idarY olunan dYyi_YnlYr bunlard1r: s1orta mYhsullar1, s1orta polislYrinin sat1c1n1n tY_kili sistemlYri vY tYlYbatlar1n forma-la_d1r1lmas1, tariflYrin uyunla_an sistemi, s1orta1n1n _Yxsi infrastrukturu. Daxili sistemY, hYminin bazar1n dYrindYn yrYnilmYsinY ynYldilYn, lakin bazar sisteminin Ysas1n1 tY_kil etmYyYn vY s1orta1 tYrYfindYn idarY olunan dYyi_YnlYr: s1orta1n1n bazardak1 vYziyyYtini mYyyYn edYn s1orta kompaniyas1n1 maddi, maliyyY vY kadr ehtiyatlar1 daxil olur. BelY hallarda s1orta cYmiyyYtinin maliyyY vYziyyYti, bu cYmiyyYtY maliyyY tYsisatlar1n1n etimal1 vY elYcY dY s1orta fondunun dYni_ qabiliyyYtinY malik xsusi YhYmiyyYt kYsb edir. Burada hYminin kommersiya i_lYrini keyfiyyYti _YkildY hYyata keirYn ixtisasla_m1_ vY haz1rl1ql1 s1orta1 heyYtinin say1n1n da optimal olmas1 vacib _YrtlYrdYndir. nki bir s1ra mYsYlYlYrin hYlli s1orta1n1n bazar fYaliyyYtinin mYqsYd vY vYzifYlYrin dYrk edYn s1orta cYmiyyYtinin rYhbYr heyYtinin bacar11ndan as1l1 olur. Bu amillYrin mYcmusu, s1orta kompaniyas1n1n bazar siyasYtin vY onun tYlYbat1n1n formala_mas1na tYsir edYn imicini tYyin edir. Bazar1n dYrindYn yrYnilmYsi zrY s1orta1n1n hYyata keirdiyi i_lYr dY xsusi YhYmiyyYtY malik olur. Btn bu daxili amillYr s1orta bazar1n1n s1orta1 tYrYfindYn tYsir gstYrir vY daxili bazar sisteminin idarYetmY elementlYrinY evrilir. BelYliklY, bazar sisteminin Ysas1n1 tY_kil edYn elementlYr (s1orta mYhsular1, s1orta polislYrinin sat1_ sistemi vY tYlYbat1n formala_mas1, tariflYrin uyunla_an sistemi vY s1orta kompaniyas1n1n daxili infrastrukturu) bazar sisteminin Ysas1n1n sYrhYdlYri kYnar1nda olan elementlYr ilY birlikdY (s1orta1n1n maliyyY, maddi vY kadr ehtiyatlar1) idarY olunan s1orta kompaniyas1n1n daxili sistemini tY_kil edir. Yuxar1da sadalanan komponentlYr bir-biri ilY qar_1l1ql1 _YkildY YlaqYdard1r, nki onlardan birinin hYlli digYrlYrinin dY fYaliyyYtinY tYsir gstYrir. Onlardan hYr biri bir s1ra variantlara malikdirlYr. S1orta kompaniyas1n1n ba_ meneceri bu says1z-hesabs1z variantlardan maksimal dYrYcYdY bazar effektinY malik olan vY elYcY dY xarici mhitin amillYrinY uyun olan optimal mYcmuyu semYlidir. S1orta1n1n bazara 1xartd11 s1orta mYhsullar1 Ysas idarYetmY amillYrindYndir. Bura _Yxsi vY Ymlak s1ortas1n1n konkret nvlYrinin _YrtlYri daxildir. S1orta kompaniyas1n1n rYhbYrliyi bazar _YraitindY uyun olaraq qYrarlar qYbul etmYli, mYsYlYn, s1ortan1n yeni nvlYrini tYtbiq etmYli, _YrtlYrdY dYyi_iklik etmYlidir vY s. S1orta polislYrinin sat1_ sistemi vY tYlYbat1n formala_mas1 da idarYetmYnin dYyi_kYn faktorlar1na aiddir. Bunlar1 yuxar1da Ytrafl1 _YkildY nYzYrdYn keirdiyimiz n onlar1 Ytrafl1 _Yrh etmYyY ehtiyac yoxdur. TariflYrin uyunla_an sistemi s1orta1 tYrYfindYn idarY olunan daxili bazar sisteminin Ysas tYrkib hissYsidir. S1orta kompaniyas1 mYqsYdynl tarif siyasYtini i_lYyib haz1rlamal1 vY onlar1 bazar _YraitinY uyun olaraq tYtbiq etmYlidir (yYni bazara hans1 qiymYtlYri, gzY_t vY imtiyazlar1 tYqdim etmYk laz1m olduunu mYyyYn etmYlidir). HYminin imtiyazl1 tariflYr sistemi, komisyon vY yksYk komisyon sistemi vY hYvYslYndirici mkafat1n bonus sistemi dY i_lYnib haz1rlanmal1d1r. S1orta kompaniyas1 _Yxsi infrastrukturundan; agentliklYrdYn, kontordan, filiallardan, nmayYndYliklYrindYn maksimal dYrYcYdY istifadY etmYli vY onlarla qar_1l1ql1 YlaqY vY YmYkda_l1q sistemi yaratmal1d1r. nki s1orta kompaniyas1n1n bazar sisteminin Ysas1n1 tY_kil edYn s1orta xidmYtlYri bazar1n1n daxili sisteminin Ysas idarYetmY elementlYri bunlard1r. Bazar1n xarici mhiti-bu bazar1n daxili sistemini YhatY edYn vY ona tYsir gstYrYn qvvYlYrin qar_1l1ql1 fYaliyyYt sistemidir. S1orta1 z kommersiya i_lYrini xarici mhit _YraitindY planla_d1r1r vY hYyata keirir: xarici mhit isY nvbYsindY s1orta1n1n tYsir etdiyi idarYetmY dYyi_lYrindYn vY s1orta1n1n tYsir edY bilmYdiyi qeyri-idarYetmY dYyi_lYrindYn tY_kil olunmu_dur. Bazar, daxili vY xarici qvvYlYrin qar_1l1ql1 fYaliyyYtdY olduqu bir sistem kimi s1orta xidmYtlYrinin potensial istehlak1lar1n1n Ytraf1nda dvr edYn vY elYcY dY daxili vY xarici qvvYlYrin, onlar1n qar_1l1ql1 fYaliyyYtinin dinamikas1n1 Yks etdirYn orbitY ox_ay1r (_Ykil 3). Bu sistem qapal1 deyil, nki xarici mhitin sonuncu tYrkib hissYsi olan dnya s1orta bazar1 praktiki cYhYtdYn qeyri-mYhduddur. Buna grY dY bazar sistemi mstYvi _YkildY deyil. O fYzada radiusu tYdricYn yksYlYn dairYvi spirala ox_ay1r vY onun hYr bir burumu s1orta xidmYtinin bilavasitY istehlak1s1na tYsir edYn mvafiq sYviyyYyY uyundur.  SHAPE \* MERGEFORMAT  Xarici mhitin idarYetmY tYrkibi. Qeyd etdiyimiz kimi, s1orta kompaniyas1n1n qismYn tYsir gstYrdiyi xarici mhitin Ysas elementlYrinY bunlar daxildir: bazar tYlYbat1, rYqabYt, s1orta xidmYtlYrinin nou-xausu, s1orta1n1n infrastrukturu. 0qtisadiyyat1n bazar mnasibYtlYri Ysas1nda fYaliyyYt gstYrYn hYr bir sahYsi kimi s1orta biznesidY son illYr YrzindY xeyli inki_af etmi_dir. Buna misal olaraq, onlarla s1orta tY_kilatlar1n1n, yaranmas1n1, s1ortan1n yeni nvlY-rinin tYtbiqini qeyd etmYk olar. Hal-haz1rda Yhali, mYssisY vY dvlYtin Ymlak maraqlar1na s1orta mdafiYsinin tYtbiq olunmas1 n byk imkanlar vard1. AzYrbaycan1n s1orta bazar1 potensial imkanlar1na grY perspektivli maliyyY bazarlar1ndan biridir. AzYrbaycan, bazar iqtisadiyyat1n1n formala_mas1na y-nYldilYn fYal _YkildY hYyata keirir, s1orta isY bazar elementlYrinin Ysas his-sYsi vY pul ax1n1n1n normal dvriyyYsini tYmin edYn pul-kredit mexanizminin Yn fYal nsrlYrindYn biri olduu n, bu prosesi daha da srYtlYndirir. Bununla yana_1, dvlYt inhisar1ndan s1orta bazar1n1n dirYlYnmYsinY qYdYr olan transformasiya prossesini YhatY edYn AzYrbaycan1n s1orta i_i b-tvlkdY milli iqtisadiyyat1n tYlYblYrindYn geri qal1r. MYsYlYn, hYlY dY hYyat1n vY pensiyan1n uzunmddYtli s1ortas1 vasitYsilY Yhalinin pul vasaitlYrinin geni_ miqyasda cYlb olunmas1 sistemi i_lYnib haz1rlanmam1_d1r. NizamnamY kapital1 milli iqtisadiyyat1n tYlYblYrinY uyun olmad11na grY, milli s1orta1lar1n maliyyY ehtiyatlar1 iri risklYri s1ortalamaa kifayYt etmir. z vYsaitlYrin art1r1lmas1, s1orta ehtiyatlar1n1n toplanmas1, tYkY iqtisadiyyat1n mumi vYziyyYtindYn deyil, hYm dY s1ortan1n znn kompleks inki_af1ndan as1l1d1r. S1orta bazar1n1n maliyyY hYminin kifayYt qYdYr olmamas1, iri tYsYrrfat zYrYrlYrinin dYnilmYsinY _Yrait yaratm1r vY bu da tYbii fYlakYt vY texnogen qYzalar1n nYticYlYrinin kompensasiya edilmYsi n hYlY dY bdcY xYrclYrinin cYlb olunmas1n1 tYlYb edir. S1orta bazar1n1n inki_af1n1n dinamikas1, s1orta i_inin dvlYt tYrYfindYn tYnzimlYnmYsi dinamikas1ndan xeyli irYlidYdir. DvlYtin s1orta siyasYtinin mYyyYn olunmas1 vY hYyata keirilmYsindY evik iqtisadi mexanizmin olmamas1 problem olaraq qal1r. S1orta sahYsindY yaranan problemlYr dvlYt proqramlar1nda z Yksini tapm1r. AzYrbaycan Respublikas1 vY Avropa ^uras1 aras1nda imzalanan YmYkda_l1q haqq1nda sazi_lYrin hYyata keirilmYsi zaman1 s1orta mYsYlYlYri ayd1n _YkildY nYzYrdYn keirilmir. S1orta nYzarYtinin mvcud sYlahiy-yYtlYrinin statusu vY qanunvericilik bazas1 onlar1n qar_1s1nda duran vYzifYlYrin vY mvcud problemlYrin hYllinY tam _YkildY imkan yaratm1r. halinin gYlirlYrinin az olmas1 da, s1orta xidmYtlYrinin geni_lYndirilmY-sinY mYnfi tYsir gstYrYn obyektiv amillYrdYn hesab edilmYlidir. 01.01.2001-ci il tarixY respublikam1zda 44 s1orta tY_kilat1, o cmlYdYn, 9 xarici investisiyal1 birgY s1orta tY_kilat1, 1 tYkrars1orta, broker tY_kilat1 fYaliyyYt gstYrmi_dir. S1orta1lar1n nizamnamY kapital1n1n minimum mYblYi 200 min manat (AzYrbaycan Respublikas1 NazirlYr Kabinetinin 07.06.1999-cu il tarixli 90 sayl1 QYrar1na YsasYn), yenidYns1orta1lar1n nizamnamY kapital1n1n minimal mYblYi isY 1 mlrd. manat (AzYrbaycan Respublikas1 NazirlYr Kabinetinin 04.08.2000-ci il tarixli 132 sayl1 qYrar1na YsasYn) mYyyYn edilmi_dir. Milli s1orta bazar1nda s1orta1lar 40-dan ox s1orta nv zrY fiziki vY hquqi _YxslYrY s1orta xidmYtlYri gstYrirlYr. Milli s1orta bazar1nda tYqribYn 1500 nYfYr al1_1r. Milli s1orta bazar1nda 2000-ci ildY 456256 s1orta mqavilYsi balanm1_d1r. S1orta tY_kilatlar1n1n cYmi s1orta ehtiyatlar1 2000-ci ildY 10.6 mlrd. manat tY_kil etmi_dir. Qeyd edYk ki, respublikam1z1n s1orta _irkYtlYri hYmin il dvlYt bdcYsinY 3,7 mlrd. manat vYsait krm_lYr. Bunun da 2,2 mlrd. manat1n1 vergilYr, 1,5 mlrd. manat1n1 isY bdcYdYnkYnar forndlara ay1rmalar tY_kil etmi_dir. Mhm problemlYrdYn biri lkY iqtisadiyyat1na dYyYn zYrYrlYrin kompaniyas1d1r. lkY iqtisadiyyat1ndak1 risklYrin YksYr hissYsi ya he nY ilY tYmin olunmur, ya da czi _YkildY tYmin olunur. S1orta1lar birliyinin mYlumat1na grY, 2000-ci ildY 500-dYn ox fvqYl edY hadisY vY mindYn ox yan1n hadisYsi qeydY al1nm1_d1r. mumi itki mlrdlarla manat hYcmindY qiymYtlYndirilir. Ba_ vermi_ hadisYlYrin YksYriyyYti zrY itkilYr s1orta olunmam1_ vY kompensasiya edilmYmi_dir. S1orta mYdYniyyYtinin vY s1orta YnYnYlYrinin mvcd olmamas1 bYhanYlYri inand1r1c1 deyildir. sas sYbYb s1ortaya olan iqtisadi mara1n olmamas1 vY tYsYrrfat dvriyyYsini tYnzimlYyYn normal hquqi bazan1n olmamas1 ilY YlaqYdard1r. S1orta bazar1n investisiya imkanlar1n1n geni_lYndirilmYsi sahYsindY dY xeyli problemlYr y11lm1_d1r. BelY ki, s1orta tY_kilatlar1 tYrYfindYn investisiyaya qoyulan vYsait 1998-ci ildY 34,1 mlrd. manat, 1999-cu ildY 13,1 mlrd. manat, 2000-ci ildY isY 16,5 mlrd. manat tY_kil etmi_, yYni 1998-ci ilY nisbYtYn 2 dYfYdYn ox azalm1_d1r. 0nvestisiyaya ynYldilYn vYsaitin ildYn-ilY azalmas1n1n Ysas sYbYbi xarici s1orta bazarlar1na krlYn tYkrars1orta haqqlar1n1n artmas1 vY investisiya bazar1n1n respublikam1zda zYif inki_af etmYsidir. 0nvestisiyalar YsasYn, bank depozitlYrinY, sYhmlYrY vY digYr investisiya sahYlYrinY (paylar vY i_tirak etmYlYr) ynYldilmi_dir. Mhm problemlYrdYn biri dY beynYlxalq s1orta bazar1na 1x1_d1r. Milli s1orta bazar1 tYmillY_dikcY, beynYlxalq s1orta qurumlar1 ilY YlaqYdar gclYnir. Bu bax1mdan BMT Avropa 0qtisadi Komissiyas1 yan1nda nYqliyyat vasitYsi sahiblYrinin mlki mYsuliyyYtinin BeynYlxalq, Ya_1l Kart s1orta sisteminin Bro ^uras1n1n 3-4 iyun 1999-cu il tarixdY 0ngiltYrYnin Oksford _YhYrindY keirilmi_ Ba_ Assambleyas1nda lkYmiz Ya_1l Kart S1orta brosuna keid zv kimi qYbul edilmi_dir. S1orta tY_kilatlar1n1n respublika Yrazisi zrY qeyri mtYnasib yerlY_mYsi s1orta bazar1 n problemlYrdYn birinY evrilmi_dir. S1orta kompaniyalar1-n1n byk YksYriyyYti maliyyY-sYnaye mYrkYzi Bak1 _YhYrindY cYmlY_mi_dir. Btn toplanm1_ s1orta mkafatlar1nda onlar1n pay1 99%-i tY_kil edir. lkYmizi s1ortan1n inki_af etdiyi QYrb lkYlYri ilY mqayisY etmYk ox Ytindir. S1orta YmYliyyatlar1n1n miqyas1 vY onlar1n tYrkibi bir-biri ilY mqayisY edilmYzdir. AB^-da s1orta mkafat1n1n adamba_1na d_Yn orta mYblYi 2000 dollar, 0sverdY 3000 dollar, Yaponiyada 4500 dollar tY_kil edirsY, AzYrbaycanda bu rYqYm 10 dollardan da azd1r. lkYmizin btn s1orta kompaniyalar1n1n mumi nizamnamY kapital1, AB^-n1n bir s1orta kompaniyas1n1n ox_ar gstYricisinY uyundur. Lakin btn bu problemlYrY baxmayaraq, elmi cYhYtdYn dzgn Ysasland1r1lm1_ s1orta siyasYti nYticYsindY Milli s1orta bazar1n1n gYlYcYk perspektivli inki_af1n1 tYmin etmYk mmkndr. 2.3. Valyuta bazar1, onun tYnzimlYnmYsi problemlYri Valyuta bazar1 dedikdY, valyutalar1n ticarYti, yYni bir valyutan1n digYrinY dYyi_dirilmYsi hYyata keirilYn pul bazar1 sektoru ba_a d_lr. Haz1rda valyuta bazar1 dnya iqtisadiyyat1n1n mhm elementi say1l1r. Dnya valyuta bazar1 ayr1-ayr1 dvlYtlYrin valyuta bazarlar1ndan ibarYtdir. Bir lkYnin milli valyutas1n1n digYr lkYnin valyutas1 dYyi_dirilmYsi valyuta konvertasiyas1 adlan1r. Valyuta bazarlar1nda YmYliyyatlar1n mntYzYm olaraq apar1lmas1n1n zYrurililiy vahid dnya pulunun yoxluundan irYli gYlir vY bu da valyutalar1n mntYzYm _YkildY konvertasiya olunmas1n1 tYlYb edir. Haz1rda elY dYni_ vasitYsi yoxdur ki, xarici bazarda biznes subyektlYrilY svdYlY_mY apar1ld1qda beynYlxalq tYdavl vasitYsi kimi istifadY olunsun. Xarici valyutalarla svdYlY_mYl1r bYzi lkYlYrdY mYhdudiyyYt qoyulmadan apar1l1r. Bu, inki_af etmi_ bazar iqtisadiyyat1na malik olan lkYlYrin ham1s1nda (AB^,Kanada, QYrbi Avropa lkYlYri, Yaponiya) m_ahidY olunur. Ba_qa lkYlYr-dY hakimiyyYt vY idarYetmY orqanlar1 ox zaman milli bazarda xarici valyutalar1n dvriyyYsinY inzibati qaydada mYhdudiyyYtlYr qoyurlar. Bu adYtYn gcl xarici valyutalar tYrYfindYn s1x1_d1r1l1b 1xar1lmamas1 mYqsYdilY milli valyutan1n mdafiYsi, yYni mhkYmlYndirilmYsi n edilir. BelY mYhdudiyyYtlYr postsovet lkYlYrinin iqtisadiyyat1nda tYtbiq edilir. Onlar, xarici banklarda valyuta hesablar1 amaqla, apar1lm1_ YmYliyyatlardan YldY edilmi_ valyuta gYlirinin sahibkar _irkYtlYri tYrYfindYn saxlamaqla, dvlYt sYrhYdlYri vasitYsilY valyuta qiymYtlYrinin yerini dYyi_dirmYklY, xarici valyuta ilY ticarYt YmYliyyatlar1n1 YhatY edirlYr. KeYn Ysrin sonlar1nda gcl xarici valyutalar1n, hYr _eydYn YvvYl AB^ dollar1n1n nisbYtYn sabitliyi fonunda rusiya rublu qeyri-sabitlik nmayi_ etdirdi. Bir ox fiziki vY hquqi _YxslYr mvYqqYti sYrbYst pul vYsaitlYrini xarici valyutaya evirmYk, o cmlYdYn nad AB^ dollar1 almaq, vY ya xarici kommersiya banklar1nda dollar hesablar1ndan istifadY etmYklY saxlama1 stn sayd1lar. Bu tYzahr rusiya iqtisadiyyat1n1n dollarla_mas1 adland1r1lm1_d1r. TYqribi hesablamalara keYn Ysrin son onilliyindY nYqd AB^ dollar1n1n 40 faizY qYdYri Rusiya bazarlar1nda tYdavl edirdi, yaxud cYvahirat qismindY Rusiya Yhalisi tYrYfindYn istifadY olunmu_dur. HYr gn ^eremetyevo beynYlxalq aeroportuna iYrisindY dollarlarla dolu kisYlYr olan tYyyarYlYr gYlirdi. Bu dollarlar AB^ Federal ehtiyat sistemi banklar1ndan birba_a Rusiya bazar1na daxil olurdu. Sonda vYziyyYt elY gYtirdi ki, _Yrti hesabla_ma vahidi (_Yrti vahid) qismindY AB^ dollar1ndan istifadY etmYklY daxili YmtYY vY xidmYtlYr bazar1nda svdYlY_mY hYyata keirmYk n Rusiya sahibkarlar1na icazY verildi. Bu qayda haz1rda mxtYlif sazi_lYrin balanmas1nda vY icras1nda geni_ istifadY edilir. Sonralar _Yrti vahid qismindY AB^ dollar1 ilY birgY evrodan da istifadY edilmYyY ba_land1. ^Yrti vahidin istifadYsi bir ox Rusiya sahibkar1n1n z milli valyutalar1na-rubla inam-s1zl11, tYklif edilYn YmtYY vY xidmYtlYrin dYyYrini mhkYm ifadY etmYk arzular1 ilY _YrtlYnmi_di. Raz1la_malar1n kYmiyyYt parametrlYrinin _Yrti vahidlY llmYsi adYtY evrilmi_ vY Rusiya biznesindY az qala yeni YnYnY kimi 1x1_ etmi_dir. Masir dvrdY tYdavldY olan btn milli valyutalar a_a1dak1 nvlYrY blnY bilYr: sYrbYst dnYrli valyutalar. Bu valyutalar z milli bazarlar1nda xarici kapital1n tYdavlnY vY xarici valyutalarla YmYliyyatlar1n apar1lmas1na btn mYhdudiyyYtlYri lYv edYn dvlYtlYrin milli valyutalar1 daxildir. Bu tip milli valyutalar dnyada Yn sabitdir vY biznes subyektlYrinin byk etimad1n1 qazan1blar, buna grY dY onlar digYr xarici valyutaya sYrbYst vY mYhdudiyyYtsiz dYyi_dirilirlYr; qismYn dnYrli valyutalar. Bunlara z milli bazarlar1nda valyuta mYhdudiyyYtini qismYn lYv edYn dvlYtlYrin milli valyutalar1 daxildir. Bu tip valyutalar qismYn mhkYmdir, onlar biznes subyektlYrinin bir hissYsinin etimad1n1 qazan1blar, lakin btn valyuta bazarlar1nda digYr valyutalara sYrbYst dYyi_dirilY bilmir, mYsYlYn, Rusiya rublu belY valyutaya evrilmi_dir, lakin bu gn Rusiya rublu inki_af etmi_ bazar iqtisadiyyatl1 lkYlYrin banklar1nda konvertasiyaya qYbul edilmir, amma rubl Ukrayna, Belarusiya vY digYr MDB lkYlYrinin valyutalar1na sYrbYst dYyi_dirilY bilYr; qapal1 (dnYrli olmayan) valyutalar. Bu valyutalara xarici dvlYtlYrin bazarlar1nda qYbul edilmYyYn milli valyutalar aiddir. BelY lkYlYrin iqtisadiyyat1 ya qapal1 xarakterdY olur, ya da biznesin inki_af1 zYifdir vY xarici bazara 1x1_1 yoxdur. vvYllYr valyuta bazar1nda YmYliyyatlar istehsal, ticarYt vY maliyyY biznesinin, YmYk bazar1nda isY biznes subyektlYrinin aras1nda dYmY-hesabla_ma mnasibYtlYrinin tYrkib hissYsi olmu_dur. Lakin beynYlxalq YmtYY bazarlar1 _YraitindY raz1la_malar1n hYyata keirilmYsi zrY daimi hesabla_malar1n apar1lmas1 zYruriliyi tammiqyasl1 valyuta alverilYrinin uzun illYr oynad1qlar1 rolu dYyi_dirdi. Valyuta bazarlar1nda biznes hYr vaxt spekulyativ xarakter da_1m1_d1. Sahibkarlara mYnfYYt gYtirYn raz1la_malarla mY_ul olmaq daha sYrfYli idi. Sahibkarlar yaln1z z m_tYrilYrinin raz1la_malar1n1 dYmYk deyil, hYm dY _Yxsi i_gzar fYaliyyYtindY gYlYcYk valyuta fyuerlYrinin vY opsionlar1n1n r_eymini a_kara 1xarmaqla xarici pul vYsaitlYrilY alq1-satq1 fYaliyyYtilY mY_ul olmaa mYcbur idilYr. Mvcud olan valyuta bazarlar1nda hYyata keirilYn svdYlY_mYlYr iki tip YmYliyyatlara ayr1l1r: xarici valyutan1n al1nmas1 vY xarici valyutan1n sat1lmas1. Buna grY dY bu vY ya digYr svdYlY_mYnin apar1lmas1n1n mYqsYdYuyunluq dYrYcYsini mYyyYnlY_dirmYk n alq1-satq1 obyektinY evrilYn milli valyuta vY xarici valyuta aras1nda nisbYt hYr vaxt Yn mhm mYsYlYlYrdYn biri olmu_dur. Buna grY dY valyuta bazar1nda Yn mhm anlay1_ valyuta mYzYnnYsidir. Valyuta mYzYnnYsi - bir lkYnin pul vahidi ilY digYr lkYnin pul vahidindY ifadY olunan qiymYtidir. HYr bir valyutan1n mYzYnnYsinY oxsayl1 mxtYlif amillYr tYsir ed1r, onlar1n aras1nda Yn Ysas1 dnya bazar1nda mqayisY olunan milli valyutalar1n mhkYmlik dYrYcYsi hesab edilir. Valyutan1n mhkYmlik dYrYcYsinY lkYnin milli iqtisadiyyat1n1n rYqabYt qabiliyyYtin vY hYmin valyutan1n emitentinin iqtisadi vYziyyYti tYsir edir. Bundan YlavY, valyutalar1n qar_1l1ql1 mqayisYsi ayr1-ayr1 lkYlYrin oxlu mxtYlif cr valyutalar1n1n fonunda apar1l1r, bu, hYminin, valyuta mYzYnnYsinin sYviyyYsinY tYsir edir. Bundan ba_qa, valyuta mYzYnnYsinY YmtYY vY xidmYtlYr bazar1nda, habelY valyuta bazar1nda mvcud olan konyuktur tYrYdddlYri dY tYsir gstYrir. Buna grY dY hYr bir milli valyutan1n mYzYnnYsi hYr zaman zYn xarakter da_1y1r, onun qiymYti fasilYsiz dYyi_ir, hYtta bir gn YrzindY z sYviyyYsini bir neY dYfY dYyi_Y bilYr. Valyuta bazarlar1nda valyuta mYzYnnYsinin sYviyyYsinY uyun olaraq maliyyY biznesinin subyektlYri xarici ticarYt YmYliyyatlar1, maliyyY resurslar1n1n beynYlxalq investisiyala_d1r1lmas1, beynYlxalq kredit vY turizm YmYliyyatlar1 ilY bal1 milli valyutalar1n alq1-satq1 raz1la_malar1n1 hYyata keirirlYr. Ona grY dY valyuta bazar1nda biznes subyektlYrinin hYyata keirdiklYri YmYliyyatlar1n xeyli hissYsi xarici valyutan1n alq1-satq1s1n1 nYzYrdY tutan xarici ticarYt, turizm, xidmYtlYt vY fYrdi krmYlYr zrY beynYlxalq hesabla_malar adlan1r. Valyuta biznesinin subyektlYri isY milli valyutaya z sahibkarl1q fYaliyyYtlYrinin apar1c1 predmeti kimi bax1rlar. Valyuta biznesinin subyektlYrinin bu fYaliyyYtdYn gYlirlYri valyutan1n hYmin mYzYnnYlYri aras1ndak1 fYrq hesab1na, yYni mYzYnnY fYrqi hesab1na YmYlY gYlir. Xarici valyutan1n al1naraq sonra baha sat1lmas1-valyuta mYzYnnYsinin dYyi_dirilmYsi ucuz valyuta biznesinY byk gYlir gYtirir. MaliyyY biznesinin bu sahYsi masir biznesin Yn cYlbedici nvlYrindYn birinY evirmi_dir. Masir valyuta biznesini biznes fYaliyyYtinin texnolojisinY uyun olaraq kommersiya fYaliyyYtinin xsusi nv kimi dYyYrlYndirmYk olar. Ancaq mahiyyYtinY grY o, maliyyY biznesinin nsr kimi 1x1_ edir. Valyuta bazar1n1n olmas1 hesab1na biznes subyektlYri hYr bir lkYdY xarici valyuta gtrb onu digYrinY, laz1m olan valyutaya, yaxud milli pullara evirmYk n istifadY edY bilYrlYr. MYhz bu i_dY onlara valyuta vasitYilYri aktiv kmYk edY bilYr. Bazar1n gstYrilYn sektorunda qurulan mvcud i_gzar YlaqYlYrin subyektlYri a_a1dak1lard1r: xarici valyuta al1c1 vY sat1c1lar1, o cmlYdYn mYrkYzi banklar, xarici valyuta YmYliyyatlar1 aparmaq n lisenziyas1 olan kommersiya banklar1 vY bu banklar1n m_tYrilYri; ixtisasla_d1r1lm1_ valyuta vasitYilYri vY ya valyuta dilerlYri; Valyuta bazar1nda fYaliyyYt gstYrYn btn biznes subyektlYri btvlkdY iki Ysas qrupa ayr1la bilYr: valyuta bazar1n1n passiv i_tirak1lar1, Bunlar yaln1z zYrurYt yarand11 hallarda valyuta YmYliyyatlar1 aparan biznes subyektlYridir. ZYrurYt yarand1qda valyutan1n qiymYtinY grY digYr banka mraciYt edirlYr; valyuta bazar1n1n aktiv i_tirak1lar1. Bu biznes subyektlYri, hans1ki kotirovkaya grY onlara mraciYt edYn digYr kommersiya banklar1 n valyutaya qiymYti mYyyYnlY_dirirlYr. Kommersiya banklar1 tYrYfindYn apar1lan maliyyY biznesinin xsusi bir formas1 kimi banklararas1 bazarda valyutan1n ticarYti xsusi YhYmiyyYt kYsb edir. Banklararas1 valyuta bazar1 banklar1n, valyuta birjalar1nda fYaliyyYt gstYrYn broker firmalar1n1n, hYminin hYmin bazarlarda Ysas subyektlYr kimi 1x1_ edYn dilinq _irkYtlYrinin vY iri korporasiyalar1n mYcmusunu zndY birlY_dirir. Xarici valyutalarla YmYliyyatlar aparmaq sahYsindY lisenziyaya malik olan milli kommersiya banklar1 vasitYsilY maliyyY biznesinin btn subyektlYri valyuta YmYliyyatlar1 hYyata keirirlYr. Bu banklar hYm z m_tYrilYrinin, hYm dY xarici banklar1n mxbirlYrinin mxtYlif dYmY tap_1r1qlar1n1 yerinY yetirirlYr. Banklararas1 bazar raz1la_malar1n1n hYcminY vY miqyas1na grY tYxminYn bYrabYr 2 yerY - broker vY birba_a bazarlara blnr. Broker bazar1nda banklar broker frmalar1n1n xidmYtlYrindYn istifadY edirlYr, birba_a bazarlarda isY tYrY_da_lar1n1 sYrbYst tap1rlar. Valyuta lisenziyas1 olmayan digYr banklar, hYminin dilinq _irkYtlYri vY broker firmalar1 z valyuta YmYliyyatllar1n1 iri kommersiya banklar1n1n vasitYsi ilY apar1rlar, demYk olar ki, tabeilik rolu oynay1rlar. Banklararas1 valyuta bazar1 kommersiya banklar1n1n kommersiya vY istehsalat m_tYrilYri adlanan hquqi _YxslYrin pul hdYliklYrinin dYnilmYsilY YlaqYdar btn dYmY dvriyyYsinY xidmYt edir. Valyuta bazarlar1nda MYrkYzi bank1n rolu ox mhmdr. Bir qayda olaraq, bu banklar z valyuta ehtiyatlar1ndan vY valyuta bazar1n1n vYziyyYtinY tYsir etmYk n z sYlahiyyYtindYn istifadY etmYklY xarici valyuta ilY raz1la_malarda sYrbYst  oyunu kimi 1x1_ edirlYr. BelY ki, MYrkYzi Bank z valyuta ehtiyatlar1n1 art1rmaq n milli kommersiya banklar1ndan vY xarici banklardan xarici valyuta ala bilYr. Valyuta bazar1nda banklar1n fYaliyyYtilY birgY bizneslY mY_ul olan digYr subyektlYrin dY vasitYilik fYaliyyYti m_ahidY olunur vY onlar bank1n formal  dam1 alt1nda, yaxud onsuz 1x1_ edY bilYr. Valyuta bank1nda vasitYilik xidmYti gstYrYn kommersiya banklar1n1n vY biznesin digYr subyektlYrinin valyuta brokerlYrinY vY valyuta dilerlYrY blnlmYsi qYbul olunmu_dur. MaliyyY (valyuta) brokerlYri valyuta bazar1n1n fYaliyyYtindY bir biznes subyekti kimi YhYmiyyYtli rol oynay1rlar. MaliyyY brokerlYri - valyutan1n al1c1 vY sat1c1s1 aras1nda vasitYi rolunda 1x1_ edirlYr. Valyuta brokerlYri yaln1z z m_tYrilYrinin birba_a tap_1r1qlar1 zrY fYaliyyYt gstYrirsY, onlardan fYrqli olaraq, valyuta dileri biznes fYaliyyYtinin Ysl subyekti kimi valyuta bazar1na daxil olur, z qorxu vY riski ilY mstYqil hYrYkYt edir. Valyuta dileri kimi kommersiya banklar1, yaxud byk xsusi kapitala malik olan vY valyuta qiymYtlYri ilY ticarYtdY ixtisasla_m1_ byk sYhmdar cYmiyyYtidir. Valyuta dilerlYrinin apard11 YmYliyyat valyuta dilinqi adlan1r. Bu _irkYtlYr n maliyyY aktivlYrinin hYcmi xsusi YhYmiyyYt da_1y1r, nki kiik sahibkarlara bazarda dilinq xidmYti gstYrmYk n yer yoxdur. Banklar1 olmayan sahibkarl1q firmalar1n1n valyuta dilinqi milli vY xarici valyutalar1n al1_1 vY sat1_1ndan ibarYt olur. Bu valyuta hYm valyuta dilerinY mYxsus ola, hYm dY borc ola bilYr. Eyni zamanda kommersiya banklar1 tYrYfindYn hYyata keirilYn valyuta dilinqi iki q1samddYtli maliyyY YmYliyyatlar1n1 birlY_dirir. Masir valyuta ticarYtinin inki_af1nda valyuta birjalar1 YhYmiyyYtli rol oynay1rlar. Bu birjalar YmtYY vY fond birjalar1ndan iki YlamYt zrY fYrqlYnirlYr. Birincisi, valyuta birjas1nda yaln1z banklar i_tirak edY bilYr. Onlar1n siyah1s1na kommersiya banklar1 ilY yana_1, ox vaxt yuristikasiyas1 alt1nda valyuta birjalar1 fYaliyyYt gstYrYn MYrkYzi banklarda daxil olur. 0kincisi, valyuta birjalar1nda birja svdYlY_mYlYrinin ba_l1ca obyekti xarici valyutad1r. Burada xarici valyutan1n iri partiyalar1n1n alq1-satq1s1 hYyata keirilir, MYrkYzi banklar valyuta intervensiyas1 aparmaq imkan1na malikdirlYr. MYhz xarici valyuta ilY birja raz1la_malar1 valyuta mYzYnnYsinin mYyyYn olunmas1 n Ysasd1r, baxmayaraq ki, ayr1-ayr1 lkYlYrdY valyuta mYzYnnYsi MYrkYzi bank1n xsusi direktivlYri ilY dY mYyyYn edilir. Valyuta birjas1n1n ilk vYzifYsi birja sat1_1 nYticYsindY real valyuta mYzYnnYsinin mYyyYn olunmas1d1r. Birja valyuta bazar1n1n btn dnyada, o cmlYdYn, AzYrbaycanda bir s1ra xsusiyyYtlYri vard1r. O, valyutan1n vY valyuta vYsaitlYrinin Yn ucuz mYnbYyi hesab edilir, birja sat1_1na qoyulmas1 sifari_i isY mtlYq likvidliyY malikdir. Valyuta birjas1n1n digYr vYzifYsi valyuta bazar1nda gedYn proseslYr barYdY mYlumatlar1 toplamaq vY tYhlil etmYkdir. Valyuta birjas1nda haz1rlanm1_ tYhlili materiallar valyutan1n mYzYnnYsinY mxtYlif amillYrin tYsir dYrYcYsi haqq1nda dzgn nYticY 1xarmaa Ysas verirlYr. Dnyan1n Yn byk valyuta birjas1 London maliyyY birjas1d1r. Valyuta birjalar1 digYr dvlYtlYrdY dY fYaliyyYt gstYrirlYr, o cmlYdYn, AB^-da (Nyu-York), Almaniyada (Frankfurtda-Mayn), Yaponiyada (Tokio), Rusiyada  Moskva banklararas1 valyuta birjas1  qapal1 tipli sYhmdar cYmiyyYti. Valyuta birjas1n1n idarY edilmYsinin ali orqan1 ildY Yn az1 bir dYfY keirilYn SYhmdarlar1n mumi y11nca1 say1l1r. mumi y11ncaqlar aras1ndak1 dvrdY Banklararas1 valyuta birjas1n1 Birja ^uras1 idarY edir. Biznes fYaliyyYtinin effektivliyi vY onun davaml1 olaraq inki_af etmYsi tYrYfda_lar aras1nda qurulan YlaqYlYrin, Ysas da maliyyY mnasibYtlYri sahYsindY YmYkda_l11n sYviyyYsindYn ox as1l1d1r. Dnya maliyyY bazar1nda sYrbYst maliyyY resurslar1n1n kreditorlardan borcalanlara yenidYn bl_drlmYsi hYyata keirilir vY bu prosesdY iqtisadi agentlYrin kateqoriyalar1 i_tirak edirlYr. MaliyyY bazar1n1n i_tirak1lar1 maliyyYlY_dirmY vY investisiyala_d1rma proseslYrinin tYnzimlYnmYsindY sYmYrYli YmYkda_l1a Ysaslanmal1d1rlar. Dnya maliyyY bazar1nda investorlar vY borcalanlar bazar risklYrinin tYsirindYn zlYrini maksimum mdafiY etmYk n pul bazar1n1n vY kapital bazar1n1n alYtlYrilY YmYliyyatlar1n apar1lmas1 zaman1 trYmY valyuta-maliyyY alYtlYrilY YmYliyyatlar1n hYcminin artmas1n1 nYzYrY almaqla faiz vY valyuta risklYrini s1ortalamal1d1rlar. MaliyyY bazar1nda apar1lan biznes fYaliyyYti spekulyativ xarakter da_1d11 n ox vaxt fiktiv kapital1n tYdavl ilY _YrtlYnir. Ancaq hYm milli biznes sistemindY vY hYm dY beynYlxalq biznesdY  irkli pullar problemi ilY qalmaqdad1r. Son dvrlYrdY dnyada irkli pullar1n i_tirak1 ilY maliyyY biznesi srYtlY inki_af edir ki, bu da hYmin pullar1n yuyulmas1na vY realla_mas1na xidmYt edir. Valyuta bazar1nda apar1lan YmYliyyatlara xarici valyutan1n al1nmas1 vY sat1lmas1 zrY svdYlY_mYlYr aiddir. Valyuta YmYliyyatlar1n1n apar1lmas1n1n sYmYrYlilik dYrYcYsini mYyyYnlY_dirYrkYn alq1-satq1 obyektinY evrilYn milli valyuta ilY xarici valyuta aras1nda optimal nisbYtin mtlYq nYzYrY al1nmas1 tYlYb olunur. nki valyuta mYzYnnYsinin sYviyyYsinY mvafiq olaraq maliyyY ticarYtinin subyektlYri xarici ticarYt vY beynYlxalq kredit, maliyyY resurslar1n1n beynYlxalq hYrYkYti, beynYlxalq turizmin inki_af1 ilY bal1 milli valyutalar1n alq1-satq1 YmYliyyatlar1n1 hYyata keirirlYr. Yaln1z xarici valyutalarla YmYliyyatlar aparmaq n icazYsi olan banklar1n vasitYsilY sahibkarl1q subyektlYri valyuta YmYliyyatlar1 hYyata keirirlYr. Bu banklar hYm z m_tYrilYrinin, hYm dY xarici banklar1n mxbirlYrinin mxtYlif dYni_ tap_1r1qlar1n1 yerinY yetirirlYr. Masir valyuta ticarYtinin inki_af1nda valyuta (maliyyY) birjalar1 mhm rol oynay1r. Buna grY dY hYr bir lkYdY maliyyY bazar1n1n mhm struktur hissYsi olan valyuta birjalar1n1n masir dvrn tYlYblYrinY uyun qurulmas1n1n byk YhYmiyyYti vard1r. FS0L 3. AZRBAYCAN RESPUBL0KASINDA MAL0YY BAZARININ TKM0LL^D0R0LMS0 0ST0QAMTLR0 3.1. MaliyyY bazar1n1n dvlYt tYnzimlYnmYsinin vY qanunvericilik bazas1n1n tYkmillY_dirilmYsi istiqamYtlYri AzYrbaycanda maliyyY bazar1n1n formala_mas1 ilk nvbYdY maliyyY vasitYiliyinin inki_af1n1 tYlYb edir. lkYmizdY inki_af etmYmi_ maliyyY sistemi kreditY sykYnYn bir sistemdir. Ba_qa szlY maliyyY vasitYlYrinin yeganY istifadYisi kredit institutlar1 olan banklard1r. Milli kredit sistemi iki pillYli  Milli bank vY kommersiya banklar1 kimi tY_kil edilib. MYrkYzi bank olan Milli Bank milli maliyyY sistemindY nYmli yerlYrdYn birini tutur vY maliyyY bazar1n1 likvidlY tYmin edYn son instansiya hesab edilir. Milli Bank znn iqtisadi vYzifYlYrini pul-kredit siyasYti vasitYsilY maliyyY sisteminY tYsir gstYrmYklY hYyata keirir.maliyyY sisteminin formala_mas1nda Milli Bank1n hYmin sistemdY oynad11 rolun byk nYmi vard1r. sas1 nYd puldan (banknotlardan) ibarYt MB hdYliklYri xalis xarici aktivlYr (valyuta ehtiyatlar1) dvlYt vY bank sektoruna kreditlYr vasitYsilY tYmin edilmi_dir. Ba_qa szlY z kreditlYrini geri a1rmaq vY valyuta ehtiyatlar1n1 azaltmaq yoluyla dvriyyYdYn pul ktlYsini geri YkmYk imkan1na malikdir. mumiyyYtlY, son illYrdY sYrt pul-kredit siyasYti vasitYsilY pul ktlYsinin hYcmi, yaxud pul tYklifi kontrol alt1na al1nm1_ vY maliyyY bazar1n1n inki_af1 n vacib olan sabitlik YldY edilmi_dir. Lakin Milli Bank1n tYmYl vYzifYlYrindYn biri iqtisadiyyat1n likvid ehtiyaclar1n1 yetYrli _YkildY qar_1lamaqd1r. lbYttY, AzYrbaycanda inki_af etmi_ bank sisteminin olmamas1 Milli Bank1 iqtisadiyyat1n likvidY olan ehtiyac1n1 dzgn mYyyYn etmYyY vY onu dolun _YkildY qar_1laya bilYcYk pul kredit siyasYtinin yrdlmYsini mmknsz edir. Bununla yana_1 haz1rda bir s1ra pul kradit metodlar1ndan istifadY edilmYmYsi Milli Bank1n maliyyY bazar1na yetYrli likvid tYklif etmYmYsinin sYbYblYrindYn biridir. HYlY ki, Milli Bank pul siyasYtinin yaln1z refinansY krediti vY mYcburi ehtiyat normalar1n1n dYyi_ilmYsi kimi metodlar1ndan istifadY edir. Son aylarda iqtisadiyyatda deflyasiya _YraitindY refinansY kreditinin 14 faizdY saxlan1lmas1 hYmin likvid vYsaitdYn rahat vY Ylveri_li istifadY etmYyY imkan vermir. Eyni zamanda mYcburi ehtiyat normalar1n1n 11 faiz mYyyYn edilmYsi dvriyyYdYn kifayYt qYdYr pulun 1xmas1na _Yrait yarad1r ki, bu da iqtisadiyyat1n likvid a1qlar1n1n bymYsinY _Yrait yarad1r. 0qtisadiyyatda hkm srYn likvid acl11n1n sYbYblYrindYn biri dY banklararas1 pul bazar1n1n olmamas1d1r. Likvid art1a malik banklar hYmin art11 dollara evirir, likvidY ehtiyac1 olanlar isY onu qar_1lamamaq durumunda qal1rlar. Bunun nYticYsindY tYdiyyY bhran1 dYrinlY_ir, iqtisadi staqnasiya daha davaml1 xarakter al1r. Yuxar1da qeyd etdiyimiz kimi kredit sisteminin a_a1 pillYsi kommersiya banklar1d1r. Bank sisteminin maliyyY sistemindYki rolunu ara_d1rmaq mYqsYdilY onlar1n fYaliyyYtinin sYmYrYliliyini hYm funksional, hYm da maliyyY bax1m1ndan (operasional) tYhlil edYk. MYlumdur ki, dvriyyYdYki pul ktlYsinin bir hissYsi  nYd pullar Milli Bank, nYdsiz pullar isY kommersiya banklar1 tYrYfindYn yarad1l1r. Banklar1n fYaliyyYtinin funksional bax1m1ndan sYmYrYliliyinin gstYricilYrindYn biri onlar tYrYfindYn yarad1lan pulun toplam pul ktlYsindY nY qYdYr yer almas1d1r. Banklara olan inams1zl1q, hesabla_malar1n bank hesablar1ndan kYnar hYyata keirilmYsi vY banklar1n bazar iqtisadiyyat1n1n tYlYblYrinY uyun xidmYtlYr tYklif edY bilmYmYsi onlar1n pulyaratma imkanlar1n1 minimuma eendirmi_dir. Banklar1n z aralar1nda hesabla_ma sisteminin zYifliyi mtYrilYrY sYmYrYli xidmYt gstYrmYyY imkan vermir. YksYk inflyasiya gzlYntilYri _YraitindY banklar1n digYr banklarla hesablamalar1 aparmaq n Milli Bankdak1 mxbir hesablarda yetYrli miqdarda manat saxlamaa risk etmirlYr. NYticYdY mYssisYlYr aras1nda hesabla_malar zYiflYyir, tYdiyyY bhran1 bir qYdYr dY dYrinlY_ir. Banklar1n sYrYncam1nda olan resurslardan likvidY ehtiyac1 olanlar1n bYhrYlYnmYk imkan1 da a_a1d1r. MaliyyY sahYsindY mvcud olan qeyri mYyyYnliklYr banklar1 olduqca yksYk faizlY fond tYklif etmYyY mYcbur edir. Real sektorda mYnfYYt normas1n1n kreditlYr zrY real faiz stavkalar1n1n stndY olmamas1 bank sektoru ilY real sektor aras1nda zYif YlaqYlYrin Yn ba_l1ca sYbYbidir. Bununla yana_1 banklar tYrYfindYn tYklif edilYn kreditlYrin byk hissYsi q1samddYtlidir. 0qtisadiyyatda investisiya layihYlYrinin realla_mas1 n gYrYkli olan uzunmddYtli likvid vYsaitlYr banklar tYrYfindYn demYk olar ki, tYklif edilmir. Banklar1n sYmYrYliliyini a_a1 salan amillYrdYn biri dY vaxt1 tm_ kreditlYrin cYmi kreditlYrdY 20 faiz yer almas1d1r. Bu amil bank fYaliyyYtinin riskini xeyli yksYldir. Banklar1n fYaliyyYtinin sYmYrYliliyinY maliyyY bax1m1ndan yana_ma banklar1n fond axtar1m1nda i_tirak1 zaman1 al1nan vY dYnYn faizlYr aras1ndak1 fYrqdir. Banklara dayal1 maliyyY sisteminin inki_af etmYsinY YngYl olan zYl sYbYblYrdYn biri bu sistemdY salam rYqabYt _YrtlYrinin znY yer ala bilmYmYsidir. Bank1l1q sahYsindY hYlY dY dvlYt banklar1n1n inhisar1 rolu saxlanmaqdad1r. Az1rbaycan1n bank sistemindY xarici sYrmayYli banklar da nYzYrYarpacaq rol oynamaqdad1rlar. Bank kapital1nda onlar1n pay 12 faiz olduu halda, toplam YmanYtlYrin 29 faizini cYlb edY bilmi_lYr. Bu hal xarici banklara olan etibar1n yksYk olmas1n1 vY onlar1n daha tYkmil maliyyY xidmYtlYri gstYrY bilmYsini sbut edir. AMB tYrYfindYn xarici bank kapital1 n mYyyYn olunmu_ limit onlar1n say1n1n artmas1na imkan vermir. Xarici banklar1n milli banklara nisbYtYn daha ucuz vY keyfiyyYtli xidmYtlYr gstYrmYsini nYzYrY alsaq demYk olar ki, hYmin limitin olmad11 tYqdirdY bank sisteminin xarici kapitaldan as1l1 vYziyyYtY d_mYsi tYhlkYsi yaran1r. Buna grY dY AMB-nin mYyyYn etdiyi limitY haqq qazand1rmaq olar. Haz1rda hYmin limit 30 faiz sYviyyYsindY mYyyYn edilib. AzYrbaycanda bank sisteminin iqtisadiyyatda nYmli rolunu vY onlara olan etibar1 tYmin etmYk mYqsYdilY banklar1 maliyyY bax1m1ndan gclYndirilmYsi, likvidliyinin art1r1lmas1 vY m_tYrilYrin istYklYrinY uyun maliyyY xidmYtlYrinin gstYrilmYsi tYlYb olunur. AMB-n1n bu istiqamYtdY minimum nizamnamY kapital1na qar_1 tYlYbin art1r1lmas1, mYcburi likvkdlik normativlYrinin mYyyYn olunmas1 kimi add1mlar1 msbYt qitmYtlYndirilmYlidir. Lakin bununla bYrabYr bank nsistemindY _Yffafl11n, informasiyan1n a1ql11n1n yetYrli olmamas1, banklarars1 hesabla_ma sisteminin zYifliyi, pul siyasYtindY yol verilYn nqsanlar banklar1n iqtisadi rolunun gclYndirilmYsini YngYllYyir. Bank fYaliyyYtinin _Yffafl11 n AMB tYrYfindYn sYrt tYlYblYr mYyyYn olunmal1 vY YmanYtilYrin istYnilYn bank haqq1nda mYlumat alma1n Ylatanl11 tYmin edilmYlidir. Banklaras1 hesabla_ma sisteminin vYziyyYtinY gYldikdY isY bu sahYdYki ac1nacaql1 vYziyyYti aradan qald1rmaq n AMB qabaqc1l rolu tYlYb oluur. Banklaras1 hesabla_malarda ka1z-sYnYdlYr proseduras1 onlar1n gecikmYsinY sYbYb olur vY iqtisadi sYmYrYliliyini a_a1 sal1r. Banklaras1 hesabla_malar1n evikliyini art1rmaq mYqsYdilY elektron hesabla_ma sistemi yarad1lmal1d1r. HYmin sistemin tY_kili 10 milyon dollara yax1n vYsait tYlYb etdiyi n bunun tY_Ybbss kimi yaln1z AMB 1x1_ etmYlidir. Bank vasitYiliyinin iqtisadi rolunun artmas1nda YngYllYrdYn biri dY qeyd etdiyimiz kimi, banklararas1 kradit bazar1n1n yoxluudur. BelY bazar1n olmamas1 banklar1n aktiv-passiv YmYliyyatlar1n1n imkanlar1n1 mYhdudla_d1r1r, cari likvidlik vYziyyYtinin asanl1qla idarY olunmas1na imkan vermir. Bununla yana_1 BKB yoxluu lkYdY kreditlYr zrY tYlYb vY tYklifin dzgn qar_1lanmas1n1 vY real faiz dYrYcYsinin (BIBOR) mYyyYn edilmYsini mYhdudla_d1r1r. FikrimizcY, BKB tY_kili dY AMB-nin nclly ilY tY_kil edilmYlidir. AMB-nin bu sahYdYki ncllynn vacibliyi onunla izah edYrdim ki, kommersiya banklar1n1n zYifliyi, sistemin tY_kili n tYlYb olunan vYsaitin mYhdudluu vY banklar1n bir-birinY qar_1l1ql1 etibar1n1n yetYrsizliyi, onlar tYrYfindYn BKB kimi evik sistemin tezliklY tY_kil olunmas1na imkan vermir. AMB-nin tY_kil edYcYyi hYmin sistem yaln1z salam banklar1n oradak1 i_tirak1n1 tYmin etmYli, kreditvermY vY borc alma i_inin tYminatl11n1, hdYliklYrin vaxt1nda qar_1lanmas1 n banklar1n mYsuliyyYtini mhkYmlYndirmYlidir. BKB sisteminin tY_kilindY TrkiyY BPB tY_kili vY i_lYyi_i tYcrbYsindYn daha ox istifad1 edilmYlidir. Banklar1n z m_tYrilYrinY yeni-yeni maliyyY xidmYtlYri gstYrmYsi i_i dY qYnaYtbYx_ deyil. lbYttY, son illYr BeynYlxalq Bank vY Most Bank kredit kartlar1n1n yerlY_dirilmYsi tYcrbYsindYn istifadY etmYyY ba_lam1_lar. Lakin banklarars1 elektron hesabla_ma sisteminin olmamas1 onlar1n tYtbiqini YngYllYyir. BeynYlxalq Bank1n son dvrlYrdY depozit sertifikatlar1n1 dvriyyYyY burax1lmas1n1 milli banklar1n maliyyY xidmYtlYri sferas1n1n geni_lYnmYsi istiqamYtindYki ilkin add1m1 kimi hesab etmYk olar. Banklar1n iqtisadi rolunun zYif olmas1 sYbYblYrindYn biri dY pul bazar1n1n digYr seqmentlYrinin  dvlYt qiymYtli ka1zlar bazar1, veksel vY kommersiya ka1zlar1 bazar1n1n son dYrYcY mYhdud, yaxud da he olmamas1d1r. 1995-ci ildYn ba_layaraq bdcY kYsirinin qar_1lanmas1n1n qeyri inflyasiya metodu kimi dvlYt borc hdYliklYrinin burax1l1_1na ba_lan1ld1. 1996-c1 ildYn gnmzY qYdYr MaliyyY Nazirliyi tYrYfindYn Milli bank1n agent rolunda i_tirak1 ilY keirilYn hYrraclarda dvlYt qiymYtli ka1zlar1n1n yerlY_dirilmY sYviyyYsi qYnaYtbYx_ olmam1_d1r. KeirilYn hYrraclarda AMB-n1n xsusi lisenziyas1 Ysas1nda 5-10 bank diler rolunda i_tirak edir. DvlYt qiymYtli ka1zlar bazar1n1n i_tirak1lar1 say etibarilY azl1q tY_kil edir. DemYk olar ki, banklardan ba_qa digYr maliyyY qurumlar1 vY fiziki _YxslYr onlara laz1mi maraq gstYrmirlYr. QD0V-lYrY laz1mi investor mara1n1n olmamas1 onlar1n gYlirlilik sYviyyYsinin a_a1 olmas1, bdcYnin vergi daxilolmalar1nda xroniki gYrginliyin ya_anmas1 ilY bal1 olaraq risk dYrYcYsinin bykly vY i_tirak1lar n informasiyan1n kifayYt qYdYr a1q olmamas1 ilY izah olunmal1d1r. MN tYrYfindYn QD0V-lYrin nominal gYlirlilik sYviyyYsinin azald1lmas1 inflyasiyan1n mlayim hYddY endirilmYsi, AMB refinansY dYrYcYlYrinin a_a1 sal1nmas1 ilY YlaqYdar olmu_dur. Lakin QD0V-lYrin gYlirlilik sYviyyYsinin a_a1 d_mYsi onlar1n yerlY_dirmY sYviyyYsinY dY mYnfi tYsir gstYrmi_dir. QD0V bazar1n1n canlanmas1 MN-nin gYlirlilik siyasYtindYn x gYlirlilikeyli dYrYcYdY as1l1d1r. FikrimizcY, QD0V-lYrY olan investor mara1n1 art1rmaq mYqsYdilY onlar1n gYlirlik sYviyyYsinin AMB refinansY krediti dYrYcYlYrinin stndY realla_mas1na al1_1lmal1d1r. Haz1rda dvlYt qiymYtli ka1zlar bazar1n1n olduqca mYhdud olmas1 bir tYrYfdYn hkumYtY bdcYnin cari vY uzunmddYtli ehtiyaclar1n1 yetYrli _YkildY qar_1lamaa, digYr tYrYfdYn dY AMB-nin pul siyasYti alYtlYrinin daha geni_ spektrdY istifadY edilmYsinY imkan vermir. Pul bazar1n1n digYr alYti olan veksel vY kommersiya ka1zlar1 bazar1na gYldikdY isY bu sahYdY he qanunverici baza yox sYviyyYsindYdir. Pul bazar1n1n bYsit olmas1 kommersiya banklar1n1n da likvid vY gYlirli aktiv bazas1n1 mYhdudla_d1r1r, onlara evik, aktiv YmYliyyatlar aparmaa imkan vermir. VeksellYrin bazar1n1n olmamas1 iqtisadiyyat1n likvid a1qlar1n1n bymYsinY sYbYb olur vY AMB sYmYrYli pul siyasYti yrtmYyY imkan vermir. AzYrbaycanda maliyyY vasitYiliyinin bir nv olan s1orta qurumlar1n1n vY pensiya fondlar1n1n da iqtisadiyyatda rolu nYzYrYarpacaq deyil. halinin _Yxsi y11mlar1n1n mYhdudluu s1orta xidmYtlYrinY tYlYbin xeyli a_a1 olmas1n1 _YrtlYndirib. Haz1rda s1orta YmYliyyatlar1n1n 80 faizi dvlYt tY_kilatlar1n1n pay1na d_r. S1orta tY_kilatlar1 z vYsaitlYrini YsasYn q1samddYtli bank hesablar1nda yerlY_dirmYyi tYrcih etmi_lYr. S1orta fondlar1n1n mYhdudluu hYmin tY_kilatlar1n pul vY sYrmayY bazarlar1nda investor kimi 1x1_ etmYyY imkan vermir. AzYrbaycanda maliyyY bazar1n1n digYr seqmenti olan sYrmayY bazar1n1n formala_mas1 n son illYrdY sYhmlY_mY qaydas1nda hYyata keirilYn zYllY_dirmY prosesi geni_ imkanlar a1r. DvlYt mYssisYlYrini zYllY_dirmYk mYqsYdilY keirilYn ek vY pul hYrraclar1nda mYssisYlYrin sYhmlYri investorlar aras1nda realla_d1r1l1r. GnmzY kimi ek vY pul hYrraclar1nda 19805 mlyd manatl1q sYhm sat1lm1_ vY 50 minY yax1n _Yxs sYhmdar olmu_dur. Lakin zYllY_mi_ mYssisYlYrin sYYrYli al1_mamas1, sYhmlYrY grY laz1mi dividentlYr dYmYyY imkan vermir. SYhmlYrin gYliliyinin a_a1 olmas1 onlar1n tYkrar bazar1n1n formala_mas1na imkan vermir. SYhmlYrin gYlirliliyinin a_a1 olmas1 onlar1n tYkrar bazar1n1n formala_mas1na imkan vermir. Lakin strateji mYssisYlYrin, gYlirliyi yksYk olan blue chipslYrin sYhmlYrinin sat1lmas1 onlar1n tYkrar bazar1n1n formala_mas1na zYmin yaratm1_ olacaq. zYllY_mY prosesindY proqrama uyun olaraq ek investisiya fondlar1n1n fYaliyyYti nYzYrdY tutulub. Bu qurumlar sYrmayY bazar1n1n ilk nmayYndYlYri kimi bu bazar1n canlanmas1nda byk rol oynaya bilYrlYr. Bu sahYdY hYlYlik S0QMA adl1 bir ek investisiya fondu fYaliyyYt gstYrir. Bu qurumlar1n fYaliyyYti DK-in qYbul etdiyi 0F haqq1nda YsasnamY ilY tYnzimlYnir. Bu YsasnamYyY grY 0F-lYr z aktivlYrinin10 faizindYn art11n1 bi mYssisYnin sYhmlYrinY yat1ra vY bir mYssisYnin nizamnamY kapital1n1n 10 faizindYn art11na sahib ola bilmYz. FikrimizcY, 0F-lYr zYllY_mi_ mYssisYlYrin verimli al1_mas1nda daha maraql1 olduundan, onlar1n mYssisYlYrin nYzarYt sYhm paketinY yiyYlYnmYlYrinY mYhdudiyyYt qoyulmal1 idi. 0F-lYrin zYllY_dirmYdY rolunun art1r1lmas1 mYqsYdilY bu mYhdudiyyYt yngllY_dirilmYlidir. 3.2. AzYrbaycan Respublikas1nda maliyyY bazar1n1n beynYlxalq YlaqYlYrin gclYndirilmYsi yollar1 KeYn Ysrin ax1r1nda dnya tYsYrrfat1nda borc kapital bazarlar1n1n vY beynYlxalq YmYliyyatlar1n beynYlmilYllY_mYsinin intensivlY_mYsi prosesi m_ahidY olunmu_dur. 0lk o laraqbu proses istehsal1n beynYlmilYllY_mYsinY, apar1c1 milli firmalar1n vY banklar1n transmilli korporasiyalara evrilmYsinY Ysaslanm1_d1r. Transmilli korporasiyalar (TMK) YlavY mYnfYYt axtar1_1nda xaricdY istehsal vY tYchizat blmYlYrinY aktiv investisiya yat1rmaq hesab1na milli bazarlar1n darl1-1n1 aradan qald1rm1_lar. HYmin _irkYtlYrin q1sa vY uzun mddYtli kapitala tYlYbat1 yaln1z milli bazarlar1n kmYyilY deyil, hYm dY xarici dvlYtlYrin vY dnyan1n maliyyY bazarlar1n1n imkanlar1ndan istifadY etmYklY maliyyYlY_dirilmYyY ba_lanm1_d1. Banklar z m_tYrilYrinY kmYk etmYk n beynYlxalq YlaqYlYrini inki_af etdirmYyY mYcbur olmu_dular. Sonda tYk xarici bazarlarda maliyyY-kredit idarYlYrinin aktivliyi artm1_d1, birlY_mY vY udulma, hYm dY ayr1-ayr1 alyanslar1n yarad1lmas1 yolu ilY transmilli banklar formala_d1. Btn bunlar YmYliyyatlar1n miqyas1na vY dnya maliyyY bazar1n1n strukturuna byk tYsir gstYrmi_dir. Hal-haz1rda maliyyY-kredit sferas1nda YmYliyyatlar1n beynYlmilYllY_mYsi istehsal sferas1ndak1na nisbYtYn daha surYtlY gedir. Dnya miqyas1nda maliyyYnin inteqrasiyas1 mahiyyYti etibarilY dnya iqtisadiyyat1n1n qloballa_mas1n1n, yYni dnya lkYlYrinin tYsYrrfat mexanizmlYrinin yax1nla_mas1n1n vY vahid dnya maliyyY bazar1n1n yaranmas1n1n katalizatoruna xidmYt edir. Dnyada maliyyY mnasibYtlYrinin qloballa_mas1na vY inteqrasiyas1na tYsir edYn bir neY amili gstYrmYk olar. HYr _eydYn YvvYl, shbYt dnyan1n qabaqc1l dvlYtlYrindY valyuta mnasibYtlYrinin vY xarici ticarYt mYhdudiyyYtlYrinin nisbYtYn yum_ald1lmas1ndan gedir. Bundan YlavY, dnyan1n apar1c1 maliyyY sektorunda maliyyY-kredit YmYliyyatlar1n1n eyni zamanda hYm tYnzimlYnmYmYsi, hYm dY liberalla_d1r1lmas1 ba_ verir. DemYk laz1md1r ki, kompter vY telekommunikasiya texnika vY texnologiyas1n1n mvcud tYtbiqi sYviyyYsi maliyyY qYrarlar1n1n qYbul olunan qaydalar1n1 kifayYt qYdYr sadYlY_dirilmi_,bu isY bir ofisdYn real vaxt kYsiyindY btn dnya zrY investisiyala_d1rman1n hYyata keirilmYsinY imkan vermi_di. Eyni zamanda maliyyY bazarlar1n1n institutsialla_mas1 haqq1nda da dan1_maq olar. Qeyd etmYk laz1md1r ki, masir dnya iqtisadiyyat1nda kapital1n beynYlxalq hYrYkYti sahYsindY maneYlYrin azald1lmas1 ilY paralel Yks meyillYr dY mvcuddur. Kapital1n beynYlxalq hYrYkYt surYtinin yksYlmYsi mxtYlif dnya lkYlYrinin valyuta-maliyyY bhranlar1n1n btn dnyaya kemYsi qorxusunu gclYndirmi_dir. Buna grY dY z iqtisadi tYhlkYsizliyindYn narahat olan lkYlYr milli bazarlar1n1 xarici amillYrin mYnfi tYsirindYn qorumaa al1_1rlar. Hal-haz1rda bir ox lkYlYr ba_a d_rlYr ki, masir dnya tYsYrrfat1n1n fYaliyyYt gstYrmYsinin Ysas _Yrti olan kapital1n sYrbYst hYrYkYti pul vYsaitlYrinin YmYlY gYlmYsinY nYzarYt zrY tYdbirlYrlY tamamlanmal1d1r. Bununla bal1,  Byk yeddilik lkYlYrin istYyi ilY 1989-cu ildY mYqsYdi  irkli pullarla mbarizY aparmaq olan FATF tY_kilat1 yarad1lm1_d1r.  irkli pullar1n yuyulmas1na qar_1 mbarizY aparmaa xsusi diqqYt verilirdi. FATF-la qar_1l1ql1 YlaqY quran dvlYtlYr tYrYfindYn 25 YlamYt i_lYyib haz1rlanaraq, hYmin YlamYtlYr zrY beynYlxalq YmYliyyatlara xsusi diqqYt vermYli olan dvlYtlYr mYyyYn edildi. MaliyyY bazar1  maliyyY aktivlYrinin al1n1b sat1ld11 bir bazard1r. Qloballa_-ma nYticYsindY iqtisadi agentlYrin maliyyYlY_mY imkanlar1 art1q milli bazarlar1nda mYhdudla_m1r, art1q investorlar1n hYm z lkYlYrindY, hYm dY xaricdY investisiya qoyan obyektlYrini semYk imkanlar1 yaranm1_d1r. Bu sYbYbdYn masir dnya maliyyY bazar1 z iqtisadi mahiyyYti ilY lkYlYrin, YrazilYrin, sahYlYrin vY ayr1-ayr1 tYsYrrfat subyektlYrinin aralar1nda maliyyY resurslar1n1n rYqabYt qaydas1nda toplan1lmas1 vY bl_drlmYsi mexanizmini Yks etdirir. NYticYdY beynYlxalq sYviyyYdY qaytar1lanl1l1q, mddYtlilik vY dYni_lilik prinsipi zrY kredit vYsaitlYrinin verilmYsi zrY kreditorlarla borcalanlar aras1nda iqtisadi mnasibYtlYr yaranm1_d1r. Grndy kimi, dnya maliyyY bazarlar1nda yerinY yetirilYn funksiyalar milli maliyyY bazarlar1n1n funksiyalar1n1n davam1 vY inki_af1 kimi 1x1_ edir. Dnya maliyyY bazar1 vasitYsilY a_a1dak1lar tYmin edilirr: maliyyY vYsaitlYrinin lkYlYr aras1nda yerdYyi_mYsi mexanizmi; maliyyY vYsaitlYrinin al1c1 vY sat1c1lar1n1n qar_1l1ql1 fYaliyyYti. Bunun nYticYsindY maliyyY aktivlYrinin qiymYti, eyni zamanda mxtYlif valyutalarda YmYliyyatlar1n gYlirliliyi a_kara 1x1r; YldY olan maliyyY resurslar1n1n yenidYn sat1_1 imkanlar1 gstYrilmYklY bazar1n likvidliyini art1ran YlavY investorlar1n cYlb edilmYsi; investisiya imkanlar1n1n art1r1lmas1 nYticYsindY hesab1na maliyyYlY_dirmY prosesind tYdavl xYrclYrinin a_a1 sal1nmas1; sYnaye kapital1 ilY yana_1, maliyyY kapital1n1n da transmillilY_dirilmY prosesinin srYtinin art1r1lmas1; aktivlYrin beynYlxalq diversifikasiyas1 nYticYsindY bazar i_tirak1lar1 n investisiya portfeli riskinin mumi azalmas1na kmYklik gstYrir. Funksional bax1mdan maliyyY bazar1 sYviyyYsindY tYkrar istehsal prosesini tYmin etmYkdYn tr banklar vY digYr maliyyY-kredit tY_kilatlar1 sistemi vasitYsi ilY maliyyY resurslar1n1n toplan1lmas1 vY yenidYn blgsn tYmin edYn milli vY beynYlxalq maliyyY bazarlar1n1n cYmi kimi bax1la bilYr. Dnya maliyyY bazar1nda mxtYlif cYhYtli fYaliyyYtlY vY bu bazar1n seqmentlYrinin bir-birilYnin qar_1l1ql1 YlaqYsinin mrYkkYbliyi gstYrilYn bazar1n qurulu_unun vahid tYsnifat1n1 tYsYvvr etmYkdY Ytinlik yarad1r. Bu sYbYbdYn dnya maliyyY bazar1n1n qurulu_unu tam ayd1nla_d1rmaq n biz, hYr biri dnya maliyyY bazar1n1 znYmYxsus detalla_d1ra bilYn bir neY meyarlardan istifadY edYcYyik. Dnya maliyyY bazar1n1n seqmentlYri mddYtindYn vY bu seqmentdY tYdavl edYn alYtlYrin nvndYn vY digYr xsusi meyarlardan as1l1 olaraq tYsniflY_dirilirlYr. MaliyyY bazar1 maliyyY alYtlYrinin tYdavl mddYti nqteyi-nYzYrindYn pul bazar1na vY kapital bazar1na ayr1l1r. Pul bazar1nda bir ilY qYdYr dYnilmY mddYti qalan alYtlYr tYdavl edirlYr. Kapital bazar1nda isY bir ildYn art1q mddYti olan alYtlYr tYdavl edirlYr. Pul bazarlar1 kommersiya banklar1na vY digYr istiqamYtli firmalara z aktivlYrinin likvidliyinY dzYli_lYr etmYyY Yrait yarad1rlar. DzYli_ fYrqli sullarla edilY bilYr: istiqrazlar1n yerlY_dirilmYsi, ssuda verilmYsi vY ya qiymYtli ka1zlar1n alq1-satq1s1. Bununla birgY kapital bazarlar1nda apar1lan hYr bir YmYliyyat ilkin mYqsYdi orta vY uzun mddYtli perspektivdY riski hYrtYrYfli nYzYrY al1nm1_ gYlir almaqdan ibarYtdir. Alq1-satq1 predmetinY xidmYt edYn alYtin nvndYn as1l1 olaraq maliyyY bazar1iki yerY- kredit bazar1 vY qiymYtli ka1zlar bazar1na ayr1l1r, Bu bazarlardan hYr birinY sonradan mxtYlif maliyyY aktivlYri bazarlar1n1n cYmi kimi bax1l1r. Ilkin vY tYkrar maliyyY bazarlar1 da fYrqlYnirlYr. Ayd1nd1r ki, ilkin bazarda maliyyY alYtlYrinin ilkin yerlY_dirilmYsi apar1l1r. Mvcud alYtlYrin ticarYti zrY btn sonrak1 YmYliyyatlar tYkrar bazarda hYyata keirilir. TY_kilati struktur bax1m1ndan dnya maliyyY bazar1 mtY_Ykkil bazara vY ya birja bazar1na vY svdYlY_mYlYrin birba_a, yaxud vasitYi vasitYsilY hYyata keirildiyi qeyri-mtY_Ykkil bazar1na ayr1l1r. MaliyyY bazar1 hYminin baza (ilkin) maliyyY alYtlYri bazar1na vY trYmY maliyyY alYtlYr bazar1na blnr. TrYmY alYtlYr bazar1nda qiymYti bu alYtlYrin Ysas1nda duran baza aktivlYrinin dYyYrindYn as1l1d1r. DemYk olar ki, dnya maliyyY bazar1nda tYdavl edYn alYtlYr z mxtYlifliyi ilY fYrqlYnirlYr. Dnya maliyyY bazar1n1n inki_af dinamikas1 mumilikdY onun hYcmi, i_tirak1lar1n say1, YmYliyyatlar1n vY regionlar1n cYlb edilmYsi srYti ilY xarakterizY olunur. Dnya maliyyY bazar1nda mvYqqYti sYrbYst maliyyY resurslar1n1n borc verYnlYrdYn borcalanlara yenidYn blgs hYyata keirilir vY bu prosesdY iqtisadi agentlYrin mxtYlif qruplar1 i_tirak edir. MvYqqYti sYrbYst maliyyY resurslar1n1n sahibi olan subyektlYr (borcverYnlYr), borc alamaa ehtiyac1 olan subyektlYr (borcalanlar) vY dnya maliyyY bazar1n1n i_tirak1lar1na xidmYt ed1n maliyyY vasitYilYri, habelY maliyyYlY_dirmY vY investisiyala_-d1rma proseslYrinin tYnzimlYnmYsi prosesini hYyata keirYn dvlYt vY beynYlxalq tY_kilatlar da buraya aid edilY bilYr. Praktikada kreditorlar1, borcalanlar1 vY malyyY vasitYilYrini hYm kommersiya tY_kilatlar1n1n, hYm dY dvlYt tYsYrrfat subyektlYrinin mxtYlif nvlYri tYqdim edY bilYrlYr. MYsYlYn, dnya maliyyY bazarlar1nda borcverYnlYr kimi sYnaye vY ticarYt firmalar1, fiziki _YxslYr, dvlYt, yerli hakimiyyYt orqanlar1, Dnya bank1, BeynYlxalq Valyuta Fondu kimi beynYlxalq tY_kilatlar 1x1_ edY bilYrlYr. Uyun olaraq borcalanlar qismindY beynYlxalq tY_kilatlar, mxtYlif lkYlYrin hkumYtlYri vY yerli idarYetmY orqanlar1, qeyri maliyyY sahYsinin mYssisYlYri 1x1_ edirlYr. VYziyyYtdYn as1l1 olaraq eyni subyekt eyni zamanda vY ya ard1c1l olaraq mxtYlif rollarda 1x1_ edY bilYr. MYsYlYn, banklar bir maliyyY vasitYisi olaraq z m_tYrilYrini kreditlY_dirY bilYr, m_tYrilYrinin istiqraz vYrYqYlYrinin yerlY_dirilmYsinY kmYk edY bilYr, banklararas1 kredit mnasibYtlYrindY borcalan sifYtindY 1x1_ edY bilYr. DvlYtlYr hYm borcverYn, hYm dY borcalan kimi 1x1_ edY bilYr. BeynYlxalq tY_kilatlarlarla birgY onlar hYm dY bazarlar1n fYaliyyYtini tYnzimlYyir vY onlara nYzarYt tY_kil edir. BeynYlxalq maliyyY bazarlar1nda YmYliyyatlar xsusi mrYkkYbliyi ilY fYrqlYnir.Buna grY dY bu YmYliyyatlarda hYr zaman maliyyY vasitYilYri i_tirak edirlYr. Bu vasitYilYr milli bazarlarda olduu kimi bazarda YldY etdiklYri maliyyY aktivlYrinin, xsusiyyYtlYrini dYyi_YrYk vY xsusi hdYliklYrini yerlY_dirmYklY, transformasiya edirlYr, m_tYrilYrin tap_1r11 zrY vY hesab1na grY, hYm dY _Yxsi hesab1na grY maliyyY aktivlYrini al1rlar vY sat1rlar. VasitYilYr z m_tYrilYrinin maliyyY aktivlYrinin yaranmas1na da yard1m1 olurlar vY hYmin maliyyY aktivlYrini maliyyY bazar1n1n digYr i_tirak1lar1na satmaq n m_tYrilYrY kmYk edirlYr, m_tYrilYrin vYsaitlYrinin etibarl1 idarY olunmas1n1 hYyata keirirlYr. MaliyyY vasitYilYri investorlara vY emitentlYrY maliyyY bazarlar1nda xYrclYri a_a1 salmaa, hYm dY aktivlYrin vY passivlYrin qurulu_unun beynYlxalq diversifikasiyas1 hesab1na risklYri azaltmaa _Yrait yarad1rlar. Dnyada maliyyY vasitYilYrinin mxtYlif tip tY_kilatlar tYrYfindYn hYyata keirilmYsi ba_ verir: depozit tY_kilatlar1; mqavilY Ysas1nda i_lYyYn YmanYt tY_kilatlar1; investisiya fondlar1; sair maliyyY tY_kilatlar1. Depozit tipinY aid maliyyY vasitYilYrinY kommersiya vY YmanYt banklar1, kredit ittifaqlar1, ssuda-YmanYt assosiasiyasiyalar1 aid edilir. MqavilYli YmanYt tY_kilatlar1 uzunmddYtli raz1la_malar zrY vYsaitlYri al1r vY onlar1 kapital bazar1nda yerlY_dirirlYr. VasitYilYrin bu tipinY s1orta _irkYtlYrini vY pensiya fondlar1n1 gstYrmYk olar. 0nvestisiya fondlar1 dedikdY xsusi sYhmlYrini buraxan vY onlar1 investorlara satan xsusi tY_kilatlar ba_a d_lr. Bu yolla toplan1lan vYsaitlYr banklarda depozitlYrY vY ya digYr qiymYtli ka1zlara qoyulyr. Ba_qa tipli maliyyY tY_kilatlar1na investisiya _irkYtlYri, hYminin sahibkarl1q sferas1nda ssuda vY lizinq YmYliyyatlar1 zrY ixtisasla_an i_gzar kredit maliyyY _irkYtlYri vY idxal-ixracYmYliyyatlar1n1 maliyyYlY_dirYn ticarYt _irkYtlYri aid edilir. Dnya maliyyY bazar1nda maliyyY vasitYilYri aras1nda kommersiya banklar1 xsusi yer tutur. Geni_ dairYdY YmYliyyatlar hYyata keirYn kommersiya banklar1 hYm malik olduu aktivlYrY grY, hYm dY balanm1_ raz1la_malar1n hYcminY grY lider olurlar. Bununla bal1 kommersiya banklar1n1n dvlYt tYrYfindYn tYnzimlYnmYsinY daha ciddi nYzarYt edilir. Bu zaman hYm dY nYzYrY al1n1r ki, kommersiya banklar1 maliyyY bazar1nda beynYlxalq YlaqYlYrin qurulmas1nda fYal i_tirak edirlYr. Dnya maliyyY bazar1 i_tirak1lar1n1 qar_1lar1na qoyduqlar1 mYqsYdlYrdYn as1l1 olaraq drd kateqoriyaya blrlYr: investorlar, arbitraj1lar, mhtYkirlYr vY xedcerlYr. 0nvestorlar1n zYrinY uzun mddYtY vYsaitlYrin beynYlxalq bazarda yerlY_dirilmYsi d_r. Onlar z fYaliyyYtini hYyata keirYrkYn dnya bazar1nda vYziyyYtin Ysasland1r1lm1_ proqnozlar1ndan istifadY edirlYr. Milli maliyyY bazar1m1z1n dnya bazar1nda z layiqli yerini tutmas1 n onun hYrtYrYfli tYhlili apar1lmal1d1r. Arbitraj - kotirovkalardak1 fYrqdYn, mYnfYYt al1nmas1 mYqsYdilY maliyyY bazar1n1n bir, yaxud qar_1l1ql1 YlaqYli olan ayr1-ayr1 seqmentlYrindY eyni anda biri digYrinY Yks mvqenin a1lmas1ndan ibarYt olan, maliyyY aktivlYrilY geni_ dairYdY YmYliyyatlar1 bildirir. Arbitraj mYnfYYti faiz nisbYtindY ox kiik olduundan ancaq iri YmYliyyatlar cYlbedici say1l1r. Arbitraj xalis _YkildY bazar risqini znY qYbul etmYdYn vY mtlYq ilkin investisiya ynYlt Yks mvqelYrin eyni vaxtda a1qlanmas1ndan mYnfYYtin al1nmas1n1 nYzYrdY tutur. MaliyyY bazar1n1n i_tirak1lar1ndan biri dY mhtYkirlYrdir. Onlar1n Ysas mYqsYdi vaxta grY maliyyY alYtlYrinin kursundak1 fYrq hesab1na mYnfYYt YldY etmYkdir. MhtYkirlYrin fYaliyyYti a1q mvqelYri uzun mddYt qoruyub saxlamaq sayYsindY risqin qYsdYn qYbulunu nYzYrdY tutur. BelY YmYliyyatlar z hYcminY grY fYrqli olur. MhtYkir raz1la_malar1 mvYqqYti mYzYnnYdYn, hYminin hYyata keirilmYsi sulundan as1l1 olaraq tYsniflY_ir. Dnya maliyyY bazar1nda YmYliyyatlar1n drdnc istiqamYti xedcerlYmY, yYni bazar risqlYrindYn mdafiY adlan1r. MYlumdur ki, istYnilYn iqtisadi fYaliyyYt hYmi_Y risqlY bal1d1r. MaliyyY bazar1 i_tirak1lar1n1n urad1qlar1 risqlYr mxtYlif formalarda olur. Dnya maliyyY bazar1nda (pul vY kapital bazarlar1) qiymYtin dYyi_mYsi ilY bal1 bazar risqlYri, (valyuta risqi, faiz risqi vY sYhmlYrin mYzYnnY dYyYrinin dYyi_ilmYsi risqi) xsusi YhYmiyyYtY malikdir. XedcirlYmY operatorun znY gtrmYk istYmYdiyi risqlYrin kontragentY keirilmYsini nYzYrdY tutur. BeynYlxalq bazara 1xanmilli maliyyY bazar1 i_tirak1lar1n1n mYnafelYrinin qorunmas1 sahYsindY milli xedcerlYrin formala_d1r1lmas1 YhYmiyyYtli rol oynaya bilYr. RisqY mnasibYtdY operatorlar1n davran1_1n mmkn variantindan birini semYk imkanlar1 vard1r: gzlYmY mvqeyi. Bu, risqin aradan qald1r1lmas1 zrY qYsdYn he bir tYdbirin grlmYmYsidir. Bu, YslindY passiv mhtYkirlik grnY bilYr; risq alt1nda olan btn mvqelYrin tam rtlmYsi. Bu, valyuta vY faiz risqlYrinin, sYhmlYr vY digYr qiymYtli ka1zlar zrY risqlYrin yz faiz aradan qald1r1lmas1n1 nYzYrdY tutur; risqlYrin vY itkilYrin tYhlili, o cmlYdYn, itkilYrin xedcerlYmYyY sYrf olunan xYrclY mqayisY olunmas1 yolu ilY risqlYrin seim rtlmYsi. DemYk olar ki, bu Yn dzgn, faydal1i vY iqtisadi Ysasland1r1lm1_ davran1_d1r. BeynYlxalq YlaqYlYrin qurulmas1 zaman1 bu davran1_a stnlk verilmYsidir; Valyuta, yaxud faiz risqlYrY hYr vaxt a1q mvqe xarakterikdir, ondan mdafiY n daha a1q mvqeni aradan qald1rmaq mYqsYdYuyundur. z YmYliyyatlar1n1 xedcirlYdikdY dnya maliyyY bazar1nda i_tirak1lar1 a_a1dak1lar1 edY bilYrlYr: ya hYr bir YmYliyyat1n digYr YmYliyyatdan as1l1 olmayaraq xedcerlYnmYsi kimi mikrortlmY texnikas1ndan istifadY etmYk. Onun msbYt cYhYti bir aktiv sYviyyYsindY mvqenin mYyyYnlY_dirilmYsini asanla_d1rmaqdan vY xedcerlYmY alYtlYri ilY s1ortalanan mvqe aras1nda daha uyun nisbYti tapmaqdan ibarYtdir; ya da ancaq qlobal valyuta, vY ya faizli mvqeni s1ortalamaq, yYni mikrortmYni hYyata keirmYk laz1md1r ki, xedcerin dYyYrinY qYnaYt olunsn. Bu texnika balans1n aktivi vY passivi zrY kYnarla_malar1n mntYzYm hesablanmas1n1 vY yaln1z nYticY verYn risqli mvqenin xedcerlYnmYsini nYzYrdY tutur. XedcerlYnmY haqq1nda qYrar qYbul edYn zaman rtlmYnin dYyYrini nYzYrY almaq laz1md1r. Ard1c1l rtlmY siyasYtinin dYyYri, yYni risqin hYr cr yaranmas1 s1f1ra bYrabYr olmur, ancaq o Ysas etibarilY mmkn risqY uyundur. Bundan ba_qa rtlmYnin dYyYri qabaq gstYrilir, mmkn itkilYrin hYcminin qiymYtlYndirilmYsi xeyli Ytindir. Seim rtlmYsinin daha evik siyasYti proqnozlardan as1l1 olaraq xedcerlYmYdYn ibarYtdir. Bazar1n Ylveri_li dYyi_ilmYsi gzlYnildiyi vaxt, bu tYkamldYn mYnfYYt almaqdan tr mvqe s1ortalanm1r vY qYsdYn a1q saxlan1l1r. ksinY, YgYr bazar1n qeyri Ylveri_li dYyi_ilmYsi qabaqcadan deyilirsY, mvqe xedcerlYnir, bu halda mvYffYqiyyYt proqnozlar1n keyfiyyYtindYn tamamilY as1l1 olur. Kommersiya banklar1 dnya maliyyY bazar1nda Yn fYal i_tirak1lar1 s1ras1na daxildir. Bu banklar dnya maliyyY bazar1nda hYm investor vY borcalan, hYm dY vasitYi kimi i_tirak edY bilYrlYr. Bu mYqsYdlY banklar mxtYlif tY_kilati qurumlardan: beynYlxalq idarYlYr, nmayYndYliklYr, digYr lkYlYrdY filiallar vY trYmY qurumlar, birgY banklar, hYminin of_or bank qurumlar1 kimi strukturlardan yararlana bilYrlYr. Bankdan tr beynYlxalq YmYliyyatlar1n apar1lmas1n1n ilkin formas1 bank mxbirlYri sistemi vasitYsiylY m_tYrilYrin maraqlar1na YrivYsindY xarici valyuta-maliyyY bazarlar1nda raz1la_malar1n balanmas1d1r. NvbYti add1m xarici maliyyY bazar1nda bank1n nmayYndYliyinin a1lmas1d1r. NmayYndYliklYr sYrbYst bank YmYliyyatlar1 apara bilmYzlY, lakin onlar bazar haqq1nda informasiya toplamaqla vY xarici dvlYtdY tYrYfda_lar _YbYkYsini geni_lYndirmYklY, gYlYcYkdY bank1n filial1n1n a1lmas1 n zYruri baza yarad1r. Bank filiallar1 sYrbYst hquqi _Yxs deyil vY ba_ bank tYrYfindYn ona verilmi_ sYlahiyyYt YrivYsindY fYaliyyYt gstYrY bilYrlYr. Bu sYbYbdYn dvlYt tYrYfindYn qYbul edilYn bank tYnzimlYnmYsi vY nYzarYt sYnYdlYrindYn filiallar 1xar1l1r. Buna grY dY dvlYtlYrin oxu z YrazilYrindY xarici bank filiallar1n1n yarad1lmas1na icazY vermYk istYmirlYr. TrYmY banklar yz faizli, vY ya bank1n i_tirak1 ilY lkYdYn kYnarda qeydiyyata al1na bilYr. BelY olduqda trYmY struktur hYmin lkYnin qanunvericiliyi Ysas1nda hquqi _Yxs say1l1r vY tamamilY onun bank vY valyuta tYnzimlYnmYsinY tabe olur, baxmayaraq ki, onun kapital1n1n mlkiyyYtisi qeyri-rezident _Yxs hesab edilir. MYyyYn xarici bazarlara istiqamYtlYnmi_ trYmY strukturlar1ndan ba_qa kommersiya banklar1 of_or banklar1n tYsisisi kimi dY 1x1_ edY bilYrlYr. MaliyyY qloballa_mas1n1n dYrinlY_mYsi vY beynYlxalq bank sisteminin mhkYmlYnmYsi beynYlxalq bank biznesinin formala_mas1na sYbYb oldu. BeynYlxalq bank biznesi - digYr lkYlYrin rezidentlYri tYrYfindYn ba_qa lkYlYrin bank idarYlYrinin YldY edilmYsi yolu ilY beynYlxalq bazarlara bank mYhsullar1n1n vY xidmYtlYrinin 1xar1lmas1n1 zndY Yks etdirir. BeynYlxalq bank biznesi bazar1n corafiyas1ndan vY milli tYnzimlYmY _YrtlYrindYn as1l1 olaraq mxtYlif formalarda ola bilYr. mumi _YkildY yana_saq, beynYlxalq bank biznesini iki yerY ay1rmaq olar: 1) beynYlxalq pYrakYndY sat1_ bank biznesi; 2) beynYlxalq topdansat1_ bank biznesi. BeynYlxalq pYrakYndY sat1_ bank biznesi hYr hans1 lkYnin fiziki _YxslYrY vY kiik mYssisYlYrY xidmYt gstYrmYyY ynYlmi_ bank idarYlYrinin xarici _YbYkYsinin sahibinY aiddir. Onlar1n fYaliyyYti, Ysas etibarilY, depozitlYrin qYbul edilmYsi vY fYrdi istehlak kreditlYrinin verilmYsini nYzYrdY tutur. BeynYlxalq topdansat1_ bank biznesi digYr lkYdY mvcud olan iri korporativ m_tYrilYrY xidmYt gstYrmYyY ynYldilYn bank idarYlYrinin ba_qa lkYnin nmayYndYliklYrinin sahibinY mYxsusdur. Biznesin bu tipi kommersiya banklar1n1n YnYnYvi depozit-ssuda YmYliyyatlar1, yYni xidmYtlYrin daha geni_ spektri, hYr _eydYn YvvYl, investisiya fYaliyyYti kimi anla_1l1r. PYrakYndY sat1_ bank biznesindYn fYrqli olaraq topdansat1_ bank biznesi qeyri mYhdud sayda filiallar1n vasitYsilY YhYmiyyYtli hYcmdY maliyyY resurslar1 ilY az miqdarda xidmYtedicilYrin i_lYmYsini nYzYrdY tutur. Qeyd edYk ki, hYr il beynYlxalq topdansat1_ bank strukturlar1 vasitYsilY geni_ hYcmdY maliyyY vYsaitlYri milli sYrhYdlYrdYn kYnara 1xar1l1r. Milli bazar1n beynYlxalq bazara qovu_mas1nda bank konsorsiumlar1 mhm rol oynayr. Bu, konsersiumlar onlara daxil olan mxtYlif beynYlxalq banklar1n risqlYrini diversifikasiya etmYklY vY mYhdudla_d1rmaqla, borcalanlara kifayYt hYcmdY kredit tYqdim etmYyY imkan verirlYr. BeynYlxalq arenada banklar1n mxtYlif birliklYri hquqi cYhYtdYn Ysasland1r1lmay1b. BeynYlxalq sYviyyYdY bamklar1n qar_1l1ql1 fYaliyyYtinin Yn mY_hur formas1 sindikatla_d1r1lm1_ bank kreditlYrinin tYqdim edilmYsidir. BeynYlxalq sindikatla_d1r1lm1_ kreditlYrin dnyada mYrkYzi London _YhYri say1l1r. GstYrilYn bazarda YmYliyyatlar1n hYcmi durmadan oxal1r. Burada borcalanlar1n oxo sYnaye cYhYtdYn inki_af etmi_ lkYlYrin mYssisYlYri say1l1r, bazar1n doxsan faizindYn oxu bu mYssisYlYrin pay1na d_r. Borcalanlar n sindikatla_d1r1lm1_ kreditlY_mYnin Ylveri_liliyi tYkcY q1sa mddYtli deyil, hYm dY uzunmddYtli investisiya layihYlYrini maliyyYlY_dirilmYsi n vYsaitlYrin cYlb edilmYsi imkan1 ilY bal1d1r. RisqlYrin s1ortalanmas1 mYqsYdilY faiz dYrYcYlYri adYtYn zYn olur. Bu, banklara pul bazar1n1n hYtta Yn ucuz alYtlYri hesab1na da kreditlYr n resurs bazas1 formala_d1rmaa _Yrait yarad1r. Sindikatla_d1r1lm1_ kredit verYn banklar borcalan1n maliyyY-tYsYrrfat fYaliyyYtini sYrbYst tYhlil etdiklYri n ona beynYlxalq kredit reytinq almaq mYcbur deyildir. Sindikatla_d1r1lm1_ kreditin verilmYsi, onun tY_kili bir neY mYrhYlY zrY hYyata keirilir. Birinci mYrhYlYdY sindikat1n idarYedici kimi 1x1_ edYn bank borcalanla dan1_1q apar1r vY borcun mYblYini, qaytar1lma mddYtini vY ba_qa _YrtlYrini raz1la_d1r1r. 0kinci mYrhYlYdY kredit mqavilYsi balan1r vY vYsaitin birba_a krlmYsi hYyata keirilir. nc mYrhYlYdY nYzarYt mYrhYlYsidir, sindikat1n meneceri vYsaitin borcalan tYrYfindYn dzgn tYyinat1 zrY istifadY edilmYsinY vY dYnilmYsi prosesinY nYzarYt edir. Sindikat zvlYri aras1nda mnasibYt kreditin dYnilmYsindYn sonra dayan1r. Kredit zrY faiz gYliri sindikat1n i_tirak1lar1 aras1nda qoyulmu_ mYblYY mtYnasib _YkildY bl_drlr, sindikat1n meneceri isY bundan ba_qa komisyon haqq1 al1r. 0xrac-idxal raz1la_d1r1lmalar1n1n maliyyYlY_dirilmYsi beynYlxalq banklar tYrYfindYn gstYrilYn Ysas xidmYtlYrdYn biri hesab edilir. BeynYlxalq ticarYtin maliyyYlY_dirilmYsi bir lkYdY yerlY_Yn ticarYt tYrYfda_lar1n1n maliyyYlY_diril-mYsinY nisbYtYn bank qar_1s1nda daha mrYkkYb vYzifYlYr qoyur. Burada tYkcY tYnzimlYnmYdYki fYrq deyil, hYm dY istifadY olunan valyutan1n mxtYlif nvlYrindY vY kredit reytinqlY-rindY olan fYrqlYr, valyuta risqi vY digYr risqlYr rol oynay1r. Bank aksepti birinci klass banklar tYrYfindYn akseptlY_dirilmi_ idxalat1n1n tYcili vekselini ifadY edir. Bank vekselin z tYrYfinY mvafiq _tamp vurmaq yolu ilY vekseli akseptlY_dirir. BelYliklY, bank vekselin haqq1n1n dYnilmYsinY tYminat verir vY idxalat1n1n rejtinqini znn kredit rejtinqilY dYyi_ir. Vekselin mddYti adYtYn maliyyYlY_dirilYn YmtYYnin al1c1ya gndYrilmYsi vY onun qYbulu tarixinin atmas1 nYzYrY al1nmaqla hesablan1r. 0xracat1 vekselin dYnilmYsi tarixini gzlYmYdYn istYnilYn anda onu pul bazar1nda sata bilYr. Bu halda o YmtYYnin haqq1n1 bank diskontunu 1xmaqla dYrhal al1r. Dnya maliyyY bazarlar1nda banklar1n fYaliyyYt gstYrmYsi he dY sindikatla_d1r1lm1_ kreditlY_mYni vY ticarYt maliyyYlY_dirilmYsini mYhdudla_d1rm1r. 0nvestisiya vY kommersiya bank fYaliyYtinin yax1nla_mas1, universal banklar1n mYyyYn stnlklYrY malik olmas1 vY onlar1n maliyyY fYaliyyYtinin biti_ik sahYsinY nfuz etmYsi prosesi banklar1n dnya pul bazar1n1n vY dnya kapital bazar1n1n Ysas operatorlar1ndan biri kimi 1x1_ etmYsinY gYtirib 1xarm1_d1r. Ona grY dY banklar fYaliyyYtlYrindY hYm z _Yxsi maraqlar1na, hYm dY m_tYrilYrin maraqlar1na uyun olaraq yuxar1da sadalanan alYtlYrin ham1s1ndan aktiv istifadY etmYlidirlYr. Bundan YlavY banklar tYkcY hYmin alYtlYrY vYsait investisiya-la_d1rmaqla kifayYtlYnmYli, hYm dY xarici banklarda mxtYlif qiymYtli ka1zlar1n emissiyas1n1n tY_kilat1s1 kimi 1x1_ etmYlidirlYr. NT0C Dissertasiya i_indY maliyyY bazar1n1n inki_af sYviyyYsinin kompleks tYhlili vY onun biznesin inki_af1na tYsirinin qiymYtlYndirilmYsi Ysas1nda bir s1ra nYticY vY tYkliflYr irYli srlm_dr ki, bunlar da a_a1dak1lard1r: 1. Masir dvrdY _irkYtlYr iri kapital qoyulu_lar1 hYyata keirmYdYn vY yaln1z mYnfYYtlYri hesab1na biznes layihYlYrini maliyyYlY_dirmYklY zlYrinin rYqabYt qabiliyyYtlYrini art1ra bilmYzlYr. MaliyyY bazar1 Yn sYmYrYli investisiya qYrarlar1n1n qYbul olunduu mYrkYzdir vY qeyd edilYn y11m vYsaitlYrini sYfYrbYr edYrYk onlar1 investisiyaya evirir. lkYdY maliyyY bazar1n1n inki_af1 informasiyan1n YldY olunmas1 ilY bal1 xYrclYri azald1r, y11m vYsaitlYrinin sYmYrYli layihYlYrY istiqamYtlYnmYsini tYmin edir vY nYticYdY y11m vYsaitlYri sYmYrYli bl_drlr. MaliyyY bazarlar1n1n inki_af1 biznes fYaliyyYtinY nYzarYt sisteminin formala_mas1na gYtirib 1xar1r. BelY ki, firmalar kredit cYlb edYrkYn, onlar1n sYhmlYri fond birjas1nda tYdavldY olarkYn z fYaliyyYtlYri haqq1nda zYruri informasiyalar1 tYqdim etmYlidirlYr. 2. AzYrbaycanda maliyyY bazar1n1n formala_mas1 vY inki_af1 istiqamYtindY bir s1ra tYdbirlYr hYyata keirilmi_dir. Bu tYdbirlYr borc vY ya kredit bazar1n1, valyuta bazar1n1 vY qiymYtli ka1zlar (vY ya fond) bazar1n1 YhatY etmi_dir. lkYdY 1999-2006-c1 illYr YrzindY qiymYtli ka1zlar bazar1n1n normativ-hquqi bazas1n1n yarad1lmas1, bazarda fYaliyyYt gstYrYn pe_Ykar i_tirak1lar1n formala_mas1, bu sahYnin tYnzimlYnmYsi istiqamYtindY bir s1ra tYdbirlYr hYyata keirilmi_dir. Haz1rda qiymYtli ka1zlar bazar1n1n infrastrukturu Bak1 Fond Birjas1, Milli Depozit MYrkYzi vY qiymYtli ka1zlar bazar1n1n digYr pe_Ykar i_tirak1lar1n1n _YbYkYsi ilY tYmsil olunur. 3. Biznes subyektlYrinin YksYriyyYtinin maliyyY vYziyyYtinin yax_1 olmamas1 dvlYt tYrYfindYn biznesin kreditlY_dirilmYsinin YhYmiyyYtini art1r1r. XsusilY, lkYnin regionlar1nda biznesin maliyyY tYminat1nda ciddi problemlYrin olduunu nYzYrY alaraq kreditlYrin verilmYsindY regionlardan daxil olan layihYlYrin maliyyYlY_dirilmYsinY stnlk verilmYlidir. 4. Bank sektorunun inki_af1n1 mYhdudla_d1ran amillYrdYn biri yksYk risklYrin olmas1d1r. Biznes subyektlYrinin kapitalla_ma sYviyyYsi, likvidliyi vY hesabatlar1n1n dYqiqliyinin a_a1 olmas1, kreditorlar1n hquqlar1n1n qanunvericiliklY zYif mdafiYsi kredit risklYrinin artmas1na gYtirib 1xar1r. Biznesin sYmYrYliliyi vY sahibkarl1q subyektlYrindY korporativ idarYetmYnin sYviyyYsi yksYldikcY kredit riskinin a_a1 d_mYsi vY bununla da faiz dYrYcYlYrinin azalmas1 ba_ verYcYkdir. Bank YmYliyyatlar1n1n apar1lmas1 zaman1 risklYrin azald1lmas1 vY kreditorlar1n mYsuliyyYtlYrinin art1r1lmas1 mYqsYdilY lkYdY kredit brolar1n1n yarad1lmas1 mYqsYdYuyun olard1. Kredit brolar1 kredit gtrYnlYrin krediti qaytarmaqla bal1 davran1_lar1 haqq1nda Ytrafl1 mYlumatlar1 toplanmas1na imkan verYr ki, bu da banklar1n kredit verilmYsi ilY YlaqYdar qYrar1n qYbulunu xeyli asanla_d1ra bilYr. 5. Biznesin maliyyYlY_dirilmYsinin mhm istiqamYtlYrindYn biri fond bazar1nda qiymYtli ka1zlar1n yerlY_dirilmYsidir. QiymYtli ka1zlar bazar1n1n inki_af1 nYinki biznesin maliyyYlY_dirilmYsi n zYruri vYsaitlYrin cYlb edilmY-sinY, hYm dY tYsYrrfat YmYliyatlar1n1n sYmYrYliliyinin art1r1lmas1na vY bu zaman meydana 1xan risklYrin a_a1 sal1nmas1na imkan verir. MYsYlYn, banklardan kredit vYsaitlYrinin cYlb edilmYsi n qiymYtli ka1zlardan girov kimi istifadY edilmYsi girovla bal1 xYrclYrin azald1lmas1na gYtirib 1xara bilYr. 0stifadY edilmi_ YdYbiyyat  AR-nin MaliyyY Bazarlar1na NYzarYt Palatas1 publik hquqi _Yxsin yarad1lmas1 haqq1nda AR Prezidentinin fYrman1, Bak1, 03 fevral 2016. AzYrbaycan1n statistik gstYricilYri 2014, Bak1,  SYda , 2014 Abbasov A.H. AzYrbaycanda maliyyY bazar1n1n formala_mas1 vY bazar iqtisadiyyat1nda maliyyY-kredit sisteminin problemlYri. Bak1. 2003 Biznesin Ysaslar1. DYrslik. 0.e.d., professor A.B. Abbasovun mumi elmi redaktYsi ilY. Bak1, Nurlan, 2005, 656 sYh. Biznesin tY_kili vY idarY edilmYsi. DYrslik. i.e.d., professor A.B.Abbasovun mumi elmi redaktYsi ilY, Bak1: 0qtisad Universiteti nY_riyyat1,2011 464 s. liyev A., ^YkYrYliyev A. Bazar iqtisadiyyat1na keid: dvlYtin iqtisadi siyasYti. B., 2002, 441 s. Manafov Q.N. Sahibkarl1q nYzYriyyYsi /DYrs vYsaiti. Bak1:  0qtisad Universiteti nY_riyyat1, 2011  158 s. Sad1qov M., BYdYlov ^., Sad1qova Q. MaliyyY resurslar1 vY maliyyY bazar1. B., 2003, 75 sYh. Sad1qov M.M. AzYrbaycan Respublikas1n1n maliyyY potensial1n1n forma-la_ma problemlYri. Bak1, Elm, 2001  150 s. Xanki_iyev B.A., MirzYyev M.M. DvlYt maliyyYsi. Bak1, 1998 0sgYndYrov R.. MYssisYnin maliyyYsi. DYrslik, Bak1  2007 6. 0=. %>@=. "A=>2K C?@02;5=8O D8=0=A0<8". >A:20 1997. -428=. 6. >;0=. "5=L38: 10=:>2A:>5 45;> 8 45=56=>-:@548B=0O ?>;8B8:0. >A:20 1998. 0=:>2A:>5 45;>. #G518:/>4 @54. ..5;>3;07>2>9, ..@>;825F:>9, .: $8=0=AK 8 AB0B8AB8:0, 2004, 592 A. >30B8= ..., (20=40@ .. -:>=><8G5A:>5 C?@02;5=85 187=5A><: .: ."-, 2001, 391 A. 5=L38. @548B. 0=:8. >4 @54. 4.M.=., ?@>D5AA>@0 .. 02@CH8=0. :. $8=0=AK 8 AB0B8AB8:0, 2002, 464 A. $8=0=AK >@30=870F89 (?@54?@8OB89). >4 @54. ?@>D. ..>;G8=>9. :. ."-, 2006, 368 A. $8=0=AK. 5=56=>5 >1@0I5=85. @548B. #G51=8: 4;O 2C7>2. / >4 @54. ?@>D. ..>;O:0. :. ."-, 2003, 512 A. HYPERLINK "http://www.businessweek.com"www.businessweek.com HYPERLINK "http://www.sahibkar.biz"www.sahibkar.biz HYPERLINK "http://www.iqtisad.net"www.iqtisad.net  HYPERLINK "http://www.ekonomy.gov.az" www.ekonomy.gov.az  HYPERLINK "http://www.stat.gov.az" www.stat.gov.az @>1;5<K D>@<8@>20=8O D8=0=A>2>3> @K=:0 75@109460=0 . 8AA5@B0F8O A>AB>8B 87 22545=8O, B@5E 3;02, 70:;NG5=8O 8 A?8A:0 8A?>;L7>20==>9 ;8B5@0BC@K. > 22545=88 >1>A=>2K205BAO 0:BC0;L=>ABL B5<K, >?@545;5=K F5;L 8 7040G8, ?>:070=K =0CG=0O =>287=0 8 ?@0:B8G5A:0O 7=0G8<>ABL 8AA;54>20=8O.  ?5@2>9 3;025 87CG5=0 ACI=>ABL 8 @>;L D8=0=A>2>3> @K=:0, MB0?K D>@<8@>20=8O 8 ?@02>20O >A=>20 D8=0=A>2>3> @K=:0 75@109460=A:>9 5A?C1;8:8. > 2B>@>9 3;025 87CG5=K 0=0;87 8 >F5=:0 >1>@>B0 3>AC40@AB25==KE 8 :>@?>@0B82=KE F5==KE 1C<03, D>@<8@>20=85 8 >F5=:0 B5:CI53> A>AB>O=8O @K=:0 8 20;NB=K9 @K=>:, ?@>1;5<K 53> @53C;8@>20=8O.  B@5BL59 3;025 2KO2;5=K A>25@H5=AB2>20=85 70:>=>40B5;L=>9 107K 3>AC40@AB25==>3> @53C;8@>20=8O D8=0=A>2KE @K=:>2 8 ?CB8 CA8;5=8O <564C=0@>4=KE >B=>H5=89 75@109460=A:>9 5A?C1;8:8.  70:;NG5=88 ?>:07K20NBAO >A=>2=K5 2K2>4K ?>;CG5==K5 2 @57C;LB0B5 ?@>2545==>3> 8AA;54>20=8O. Problems of formation of the financial market of Azerbaijan REZUME The thesis consists of an introduction, three chapters, conclusion and bibliography. 1In the introduction the relevance of the topic, the purpose and objectives are shown scientific novelty and practical signiticance of the study. In the first chapter examined the nature and role of the financial market, the stages of formation and legal framework of the financial market of Azerbaijan Republic. In the second chapter studied the analysis and evaluation of the turnover of government and corporate securities, formation and evaluation of the current state of the market and the currency market, the problems of its regulation. In the third chapter identified improving the legal framework of state regulation of the financial markets and ways of strengthening international relations of Azerbaijan Republic. In conclusion, the main findings are shown resulting from the study CYbray1lova ^Ymail 0srafil q1z1n1n haz1rlad11 "AzYrbaycanda maliyyY bazar1n1n formala_mas1 problemlYri" mvzusunda magistr dissertasiyas1n1n R E F E R A T I Mvzunun aktuall11. AzYrbaycan iqtisadiyyat1n1n bazar mnasibYtlYrinY keidi bazar mexanizminin iqtisadi fYaliyyYtin btn tYrYflYrinin tYnzimlYnmYsindY rolunun artmas1na gYtirib 1xarm1_d1r. Bu bax1mdan, maliyyY bazar1n1n formala_mas1 lkYdY hYyata keirilYn iqtisadi islahatlarla bilavasitY YlaqYdard1r. lkYdY dvlYt Ymlak1n1n zYllY_dirilmYsi nYticYsindY xsusi banklar vY digYr maliyyY firmalar1 vY maliyyY sektoru ilY qa_1l1ql1 YlaqYdY fYaliyyYt gstYrYn zYl biznes subyektlYri yaranm1_d1r. MaliyyY bazarlar1n1n inki_af1 bazar mnasibYtYlYrinin formala_mas1 vY davaml1 inki_af1n tYmin olunmas1 bax1m1ndan mhm YhYmiyyYtY malikdir. nki, lkYdY maliyyY vasitYilYrinin inki_af1 y11m vYsaitlYrinin sYfYrbYr edilmYsinY vY bu vYsaitlYrin investisiya qoyulu_lar1n1n maliyyYlY_dirilmYsinY istiqamYtlYndirmYyY Ylveri_li _Yrait yarad1r. Art1q tYcrbY gstYrir ki, bazar mnasibYtYlYrinY keid avtomatik olaraq iqtisadi inki_af1 tYmin etmir. 0qtisadi inki_af1n tYmin olunmas1, lkY iqtisadiyyat1n1n kYmiyyYt vY keyfiyyYt gstYricilYrinin yax_1la_d1r1lmas1 iri hYcmli investisiya qoyulu_lar1 tYlYb edir. Eyni zamanda, bu investisiya qoyulu_lar1n1 hYyata keirmYk iqtidar1nda olan biznes strukturlar1n1n mvcud olmas1 da iqtisadi inki_af1n zYruri _YrtlYrindYn biridir. lkYdY biznesin inki_af1 vY maliyyY bazarlar1n1n formala_mas1 biri digYrinin sYbYb-nYticYsi kimi 1x1_ edir. Real sektorun inki_af1 maliyyY bazarlar1n1n formala_mas1na gYtirib 1xar1r, maliyyY bazarlar1n1n inki_af1 isY real sektorun inki_af1n1n zYruri _YrtlYrindYn biri kimi 1x1_ edir. Bu bax1mdan, haz1rda maliyyY bazarlar1 ilY iqtisadiyyat1n real sektorunun qar_1l1ql1 YlaqYlYrinin vY onlar1n bir-birlYrinY tYsirinin elmi tYdqiqinY byk ehtiyac vard1r. Son illYrdY AzYrbaycan Respublikas1nda maliyyY bazar1n1n btn subyektlYri inki_af etmYkdYdir. lkYnin bank sektorunda, qiymYtli ka1zlar bazar1nda, s1orta sahYsindY vY s. inki_af meyllYri ba_ verir. Bununla belY, hYm biznesin inki_af sYviyyYsi maliyyY bazarlar1n1n inki_af1n1, hYm dY maliyyY bazarlar1n1n inki_af sYviyyYsi biznesin inki_af1n1 laz1mi sYviyyYdY tYmin etmir. MaliyyY alYtlYri maliyyY bazar1nda alq1-satq1 obyektidir. Ba_qa szlY pul vYsaiti maliyyY alYtlYri vasitYsilY y11m sahiblYrindYn investora trlr. MaliyyY qurumlar1 isY bu prosesin vasitYilYridir. Onlar pul sahiblYrindYn pulu cYlb edir vY layihYiyY trr. DigYr ifadYylY maliyyY qurumlar1 maliyyY bazar1n1n i_tirak1lar1d1r. MaliyyY bazar1 pul art11 olanlarla pula ehtiyac1 olanlar aras1nda maliyyY alYtlYri vasitYsilY vY maliyyY qurumlar1n1n i_tirak1 ilY YlaqY yaradan orqanizmdir. MaliyyY bazar1n1n inki_af1n1n digYr bir _Yrti iqtisadiyyatda sabitliyin olmas1d1r. GYlirlYrin y11ma gedYn hissYsinin maliyyY bazar1 vasitYlYrinY yat1r1l mass1 mYyyYn risklY bal1d1r. GYlYcYyY qar_1 qeyri-mYyyYn situasiyalarda fYrdlYr sYrvYtlYri maliyyY aktivlYri _YklindY saxlamaqdan yan qa1rlar. Qeyri-mYyyYnliklY m_ayiYt olunan iqtisadi vY siyasi situasiyalarda fYrdlYr z sYrvYtlYrini daha ox q1z1l, dayan1ql1 istehlak mallar1, xarici dnYrli valyuta, digYr qiymYtli Y_yalar _YklindY saxlamaa stnlk verirlYr. Bu bax1mdan lkYnin maliyyY bazar1n1n fYaliyyYti n makroiqtisadi vY siyasi sahYdY sabitliyin olmas1 ba_l1ca _Yrtdir. TYdqiqat1n mYqsYd vY vYzifYlYri. TYdqiqat1n mYqsYdi maliyyY bazar1n1n fomala_mas1 problemlYrini hYll etmYk, maliyyY bazar1nda dvlYt vY korporativ qiymYtli ka1zlar1n dvriyyYsi, s1orta vY valyuta bazarlar1n1n masir vYziyyYtinin qiymYtlYndirilmYsi vY tYnzimlYnmYsi problemlYrini ara_d1rmaq Ysas1nda elmi cYhYtdYn Ysasland1r1lm1_ konkret nYticY vY tYkliflYr haz1rlamaqdan ibarYtdir. Qar_1ya qoyulmu_ mYqsYdY atmaq n a_a1dak1 vYzifYlYr mYyyYnlY_dirilmi_dir. maliyyY bazar1n1n mahiyyYti vY rolu haqq1nda nYzYri bax1_lar1 ara_d1rmaq; maliyyY bazar1n1n formala_mas1n1n hquqi Ysaslar1 vY mYrhYlYlYrini tYhlil etmYk; maliyyY bazar1nda dvlYt vY korporativ qiymYtli ka1zlar1n dvriyyYsini tYhlil etmYk; s1orta bazar1n1n formala_mas1 mYrhYlYlYrini ara_d1rmaq; valyuta bazar1n1n tYnzimlYnmYsi problemlYrini tYhlil etmYk; maliyyY bazar1n1n dvlYt tYnzimlYnmYsinin vY qanunvericilik bazas1n1n tYkmillY_dirilmYsi istiqamYtlYrini yrYnmYk; maliyyY bazar1n1n beynYlxalq YlaqYlYrin gclYndirilmYsindY YhYmiyyYtinin Ysasland1r1lmas1. TYdqiqat1n obyekti AzYrbaycanda fYaliyyYt gstYrYn bank, birja, s1orta, valyuta, qiymYtli ka1zlar, borc vY ya kredit bazar1 seilmi_dir. TYdqiqat1n nYzYri-metodoloji Ysaslar1n1 dnyan1n vY AzYrbaycan1n tan1nm1_ iqtisad1 alimlYrinin YsYrlYri, AzYrbaycan Respublikas1n1n Konstitusiyas1, AzYrbaycan Respublikas1 Prezidentinin fYrman vY sYrYncamlar1, NazirlYr Kabinetinin qYrarlar1, mvafiq qanunvericilik vY normativ sYnYdlYr tY_kil edir. Dissertasiyan1n yaz1lmas1 prosesindY mqayisYli-statistik, iqtisadi vY digYr hesablama materiallar1ndan istifadY olunmu_dur. TYdqiqat1n elmi yeniliyi a_a1dak1lardan ibarYtdir: maliyyY bazar1n1n formala_mas1n1n mYrhYlYlYri ara_d1r1lm1_d1r; maliyyY bazar1n1n Yn sYmYrYli investisiya qYrarlar1n1n qYbul olunduu mYrkYz olduu mYyyYnlY_dirilmi_dir; dvlYt vY korporativ qiymYtli ka1zlar1n dvriyyYsi tYhlil edilmi_dir; maliyyY bazar1n1n dvlYt tYnzimlYnmYsi metodlar1 ara_d1rd1lm1_d1r; regionlar1n ink1_af1n1 tYmin etmYk mYqsYdi ilY kreditlY_mYnin prioritetlYr1 tYhlil edilmi_dir; - s1orta bazar1n1n masir vYziyyYti yrYnilmi_dir; - risklYrin azald1lmas1 vY kreditorlar1n mYsuliyyYtlYrinin art1r1lmas1 n tYdbirlYrin haz1rlanmas1 metodikas1 mYyyYnlY_dirilmi_dir; maliyyY bazar1n1n beynYlxalq YlaqYlYrin qurulmas1ndak1 rolu Ysasland1r1lm1_d1r. Sonda a_a1dak1 nYticYlYr verilmi_dir: Masir dvrdY _irkYtlYr iri kapital qoyulu_lar1 hYyata keirmYdYn vY yaln1z mYnfYYtlYri hesab1na biznes layihYlYrini maliyyYlY_dirmYklY zlYrinin rYqabYt qabiliyyYtlYrini art1ra bilmYzlYr. MaliyyY bazar1 Yn sYmYrYli investisiya qYrarlar1n1n qYbul olunduu mYrkYzdir vY qeyd edilYn y11m vYsaitlYrini sYfYrbYr edYrYk onlar1 investisiyaya evirir. lkYdY maliyyY bazar1n1n inki_af1 informasiyan1n YldY olunmas1 ilY bal1 xYrclYri azald1r, y11m vYsaitlYrinin sYmYrYli layihYlYrY istiqamYtlYnmYsini tYmin edir vY nYticYdY y11m vYsaitlYri sYmYrYli bl_drlr. MaliyyY bazarlar1n1n inki_af1 biznes fYaliyyYtinY nYzarYt sisteminin formala_mas1na gYtirib 1xar1r. BelY ki, firmalar kredit cYlb edYrkYn, onlar1n sYhmlYri fond birjas1nda tYdavldY olarkYn z fYaliyyYtlYri haqq1nda zYruri informasiyalar1 tYqdim etmYlidirlYr. AzYrbavcanda maliyyY bazar1n1n formala_mas1 vY inki_af1 istiqamYtindY bir s1ra tYdbirlYr hYyata keirilmi_dir. Bu tYdbirlYr borc vY ya kredit bazar1n1, valyuta bazar1n1 vY qiymYtli ka1zlar (vY ya fond) bazar1n1 YhatY etmi_dir. lkYdY 1999- 2006-c1 illYr YrzindY qiymYtli ka1zlar bazar1n1n normativ-hquqi bazas1n1n yarad1lmas1, bazarda fYaliyyYt gstYrYn pe_Ykar i_tirak1lar1n formala_mas1, bu sahYnin tYnzimlYnmYsi istiqamYtindY bir s1ra tYdbirlYr hYyata keirilmi_dir. Haz1rda qiymYtli ka1zlar bazar1n1n infrastrukturu Bak1 Fond Birjas1, Milli Depozit MYrkYzi vY qiymYtli ka1zlar bazar1n1n digYr pe_Ykar i_tirak1lar1n1n _YbYkYsi ilY tYmsil olunur. Biznes subyektlYrinin YksYriyyYtinin maliyyY vYziyyYtinin yax_1 olmamas1 dvlYt tYrYfindYn biznesin kreditlY_dirilmYsinin YhYmiyyYtini art1r1r. XsusilY, lkYnin regionlar1nda biznesin maliyyY tYminat1nda ciddi problemlYrin olduunu nYzYrY alaraq kreditYrin verilmYsindY regionlardan daxil olan layihYlYrin maliyyYlY_dirilmYsinY stnlk verilmYlidir. 4. Bank sektorunun inki_af1n1 mYhdudla_d1ran amillYrdYn biri yksYk risklYrin olmas1d1r. Biznes subyektlYrinin kapitalla_ma sYviyyYsi, likvidliyi vY hesabatlar1n1n dYqiqliyinin a_a1 olmas1, kreditorlar1n hquqlar1n1n qanunvericiliklY zYif mdafiYsi kredit risklYrinin artmas1na gYtirib 1xar1r. Biznesin sYmYrYliliyi vY sahibkarl1q subyektlYrindY korporativ idarYetmYnin sYviyyYsi yksYldikcY kredit riskinin a_a1 d_mYsi vY bununla da faiz dYrYcYlYrinin azalmas1 ba_ verYcYkdir. Bank YmYliyyatlar1n1n apar1lmas1 zaman1 risklYrin azald1lmas1 vY kreditorlar1n mYsuliyyYtlYrinin art1r1lmas1 mYqsYdilY lkYdY kredit brolar1n1n yarad1lmas1 mYqsYdYuyun olard1. Kredit brolar1 kredit gtrYnlYrin krediti qaytarmaqla bal1 davran1_lar1 haqq1nda Ytrafl1 mYlumatlar1 toplanmas1na imkan verYr ki, bu da banklar1n kredit verilmYsi ilY YlaqYdar qYrar1n qYbulunu xeyli asanla_d1ra bilYr. 5. Biznesin mYyyYnlY_dirilmYsinin mhm istiqamYtlYrindYn biri fond bazar1nda qiymYtli ka1zlar1n yerlY_dirilmYsidir. QiymYtli ka1zlar bazar1n1n inki_af1 nYinki biznesin maiiyyYlY_dirilmYsi n zYruri vYsaitlYrin cYlb edilmYsinY, hYm dY tYsYrrfat YmYliyatlar1n1n sYmYrYliliyinin art1r1lmas1na vY bu zaman meydana 1xan risklYrin a_a1 sal1nmas1na imkan verir. MYsYlYn, banklardan kredit vYsaitlYrinin cYlb edilmYsi n qiymYtli ka1zlardan girov kimi istifadY edilmYsi girovla bal1 xYrclYrin azald1lmas1na gYtirib 1xara bilYr.      PAGE \* MERGEFORMAT 3 PAGE  aliyyY vYsaitlYri Pul vYsaitlYri Borc verYnlYr 1. v tYsYrfatlari 2. Biznes firmalar1 3. HkmYt 4.%aricilYr Borc alanlar: 1. Biznes firmalar1 2. HkmYt 3. Ev tYsYrfatlar1 4.%0ricilYr 0liyyY bazarlar1 Pul vYsaitlYri Pul vYsaitlYri Dolayl1 maliyyYlY_dirmY Birba_a maliyyYlY_dirmY CYmiyyYtin geni_ tYbYqYsi n mY_hurluq Yeni sYhm burax1l1_1na xYrclYrin azalmas1 Birjada sYhmlYrin kotirovkas1n1n stnly SYhmdarlar1n say1n1n oxalmas1 Al1nmas1 n asanl1l1q SYhmlYrin real qiymYtinin formala_mas1 Dnya s1orta bazar1 Potensial s1orta etdirYnlYr S1orta xidmYti Xarici mhitin idarY olunmayan elementlYri Xarici mhitin idarY olunan elementlYri Siorta kompaniyas1n1n maliyyY resurslar1 S1orta kompaniyas1n1n marketinq sistemi ^HJ8M:MD|PZ"h"pCJaJmH,sH,h1+h0U5CJaJmH,sH,hzCJaJmH,sH,T $*<NΘԘ "|ؙ~ƚ *ZЛԛ؛ڛȴȡȎ~h"pCJOJQJaJmH,sH,$h1+h"pCJOJQJaJmH,sH,$h"ph"pCJOJQJaJmH,sH,'h1+h0U55CJOJQJaJmH,sH,!h"p5CJOJQJaJmH,sH,h"pCJaJmH,sH,h1+h0U5CJaJmH,sH,h vCJaJmH,sH,+ĜFHJLԝޝ2<xğʟ<NDHN"6:ɸ핂$h1+h vCJOJQJaJmH,sH,h vCJOJQJaJmH,sH,$h"ph"pCJOJQJaJmH,sH,!h"p5CJOJQJaJmH,sH,'h1+h0U55CJOJQJaJmH,sH,h"pCJOJQJaJmH,sH,$h1+h0U5CJOJQJaJmH,sH,3::Ph£2>ntĤ(8P:ƦrPtĩZnȵzzzzzzzzzzzzzzhmh0U5CJaJmH,sH,hz!CJaJmH,sH,hz!CJOJQJaJmH,sH,h vCJOJQJaJmH,sH,$hmh0U5CJOJQJaJmH,sH,!h v5CJOJQJaJmH,sH,'hmh0U55CJOJQJaJmH,sH,$h1+h0U5CJOJQJaJmH,sH,0*@Vrޮ6>Pȯ&(*4fLP~2FPRT̲ز&*0BD,Rj´ش"0jtҵȹh_fCJaJmH,sH,hJhJCJaJmH,sH,hJ5CJaJmH,sH,hmh0U55CJaJmH,sH,hmh0U5CJaJmH,sH,hJCJaJmH,sH,D̷:X.8rtvx~κ *FHf|~ʼԼ(2| lx|.8~hmhs~CJaJmH,sH,hs~CJaJmH,sH,hmh0U5CJaJmH,sH,h_fCJaJmH,sH,HH6~Z&(,Z>.$ 7dh`7a$gd\C$dh`a$gdcc$dh^`a$gdcc$ & F dh^`a$gdcc$dh`a$gdcc~0HJR&4NTVXZ  v&.02JTͧͧͺ͔͔͔͔́n͔$hH(h&=!CJOJQJaJmH,sH,$h&=!h&=!CJOJQJaJmH,sH,$hH(h0U5CJOJQJaJmH,sH,$hTtv~$zPT6H.NPT ^`xzζζζζζζζζζΧζζζζζζζζh0U5h CJaJmH,sH,h CJaJmH,sH,h&=!CJaJmH,sH,h0U5h0U5CJaJmH,sH,h&=!CJOJQJaJmH,sH,$h0U5h0U5CJOJQJaJmH,sH,B.Vjt`xBNZv>DpvNVx Rpt(Xx,<Z̼ho];CJaJmH,sH,h0U5hXCJaJmH,sH,h0U5hX5CJaJmH,sH,hX5CJaJmH,sH,hXCJaJmH,sH,h0U5h0U5CJaJmH,sH,h CJaJmH,sH,9Zvx,@^j0:r$,  (DL ,.Ffv $DHf~༯༟h\Ch\C5CJaJmH,sH,h\C5CJaJmH,sH,h\CCJaJmH,sH,h)<CJaJmH,sH,ho];CJaJmH,sH,h0U5h0U5CJaJmH,sH,h0U5h0U55CJaJmH,sH,9|~fh$ptvLPl(V\n|JdVfX|ֺֺֺֺֺֺֺ֭֠֔֔֔֔օhqh0U5CJaJmH,sH,hqCJaJmH,sH,hq5CJaJmH,sH,h6#K5CJaJmH,sH,h6#KCJaJmH,sH,h0U5h0U55CJaJmH,sH,h0U5h0U5CJaJmH,sH,h\CCJaJmH,sH,h0U5h\CCJaJmH,sH,4.0Z~:<>v  d`gdg<dgd] $dha$gdg<$a$gdg< $`a$gdg<dhgdcc$dh`a$gdcc$ dha$gdcc "PTVbdf6DTbZ 02<N^pNpǸǬǬǬǬǬǝhi h0U5CJaJmH sH h"CJaJmH sH h]h0U5CJaJmH sH h CJaJmH,sH,h h CJaJmH,sH,h h0U5CJaJmH,sH,hqCJaJmH,sH,hqh0U5CJaJmH,sH,hqhqCJaJmH,sH,2,Zt bP^~J.<PTd&|8>ų(g<h0U55B*OJQJmH,phsH,(hg<hg<5B*OJQJmH,phsH,"hg<5B*OJQJmH,phsH,hHImH,sH,h1+CJaJmH sH h?CJaJmH sH hi h0U5CJaJmH sH h,VCJaJmH sH /tv    ٳseWI;-;h0U5OJQJaJmH,sH,hjOJQJaJmH,sH,hGOJQJaJmH,sH,hh&pOJQJaJmH,sH,h$0OJQJaJmH,sH,h$0OJQJ^JaJmH,sH, h$0h$0OJQJaJmH,sH,hg<OJQJaJmH,sH, h$0h0U5OJQJaJmH,sH,'hh0U55CJOJQJaJmH,sH,#hbfhg<6OJQJ^JmH,sH,#hbfh0U56OJQJ^JmH,sH,(hg<h0U5CJOJQJ^JaJmH,sH,      ("4zFHַyyk]OA3AhjOJQJaJmH,sH,h^OJQJaJmH,sH,h&pIOJQJaJmH,sH,h]OJQJaJmH,sH,hOJQJaJmH,sH, hhOJQJaJmH,sH, hhOJQJaJmH,sH,hOJQJaJmH,sH,hgOJQJaJmH,sH,h3'OJQJaJmH,sH, hw,hw,OJQJaJmH,sH,hw,OJQJaJmH,sH,hP8OJQJaJmH,sH,h@OJQJaJmH,sH, H2!&(R)+$1;DzH:QW[N_zl|lm $dha$gdcc $`a$gd&Z`gdm d`gdCpdgdCp d`gd]dgd](!!$&&)H*++-V0"1$144579<n?ֺttfXJhsOJQJaJmH,sH,hCpOJQJaJmH,sH,hyhOJQJaJmH,sH,hOJQJaJmH,sH,hf(OJQJaJmH,sH,h')OJQJaJmH,sH,hu)OJQJaJmH,sH,h4OJQJaJmH,sH,h$ubOJQJaJmH,sH,hGOJQJaJmH,sH,hmOJQJaJmH,sH,h^OJQJaJmH,sH,hL,OJQJaJmH,sH,n?BDDExHzHLP8Q:QSSW\Y^YYZ[[0\L_N__c6dȺȬqqcqcUGh:OJQJaJmH,sH,h6QOJQJaJmH,sH,hX3OJQJaJmH,sH,h|bOJQJaJmH,sH,h/TOJQJaJmH,sH,hSUOJQJaJmH,sH, h#'h#'OJQJaJmH,sH,h#'OJQJaJmH,sH,hAOJQJaJmH,sH,h]UOJQJaJmH,sH,hf(OJQJaJmH,sH,hJxvOJQJaJmH,sH,hHc$OJQJaJmH,sH,6d2lxlzl|lm@mLmXmbm>nLnfnnotooooopppNq^q`qqqs s$s.sHs\s|sssӾ{l{l{l{l{l{l{l{l`l`l`l`l`l`l`lhX CJaJmH,sH,h0U5h0U5CJaJmH,sH,h kCJaJmH,sH,hIh0U5CJaJmH,sH,$hU`h]5B*CJmH,phsH,(hbfh0U55B*OJQJmH,phsH,(hU`hGCJOJQJ^JaJmH,sH, h/ThX3OJQJaJmH,sH,h=^OJQJaJmH,sH,hr}xOJQJaJmH,sH,%>moux~T:2‘@$dh^`a$gdcc$ & F dh^`a$gdcc$ & F dh^`a$gdcc$dh`a$gdcc $dha$gdccssssnttt$uDuVuuuuuvvw w:wPwxxxx>yyyyyyy zz:zzzzzz{{.{p{{{{|||||`}b}p}}}}}~d~~~~`bltv:>hHCJaJmH,sH,hqCJaJmH,sH,h0U5h0U5CJaJmH,sH,hX CJaJmH,sH,Q>\^bft&*4z:Bn~(F| BHJL  ,BH8@rڈDZ^ډ.26D񾯾h0U5h~CJaJmH,sH,h~CJaJmH,sH,h0U5h.CJaJmH,sH,h.CJaJmH,sH,hHCJaJmH,sH,h0U5h0U5CJaJmH,sH,EDFJ\` $(0tx؋6F`bdfh (,:d܎B\ʻ$h~h0U5CJOJQJaJmH,sH,h~CJOJQJaJmH,sH,h~h~CJaJmH,sH,h~h0U5CJaJmH,sH,h/^h0U5CJaJmH,sH,hMCJaJmH,sH,h~CJaJmH,sH,h0U5h0U5CJaJmH,sH,1܏2Ԑ $0"fhҒdʔ̔ʺqq$h*$h0U5CJOJQJaJmH,sH,h*$CJOJQJaJmH,sH,$ho7ho7CJOJQJaJmH,sH,$ho7h0U5CJOJQJaJmH,sH,ho7CJOJQJaJmH,sH,$hMh0U5CJOJQJaJmH,sH,$h~h0U5CJOJQJaJmH,sH,hMCJOJQJaJmH,sH,*̔N`jpڕޕ"HJLNPRh|ޖ0@V\rҗ(r24X\jš6<NlDȜ؜ڜܜʻh7g_CJaJmH,sH,h7g_h0U5CJaJmH,sH,$h*$h0U5CJOJQJaJmH,sH,h*$CJOJQJaJmH,sH,$h*$h*$CJOJQJaJmH,sH,E֝Xn| Xrҟ  @BDx (Xġԡ Zd¢ȢޢF<btĤxʾʾʾʾʾʾʯhhCJaJmH,sH,hh0U5CJaJmH,sH,hCJaJmH,sH,hgyeh0U5CJaJmH,sH,hgyeCJaJmH,sH,h7g_CJaJmH,sH,h7g_h0U5CJaJmH,sH,?<ȥj(nFR~޾ BV$dh`a$gdcc$ & F dh^`a$gdcc$dh`a$gd=F`$dh`a$gd$dh`a$gdccxz|ĥȥ\ljЧ (*|8:Fhn@BFHjvԪ<@BNrīN(XέltЯ־֯h=F`h0U5CJaJmH,sH,h=F`CJaJmH,sH,h3CJaJmH,sH,h3h0U5CJaJmH,sH,hh0U5CJaJmH,sH,hCJaJmH,sH,EЯԯޯ6:V,@\l>ղ²в8سܳ<xz6Rҵ ,@FHҶ8024XdhٻٻhihiCJaJmH,sH,hih0U5CJaJmH,sH,hiCJaJmH,sH,h=F`CJaJmH,sH,h=F`h0U5CJaJmH,sH,JйLR~0@hƽ̽LRxz BZf.:>RfjJL`x*,8ְְ֨hECJaJmH,sH,h[h0U5CJaJmH,sH,h[CJaJmH,sH,h0U5CJaJ$h&Zh&2CJOJQJaJmH,sH,$h&ZhiCJOJQJaJmH,sH,h&Zh0U5CJOJQJaJhiCJaJmH,sH,hih0U5CJaJmH,sH,2R 8.^rP^`$@ht<>PRT(0&HR~³³¤³³³³³hp/hp/CJaJmH,sH,hp/h0U5CJaJmH,sH,hp/CJaJmH,sH,h0U5CJaJhEh0U5CJaJmH,sH,hECJaJmH,sH,h[h0U5CJaJmH,sH,=R FH   ^:$dh^`a$gdcc$dh`a$gdcc$dh^`a$gdcc$ & F dh^`a$gdcc$dh`a$gdcc> 8xFJVbx.Zl0t|F<$,.rz(,> &*TVֻֻֻhhhhCJaJmH,sH,hhh0U5CJaJmH,sH,hhCJaJmH,sH,h"h"CJaJmH,sH,h"h0U5CJaJmH,sH,hp/h0U5CJaJmH,sH,h"CJaJmH,sH,>NVln48@J^`jn(*,6FHVlFNPfj| *2<>񷧷h CJOJQJaJmH,sH,$h/^h0U5CJOJQJaJmH,sH,h CJaJmH,sH,hhhhCJaJmH,sH,hhCJaJmH,sH,hhh0U5CJaJmH,sH,B&(^l$(* Bfnp :8Lx "$ʺ$hF8h0U5CJOJQJaJmH,sH,hF8CJOJQJaJmH,sH,$h h0U5CJOJQJaJmH,sH,$h/^h0U5CJOJQJaJmH,sH,h CJOJQJaJmH,sH,=$Rj"&,.2BZ^| "BHNP&&*^dhڷyhlCJaJmH,sH,hlhlCJaJmH,sH,$hlhlCJOJQJaJmH,sH,hlCJOJQJaJmH,sH,$hlh0U5CJOJQJaJmH,sH,hF8CJOJQJaJmH,sH,$hF8h0U5CJOJQJaJmH,sH,$hF8hF8CJOJQJaJmH,sH,,h(h"XbdrBTXNRZb~,>Xzʻʻʳٳh;CJOJQJaJmH,sH,$h/^h0U5CJOJQJaJmH,sH,h;CJaJh0U5CJaJh;h;CJaJmH,sH,h;h0U5CJaJmH,sH,h;CJaJmH,sH,hlCJaJmH,sH,hlh0U5CJaJmH,sH,5*6r|8HLz `h:FPX(:FXdz*0DhZh0U5CJaJmH,sH,h%yCJaJmH,sH,h%yCJOJQJaJmH,sH,h;CJOJQJaJmH,sH,$h/^h0U5CJOJQJaJmH,sH,F,2hlz.026P\Rrbp>.J*.0R0BRTn@"8^rNfRʻhZh 'CJaJmH,sH,h 'h 'CJaJmH,sH,h 'CJaJmH,sH,h%yCJaJmH,sH,hZh0U5CJaJmH,sH,J8 |%R&T&V&X&Z&\&^&`&b&d&f&h&j&l&&gdj[$dh`a$gdcc $dha$gdccRbHJlnd4RTxz|4<@^l X  T      v z       & < H R V h   (       ,DPR NR;hZh{nZCJaJmH,sH,h{nZCJaJmH,sH,hVCJaJmH,sH,hZh0U5CJaJmH,sH,h 'CJaJmH,sH,KRjl0Ddl&N Tx| *|~R    ٻ٬٬٬hcch0U5CJaJmH,sH,hIh0U5CJaJmH,sH,hZhCJaJmH,sH,hCJaJmH,sH,h{nZCJaJmH,sH,hZh0U5CJaJmH,sH,D B!R!`!!!"""&""#H#N#V#d#####V$`$$$$$%%%%%&&&&&&&'sgh0U5CJaJmH,sH,hJh8i-CJaJmH,sH,#h&Zh8i-6OJQJ^JmH,sH,#h&Zh&Z6OJQJ^JmH,sH,h&Z6OJQJ^JmH,sH,h&ZOJQJmH,sH,hj[OJQJmH,sH,h_$tOJQJmH,sH,h_$tCJaJmH,sH,hCJaJmH,sH,hcch0U5CJaJmH,sH,%&&&(t+8/x4Z7&;H>xBBBC>D$ & F S7dh^`7a$gd?cV$dh^`a$gdcc$dh^`a$gdcc$dh7$8$H$`a$gdcc$dh`a$gdcc$a$gd&Z'$'&'4'6'8':'P'R'''''( ((($(&((((((((((((((((((((())) )")$)D)F)H)J)p)r)x)z)))))))))****4*8*F*H*J*L*~******$hfRh0U5CJOJQJaJmH,sH,hfRh0U5CJaJmH,sH,h{h0U5CJaJmH,sH,h8i-h8i-CJaJmH,sH,L******++>+@+Z+\+^+`+t+v++++++++++++++++++,,,, ,>,,,,,,,,,,$-(-6-8-:-<-@-B-X-Z-r-t----------$hqHh0U5CJOJQJaJmH,sH,h{h0U5CJaJmH,sH,$hfRh0U5CJOJQJaJmH,sH,hfRh0U5CJaJmH,sH,h8i-h8i-CJaJmH,sH,D---------- ....F.H.t.v.~..................////>/@/H/J/N/P/T/V/Z/\/j/l/n/p////////////////////0 0"0L0N0`0b0d0f0h0$hqHh0U5CJOJQJaJmH,sH,h8i-h8i-CJaJmH,sH,h{h0U5CJaJmH,sH,Rh0j0x0z0|0~000000000000000000011j1l1t1v1|1~1111111111111111111111122,2.26282H2J2L2N2P2R2T2V2X2h2j2l222222222333h{h0U5CJaJmH,sH,h8i-h8i-CJaJmH,sH,$hqHh0U5CJOJQJaJmH,sH,R33333*3,34363<3>3@3B3V3X3l3p3v3x33333333333333333333344$4&4(4*40424z4~444444444444 5񾭾(hEh0U5@CJOJQJaJmH,sH, h{h0U5@CJaJmH,sH, h8i-h8i-@CJaJmH,sH,h{h0U5CJaJmH,sH,$hqHh0U5CJOJQJaJmH,sH,h8i-h8i-CJaJmH,sH,< 5 555X5Z5`5b5l5n555555555566666"6$6l6n6p6r6t6v6666666666666666666B7D7H7J7Z7`7d7777777777޺h{h0U5CJaJmH,sH,h8i-h8i-CJaJmH,sH,(hEh0U5@CJOJQJaJmH,sH, h8i-h8i-@CJaJmH,sH, h{h0U5@CJaJmH,sH,A777888<8>88888888888888888888888899999999999999999999$:&:2:4:::::::::::::::::;;&;*;>;;;;;;;{05䴳,,8-8-䴳,,(E05䴳ϴ,,ϳ;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;><@<N<P<R<T<\<^<<<<<<<<<<<<<<<== ======&=(=2=4=<=>========================(E05䴳ϴ,,8-8-䴳,,{05䴳,,==">$>&>(>,>.>6>8>>>>>>>>>>>>>>>??6?8???????????????:<@L@N@R@T@@@@@@@@@@@@@@@@@@@@@@@@@AAAA"A$A6A8A>A@ADAFA^A`AAAAAh8i-h8i-CJaJmH,sH,h{h0U5CJaJmH,sH,YAAAAA B BBB.B0B2B4B>ڵBBBBBBC:D@Dųųų||k h{h0U5@CJaJmH,sH,h"9HCJaJmH,sH,hj[h"9HCJaJmH,sH,h_$tCJaJmH,sH,hj[h8i-5CJaJmH,sH,#hbfh8i-6OJQJ^JmH,sH,#hbfh0U56OJQJ^JmH,sH,hcch0U5mH,sH,h{h0U5CJaJmH,sH,h8i-h8i-CJaJmH,sH,$@DDDFDNDPDRDTDXDZDbDdDhDjDnDpDtDvDDDDDDDDDDDDDDDDDDDDDDDD4E8EHEJELENEＯh{h0U5CJaJmH,sH,h8i-h8i-CJ\aJmH,sH, h8i-h8i-@CJaJmH,sH,h8i-h8i-@CJaJh{h0U5@CJaJ(h{h0U5@CJOJQJaJmH,sH, h{h0U5@CJaJmH,sH, h8i-h8i-@CJaJmH,sH,->DJE8FnG6H IIJ"KbFF$ & F 7dh^`7a$gd $ & F S87dh^`7a$gd?cV & F S877$8$H$^`7gd?cV$ & F S7dh^`7a$gd?cV$ & F S87dh^`7a$gd?cV"$ & F S7dh7$8$H$^`7a$gd?cVNEbEdEhEjErEtEEEEEEEEEEEEEEEF FFF8FnGpGGG6HH I I̽q^$h"9Hh"9HCJOJQJaJmH sH $hh"9HCJOJQJaJmH sH $hh"9HCJOJQJaJmH,sH,$h8i-h8i-CJOJQJaJmH,sH,$h{h0U5CJOJQJaJmH,sH,hh"9HCJOJQJaJh8i-h8i-CJaJh{h0U5CJaJh{h0U5CJaJmH,sH,h8i-h8i-CJaJmH,sH,! IIII$I&I4I6I]Pgd GPd]Pgd GPd]Pgd ΈЈLN"$68jl  XZ ”df§Ƨȧ̧Χ hr= hr=0J"jhr=0J"Uh~VmHnHujhUhjhU,h0U5h0U55B*CJOJQJmH,phsH,h0JhnH,tH,h0Jg56\]nH,tH,h hOJ hnH,tH,7^l Z”fxbRG(d!](`gdG & F' (0~](`0gdG & F' (0dx](`0gdG(0d](`0gdG & F' x(0d~](`0gd Jd`gdG & F' (0d](`0gdG (d](`gd Jd`gd fħƧʧ̧ 1h]hgdr= 1&`#$gd  $a$gd@jlgd!gd0U5$a$gd0U5$a$gd vȪʪ tvx:<>@jlȬʬ "rtȭʭ "ﲢt,h0U5h0U55B*CJOJQJmH,phsH,h\jp$h$hCJOJQJaJmH,sH,h$h5OJQJmH,sH,h5OJ QJ h-h5hyQ1hmH sH hJ~h5CJaJh2B|h5CJaJh5CJaJhh =h5CJaJ#Ȭʬ "rtȭʭ " dh^gdcc$a$gd0U5 5 01h:p iP. A!"7#n$n% }DyK _Toc450049140}DyK _Toc450049140}DyK _Toc450049141}DyK _Toc450049141}DyK _Toc450049142}DyK _Toc450049142}DyK _Toc450049143}DyK _Toc450049143}DyK _Toc450049144}DyK _Toc450049144}DyK _Toc450049145}DyK _Toc450049145}DyK _Toc450049146}DyK _Toc450049146}DyK _Toc450049147}DyK _Toc450049147}DyK _Toc450049148}DyK _Toc450049148}DyK _Toc450049149}DyK _Toc450049149}DyK _Toc450049150}DyK _Toc450049150}DyK _Toc450049151}DyK _Toc450049151}DyK _Toc450049152}DyK _Toc450049152$$If!vh5 5#v #v:V l4 t06+5 5yt?O$$If!vh5 55n5n5n55#v #v#vn#v#v:V l4 t06+,5 55n55yt?O$$If!vh5 55n5n5n55#v #v#vn#v#v:V l t065 55n55yt?O$$If!vh5d 5#vd #v:V l4 t0$+,5d 5yt?O$$If!vh5d 5n5n5n5n5n5n#vd #vn:V l4 t0$+5d 5n/ yt?O$$If!vh5d 5n5n5n5n5n5n#vd #vn:V l t0$5d 5n/ yt?O$$If!vh5d 5n5n5n5n5n5n#vd #vn:V l t0$5d 5n/ yt?O$$If!vh5d 5n5n5n5n5n5n#vd #vn:V l t0$5d 5n/ yt?O$$If!vh5d 5n5n5n5n5n5n#vd #vn:V l t0$5d 5n/ yt?O$$If!vh5 5#v #v:V l t065 5ytW.$$If!vh5 595c5555#v #v9#vc#v#v#v#v:V l t065 595c5555/  / / ytW.$$If!vh5 595c5555#v #v9#vc#v#v#v#v:V l t065 595c5555/  / / ytW.$$If!vh5 595c5555#v #v9#vc#v#v#v#v:V l t065 595c5555/  / / ytW.$$If!vh5 595c5555#v #v9#vc#v#v#v#v:V l t065 595c5555/  / / ytW.$$If!vh5 595c5555#v #v9#vc#v#v#v#v:V l t065 595c5555/  / / ytW.$$If!vh5 595c5555#v #v9#vc#v#v#v#v:V l t065 595c5555/  / / ytW$$If!vh5 5p#v #vp:V l t065 5pyt#?x$$If!vh5 5n5n5n5n55#v #vn#v#v:V l t065 5n55/  / / yt#?x$$If!vh5 5n5n5n5n55#v #vn#v#v:V l t065 5n55/  / / yt#?x$$If!vh5 5n5n5n5n55#v #vn#v#v:V l t065 5n55/  / / yt#?x$$If!vh5 5n5n5n5n55#v #vn#v#v:V l t065 5n55/  / / yt#?x$$If!vh5 5n5n5n5n55#v #vn#v#v:V l t065 5n55/  / / yt#?x$$If!vh5 5n5n5n5n55#v #vn#v#v:V l t065 5n55/  / / yt#?x$$If!vh5 5n5n5n5n55#v #vn#v#v:V l t065 5n55/  / / yt#?xDdt"D  3 @@"?i666666666vvvvvvvvv66666>666666666666666666666666666666666666666H666666666666666666666666666666666666666666666666666666666666666N@N 81KG=K9$CJOJPJQJ_HaJmHsHtH|@|  03>;>2>: 11$$7dh<-D@&M `7a$B*CJOJ QJ aJphd@d  03>;>2>: 2$<@&$56@CJOJQJ\]^JaJ@  03>;>2>: 3,Heading 3 Char =0:$<@&&5CJOJQJ\^JaJmH sH tH Z@Z  03>;>2>: 4$<@&5CJ\aJmH sH tH V@V  03>;>2>: 5$$dh@&a$B*OJQJphD@D  03>;>2>: 8 <@&6]BA@B A=>2=>9 H@8DB 0170F0Xi@X 01KG=0O B01;8F04 l4a .k. 5B A?8A:0 ZOZ  =0: =0:14*B*CJOJ PJQJ fHphq XOX  =0: =0:13(56@CJOJPJQJ\]^JaJ|O|  Heading 3 Char =0: =0: =0:*5CJOJPJQJ\^JaJmH sH tH VO!V  =0: =0:12&5CJOJPJQJ\aJmH sH tH NO1N  =0: =0:11B*CJOJPJQJaJphJOAJ  =0: =0:106CJOJPJQJ]aJfORf 8 List Paragraphd^m$CJOJPJQJ^JaJtH VB@bV VA=>2=>9 B5:AB dha$CJOJ QJ aJtH FOqF V =0: =0:9CJOJ PJQJ ^JaJVC@V VA=>2=>9 B5:AB A >BABC?>< x^JOJ V =0: =0:8CJOJPJQJ^JaJtH`R@` VA=>2=>9 B5:AB A >BABC?>< 2dx^JOJ V =0: =0:7CJOJPJQJ^JaJtH:Z@:  "5:ABCJOJQJ^JaJ>O>  =0: =0:6OJPJQJ^JS@  A=>2=>9 B5:AB A >BABC?>< 3$7dh7$8$H$`7a$B*OJ QJ phLOL  =0: =0:5B*CJOJ PJQJ aJphL@L ! 05@E=89 :>;>=B8BC; E$BOB  0 =0: =0:4CJOJPJQJaJ4)@!4  ><5@ AB@0=8FKHQ@2H $ A=>2=>9 B5:AB 3#xCJaJBOAB # =0: =0:3CJOJPJQJaJ^OR^  Default %7$8$H$)B*CJOJPJQJ_HmHphsHtHFObF  Normal2&OJPJQJ_HmHsHtHFOrF  Normal1'OJPJQJ_HmHsHtH*W@*  !B@>3895JP@J * A=>2=>9 B5:AB 2 )dxaJ>O> ) =0: =0:2CJOJPJQJROqrR  heading 2+$$7dh`7a$ CJOJ QJ LOqL  Body Text 21,$da$ CJOJ QJ fOqf  Body Text Indent 31-$7d4x`7a$ CJOJ QJ >>@> / 0720=85.$a$ 5OJQJFOF . =0: =0:15CJOJPJQJaJJOJ  703>;>2>: 50$$7$8$a$OJQJR @R 2 86=89 :>;>=B8BC; 1 E$OJQJ@O!@ 1 =0: =0:CJOJPJQJaJh^@2h  1KG=K9 (251)3$dd[$\$a$B*CJOJQJ^JaJph`OB`  1KG=K9 (251)14$dda$B*CJOJQJphtH PORP  03>;>2>:_ !5$xxa$ 6CJaJPObP  03>;>2>:_"6$$xa$ 5CJaJPOrP  AB>G=8: >A=>2=>9 7$$a$CJaJPOqP  AB>G=8: ?>A;54=89 0170F8x8O8  ><5@_ ! 6CJH*S*POP  ><5@_":$$x`a$ 6CJaJZ0@Z  0@:8@>20==K9 A?8A>:;$ & F<a$aJn6@n  0@:8@>20==K9 A?8A>: 2$<$ <^`a$aJn7@n  0@:8@>20==K9 A?8A>: 3$=$ 88<^8`a$aJ@O@  #"01;8F0 B5:AB>CJaJFOF  #"01;8F0 F8D@K?$a$CJaJNON  Noeeu1@$xx1$`a$ aJmH sH vOv  703>;>2>: 2A$<*$7$8$056CJKHOJQJ\]^JaJmH sH tH :U@!: i0 8?5@AAK;:0 >*B*phO $p TOC Heading1C$$d-D@& M `a$/5B*OJPJQJ\^JaJmHph6_sHtHZ`Z )?p 3;02;5=85 1D $ dCJaJmHnHsH,u<@< $p 3;02;5=85 2 E^6Oa6 G Body text CJ_HaJnOrn F Body text1'G$d%-DM `a$CJaJmHnHsHtH>Ob> Body text + Bold5\>O> J Body text (2) CJ_HaJhOh IBody text (2)1Jd!-DM CJaJmHnHsHtH>O> L Body text (9) CJ_HaJhOh KBody text (9)1Ld-DM CJaJmHnHsHtHFOF NHeading #4 (2)5CJ\_HaJvOv MHeading #4 (2)1 Nd-D@&M 5CJ\aJmHnHsHtH~O~!Body text (2) + Arial Narrow,5 pt#CJ OJQJRHd^JaJ mHnHuJOJQBody text (10)6]_HmHnHuxOxPBody text (10)1Qdx-DM !6CJ]aJmHnHsHtHu>O!> S Heading #45CJ\_HaJpO2p R Heading #41"S$d-D@&M a$5CJ\aJmHnHsHtHHOAHUHeader or footer_HmHnHulORlTHeader or footer1U-DM CJaJmHnHsHtHu8Oa8 W Heading #1 CJ_HaJhOrh V Heading #11 Wd -D@&M CJaJmHnHsHtH@O@ YBody text (11) CJ_HaJnOn XBody text (11)1Yd,-DM CJaJmHnHsHtH@O@ [Body text (12) CJ_HaJ|O| ZBody text (12)1+[$d!,-DM `a$CJaJmHnHsHtHpOp "Body text (12) + 13 pt,Bold,Italic56CJ\]aJLOL ^Body text (13)56CJ\]_HaJO ]Body text (13)1'^$d-DM a$$56CJ\]aJmHnHsHtH>O> ` Body text (7) CJ_HaJnOn _Body text (7)1`$d!-DM a$CJaJmHnHsHtH@O@ bBody text (14) CJ_HaJrO"r aBody text (14)1!bd,-DM CJaJmHnHsHtHjOb1j Body text + 13 pt,Bold2,Italic356CJ\]aJrOAr #Body text (2) + 13 pt,Bold1,Italic256CJ\]aJDOQD f Heading #256CJ\]_HaJOb e Heading #212f$d-D@&M `a$$56CJ\]aJmHnHsHtHlORql &Heading #2 + 14 pt,Not Bold,Not ItalicCJaJZObZ Body text + 13 pt1,Italic16CJ]aJ$t(R} #AR~   (&%)'. !"#$$t(R} #AR~ P)PQfgh|}~XPRT{2a [l i k q r p J.L/k;rT=oF 9#{&_)B+/n06:t<F@ACCCCCCCCCDD DDDDMDTDlDwD~DDDDDDDDDDDDDDDDDDDDDDDDDDDDDEEEEEEEEEE&E+E,E4E9E:E;ECEDEEELEQEREZE_E`EaEiEjEkErEwExEEEEEEEIIII$I%ISIIIIIIIIIIIIIIIIIIIIIIJJJJJ#J*J1J8J?J@JPJVJ]JdJkJrJyJzJJJJJJJJJJJJJJJJKLOJPQS*T+T_TXXvXXw[L^_`$b6cqegjvkwkkk no?uwyz|?;Q/^Ko~ޛ'xݜ7kArXR\B/e0*߳x˷ >mQD/AB@pYL*:M5AL&Aab%F    \U5Z. T ~"$&E()S*+-................//&///8/@/I/J/V/d/e/l/m/u/v/~///////////////////0 0000$0,040=0F0O0X0Y000[2d22222222222222 3333 3%3*3+3738393:3;3<3=3>3L3Q3V3[3`3e3j3k3{333333333333333333333333:45(66p778:9>B@@ACGHJCOP}RUWX(Zo[A\"^_abocpcqcccd~g0j0k*lmyprtxuxy{|}}}}ŀǂ-zL.pg\wf6i5˧>r:Kk=Kbpqr˾̾:;=;l6|bepVzqr1J},l,-&J s ) GBXt|!$"c#v%(')Y**+,C--.02p679<G=@o@&CbEZH5JLOOOOOPPPPPPPPP PGPOPPP,QRoTWXfZ[^+^,^^^x__``Yaa'bdbbb2cccbdd3eseeefUfVffffffzghhwiijjjjojkkHllDmmn&n'nppqt^vHxzM|||3}:}}}~x~~^;z,o΂كZ4ĉ$Ր֐א  ,ALXYZh|ˑ̑ۑܑ 78bcǒȒɒ &'78cd0000000000000000000000000800T0TC0T0TD0E0D0D0E0E0E0E0D0E0D0E0E00T00p 0p 0p 0p 0p 0p 0p 0p 0p 0p  0p 0p 0p 0p 0p 0p 0p 0p 0p 0p 0p 0p 0p 0p 0p 0p 0p 0p 0p 0p 0 % 00 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0  0  0  0  0  0  0  0  0  0  0  0 0 0 0 0 0 0 0  0 0 0 0 0 0 0 0 0 0  0 0 0 0 0 0 0 0 0 0  0 0 0 0 0 0 0 0 0 0  0 0 0 0 0 0 0 0 0 0  0 0 0 0 0 0 0 0 0 0  0 0 0 0 0 0 0 0 0 0  0  0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0  0  0  0  0  0  0  0  0  0  0  0 0  0  0  0 0  0  0  0 0  0  0  0  0  0  0  0  0  0  0  0  0  0  0  0  0  0  0  0 0  0 0  0 0  0 0  0 0  0 0  0  0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 % 00|k0|k0|k0|k0|k0|k0|k0|k0|k0|k0|k0|k0|k0|k0|k0|k0|k0|k0|k0|k0|k00 0 0 00000000 0 0 000000 0 0000000000000000000000000 0 0 0 0 00000000000000000000000000 0 0 00000 0 0 0000000000000 0 0 0 0 0000|k0|k0F0F0F0F0F0F 0F 0F 0F 0F 0F 0F 0F 0F0F0F0F0F0F 0F 0F 0F0F0F0F0F0F0F0F0F0F0F0F0F0F0F0F 0F 0F 0F 0F 0F 0F 0F 0F 0F 0F 0F 0F 0F 0F 0F 0F 0F 0F 0F0F 0F0F 0F0F 0F0F 0F0F 0F0F 0F0F 0F 0F 0F 0F 0F 0F 0F 0F 0F 0F 0F 0F 0F 0F 0F 0F 0F 0F 0F 0F 0F 0F 0F 0F 0F 0F0F0F0F0F0F0F 0F 0F 0F 0F 0F 0F 0F 0F 0F 0F 0F 0F 0F 0F 0F 0F 0F 0F 0F 0F 0F 0F 0F 0F 0F 0F 0F 0F 0F 0F 0F 0F 0F 0F 0F 0F 0F 0F 0F 0F 0F 0F 0F 0F 0F 0F 0F 0F 0F 0F 0F 0F 0F 0F 0F 0F 0F 0F 0F0F0F0F0F0F0F0F0F0F0F0F0F0F0F0F0F0F0F0F0F0F0F0F0F0F0F0F0F0F0F0F0F0F0F0F0F0F0F0F0F0F0F0F0F0F0F0F0F0|k0}0}0}0}0}0}0}0} 0} 0} 0}0}0}0}0}0}0}0}0}0} 0} 0}0} 0} 0}0}0}0}0}0}0}0}0}0}0}0}0}0}0}0}0}0}0}0}0}0}00w0w0w000000000000000000000000000000 0 0 0 0 0 0000000000000000 0 0 0 0 00000000000 0  0  0 00 0  00000000000000000000000000000000LP0LP0LP0LP0LP0LP0LP0LP0LP00^ 0^ 0^ 0^ 0^ 0^ 0^ 0^ 0^ 0^ 0 ^ 0 ^ 0 ^ 0 ^ 0 ^ 0^ 0^ 0^ 0^ 0^ 0^ 0^ 0^ 0^0^G0^G0^G0^G0^G0^G0^G0^G0^G0^G0^8N0^J0i8N0^J0jG0jJ0jG0jG0jJ0jG0j8S0^8S0^W0Y0n[0nG0nG0nG0nG0nG0nG0nG0n' G0n' G0nb0n' G0n' J0n' J0n' G0n' G0nG0nG0nG0nJ0n' J0n' G0n' J0 n' J0 n' f0 nJ0tG0t' G0 tJ0t' G0tG0t' G0t' G0tG0tG0tG0tG0t0t@0X00P@0X00P@0X00P@0X00P@ 0@ 0@0@10@10@0@10@10@0X00P0000000000000000000000000000000000000000000000000000000000 *5888;  j8rP:X $D'),1:<>?CzFRI.KtNQ@T(VXtZN\^(aLdfhlordtvy{~ʁԃJȗ8أ0LL4@l"|XP-1H5^@GOHWR_"gFmt|dLN`h PD #,x4p;jGbgl uvM~:~Z n?6ds>D̔xЯ$hRR '*-h03 57V;=A@DNE IPS`v"NQRTUVWXYZ[\]^_`bcdefghijkmnpqrtuvwxyz{|}~ Y[\]^_`acdefgijklnoprstuvwyz{|~0 ~:LCI:.v ,l.~>4>ؗ<Geeeff4g6ggg:hm&>D"KS\\~f "OSalos   XZbhmqx} P23SZvxy{-/02R?[^_a )9UXY[{Jfijl    <    + G c f g i qccc3e[epeseeeeeeefffBfRf X%X%X%X%X%X%X%X%X%X%X%X%X%̕_XXXXX $&*1;!!L/0# @//(   # 3  "<? Z  S X?#B2    EH42  W5 42  N)c 42  a;c 42  a=42  W2a42  `  C   `  C  |6   `   C   ` ! C !*{ !  ` " C "!! ` # C #^ ` $ C $ zt 4z ,(  c"$?n +%  #" ,'6n dl  #" yB2  "`dln  C 0"` B  "`7P   "`)lZ z+%   z+%n2   C pPF "`_z n B +&   #" +%n   C  "`D 'w& n   C  "`#T +& 6n dl  #" B gu&B2  "`dln  C 0"` n  C PFPF"`  "% n  C PFPF"` l% h  3 "`! h  3  "`J' (   % 6 %Y )X"?   & 6 &Y )X"?   ' 6'Y )X"?   ( 6 (Y )X"?   ) 6 )Y )X"?   J * # "?J + # "?J ,@ # "?J - # "? . 6.Y )X"?  J / # "?B S  ?_/+-*,SchD%:4 (od#)t&d)t+dt*" dt%` 8t/|\t-t," \t)  t'Rt. %tt"t _Toc450048759 _Toc450049140 _Toc450048760 _Toc450049141 _Toc450048761 _Toc450049142 _Toc450048762 _Toc450049143 _Toc450048763 _Toc450049144 _Toc450048764 _Toc450049145 _Toc450048765 _Toc450049146 _Toc450048766 _Toc450049147 _Toc450048767 _Toc450049148 _Toc450048768 _Toc450049149 _Toc450048769 _Toc450049150 _Toc450048770 _Toc450049151 _Toc450048771 _Toc450049152 bookmark2 bookmark1 bookmark3 bookmark4 bookmark5k k G G wkwk}}ss̾̾OO^^Wfjmno p p kk``}}ɾɾ99ppNPNP*^*^jmn%n͂O^fr{ 3Xg  >BDOT[\b2  k p r z { |     $ % , - 9 : < = F G N O X Y f g m n t u ~          ! " % & / 0 7 8 A B J K O P V W b c p r x y     $ % - . 3 4 A B J K W X Z [ ] ^ i j u v   %&+,23;<EFKLUVZ[mnvwyz   $%+,;<BCIJLMVW`aghtu}~  '(/089@AMNVWZ[_`hitu{|  $%)*349:ABJKNOVWabqryz  !&'*+45<=FGNO[\ghklnovwmnwx WYbd,.89Nb{ *.G =?JUw"#.7@OW]^dgkr}(;M[nt{{r} !&'/067=S[{}*=Enyz    2 G L M N P W X a b k l n o t u !!! !!!1!5!6!9!:!=!>!L!M!Y!Z!\!]!l!m!v!w!y!z!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!"" " """""!"""*"+"5"6":";"C"D"N"O"V"W"Z"["g"h"m"n"v"w"""""""""""""""""""""""""""""""""########!#"#(#)#9#:#@#O#Z#[#`#a#j#k#m#n#x#y#####################$$$$$$$$%$&$.$/$3$4$<$=$H$I$W$X$a$b$m$n$q$r$z${$$$$$$$$$$$$$$$$$$$$$$$$$$$$$$$$$%%%%%%%%$%%%3%4%<%=%G%H%P%Q%_%`%b%c%j%k%y%z%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%% & &&&&&&&'&,&-&4&<&C&D&N&Q&V&Y&b&t&{&|&&&&&&&&&&&&&&&&&&&&&&&&&&&&&''''''!'"')'*'6'7';'<'D'E'F'X'`'a'i'|'''''''''''''''''''''''(( ( ((((( (!(%(&(-(.(:(>(E(F(L(M(X([(_(j(o(v(~((((((((((((((((((()) )$)4)?)@)G)H)R)S)V)a)g)h)t)u)))))))))))))))))))))))))))))))******* *#*%*)***0*1*;*D*G*N*S*^*a*d*k*l*y*|*********************+++(+1+4+8+9+B+C+G+O+R+f+m+n+{+|+++++++++++++++++++++++++++++++++,, , ,,,%,&,2,3,?,@,C,D,K,L,U,V,d,e,m,n,r,s,u,v,{,|,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,- - - ----- -!-)-*-2-3-:-;-G-H-R-S-Z-[-f-g-n-o-w-x-z-{-----------------------------......".#.*.+.../.2.3.>.?.P.Q.W.X.`.a.f.g.l.m.o.p.y.z............................./ ///////+/-/5/;/>/?/G/H/O/P/Y/Z/l/m/w/x/}/~///////////////////////////0000 0 00000'0(0/0005060@0A0R0S0W0n0o0p0w0|000000000000000000000000011 1 111 1!1,1-111216171B1C1N1O1W1X1]1_1e1f1r1s1~1111111111111111 2 22A2F2_2j2|222222222222222222233 3333%3.35383A3P3[3v333333333333333334444"4#4/4047484A4J4Q4R4[4j4u4}4444444444444444445 5 55$545:5A5G5V5Z5d5n5q5}55555555555555555666*6162696Q6Z6t6y6}6666666666666666666666677777777#7$7'7(7.717;7I7R7T7X7c7k7r7~77777777777777777788 8(80828=8>88888888888888888888889999/9697999999999999999999999999999999999:::::":):+:.:/:5:<:A:h:m:n:u:|:~::::::::::::::::: ; ;;;;;; ;';(;*;+;6;7;=;>;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;<<<<'<.</<5<6<=<D<J<L<O<^<g<v<|<}<<<<<<<<<<<<<<<<<<<<<<<<<<<<<<<== = =======%=&=-=.=0=1=:=;=T=U=]=^=b=c=j=k=t=u={=|=================================>> > >>>>>&>'>0>1>7>8>A>B>D>E>M>N>U>V>`>a>i>j>q>r>w>x>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>?? ? ?????)?*?9?:?>???H?I?V?W?_?`?j?k?p?q?x?y???????????????????????????@@ @ @@@$@%@'@(@/@0@;@<@F@@@@@AAAAB!B)B*BBBBBTCUCCCCCCCEEEEEEEEFFFFFF#G%GiGjGGH!H"HHHHHII!I"I#I%I/I0I+K-KKKKKKKHLILLLLLMM4M5MHMIMJMPMQMXMYM[M\MeMfMiMjMlMmMoMpMsMMMMMMMMMMMMMMMMMMMMMMMMMMMMNN N NNN"N#N,N-N5N[N\NyNzN{NNNNNNNNNNNNNNNNNNOO0O1O[O]OuOvO{OOOOOOOOOOOOOOOOOOOOOO?P@PIPJPPPRPwPxPyPPPPPPPPPPPPPPPPQQQQ Q#Q$Q+Q-Q2Q9QDQGQLQMQZQcQmQQQQQQQQQQQQQQQQQQQRRRRR!R"R*R-R3R7R9RBRIRJRdReRfRpRRRRRRRRRRRRRSSSSS S&S'S3S4S:S;S>S?SISJSLSMSaSbSjSkS|S}SSSSSSSSSSSSSSSSSSSSSSSSSTT T TTTTT$T%T+T,T1T2T4T6TUOUPU^U_UcUdUiUjUqUrUUUUUUUUUUUUUUUUUUUUUUUUUUUUUUUUUUUUUVVVVV V%V&V,V-V5V6VFVGVNVOVTVUV\V]VhViVnVoVuVvV~VVVVVVVVVVVVVVVVVVVVVVVVVVVVVV WWWWW W)W*W/W0W2W3W=W>WIWJWNWOWUWVW[W\WbWcWeWfWoWpWwWxWWWWWWWWWWWWWWWWWWWWWWWWWWWXXXX%X&X+X,X0X1X4X5X7X8X:X;XDXEXMXNXQXRXXX\XeXhXlXoXvXzXXXXXXXXXXXXXXXXXXXXXXXXXXX Y YYYYYYYY Y&Y'Y3Y4Y@YAYLYMYUYVY]Y^YeYfYoYpYwYxY{Y|YYYYYYYYYYYYYYYYYYYYYYYZZ Z ZZZZZZ Z$Z%Z-Z.Z3Z4Z6Z7Z;Zǻdddddͺddddddd68eeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeee&'./12jBjCjEjFjQjRjajbjmjnjvjwjjjjjjjjjjjjjjjjjk'k)k0k5k:k=k>kBkFkLkNkZkkkwkkkkkkkkkkkkkkkkkkkll$l0l1l\laloltl{l}llllllllllllllllllllm&m7m;mAmGmImfmkmrmwmxm}mmmmmmmmmmmmnn n nnn!n"n.nFnQnZn]ncnennnnnnnnnnn oooo,o2oLoMowoooooooooooooooooo pp*p,pppppppppppCqEqqqqq.r0rrrdsfsss=u?uuuuuvvxv5w7wwwxxxxyy*z,zzzU{W{{{||}}X~Z~~~GI=?"$TV&(57kmވbd܉މ9;km>ٍՎՎϐِёʑ"#$&01۔ܔԔǔүДޔ;<-/\^×ėΗϗJK#$CD|~͚ϚEGܛޛ%.78ۜޜ57~79HIpqԟ՟iknp')FGâĢfhmnQS̤ΤԤ֤fh|}pr/0VXɧʧ)*qr'(֩ש<>LMުߪEF[\rsqs-/uwխ֭ !vw,-ԯ֯VW24<>ݱޱ/0(*ݳ߳GHklst޴vx45opضٶegʷ˷*, EF kl\]̽νؽٽ(*=>st>@ab :;km>?wxHI()OQ\]BD-/ PQ@BRS56kl%&kl>=>./;<cd:<}~EGOQxyJLjklmIKpqJK?@z| !MN(*XY8:BCop}~%&HIYZKMSTab )*LM./fg}~xy34NO24LMJL}$&IK_a8:/1EGGI`a 23RT&'89()5689?AMN`bgh  < > n o        " d f     & ' Q R       ? A l m     SU>?ef  ;<SUY[mn89WX35VW$%de79@BWZ()JLlm01RS,/67  R T q r !!1#3###$ $6$7$$$$$y-{-------............//H/J/K/L/////////////00#0$0W0Z0_0a0001111Y2[2c2d2n2o2222222)3+3,3-3<3>3C3D3i3k3p3q333333333333394;44444bbocqccccc}}}}}}}}}}}}}}}}N~O~n~p~~~~~~~ik.078UWÀŀ JKځہ DEpqք؄')QR./PQɆʆ*+STQSwxˈ̈ce͉Ή#$JM͊Ίvxz{‹ËGIPQόЌ!"z{HIop67`a{|TUܒޒ`aBDWXrs{|9:}~!"FGklǗȗјҘop^_stٛڛ+,QRޜߜ46|}ўҞٞڞHIdf[]_`45ijgiOP}~ãģ-.|}դ֤XZjl$%TUԨը<>  ?@./ūƫ$&hj=>LZ/1QSST@Aߴ;=|~չֹ  ABRT !NO#$ɽ˽nsxyz|ʾ̾ϾѾ +,:=IJQRGI9;GI  {}^`24_a9;9;jlMOhj,.BD46z|`b"$*,cedf;<8:(*dfwyMOqs57SUnp "*,TVGIxz+-)+IKEGMO !0189BCMNXYhipsxy  $%efbdjk~67{|RS HJac78tu89uw{}56kl !gi*,ABjl*,rs+-$&HJ ! l n     D E q s       . 0 b c    ! e f ~              DF]^!#`a<>=>KL"#KLgi&'FGVW]^34vw /1'(#$+-34@BMNVX\^efrt{|67;<@B)*    z!|!!!""$"1"2"|"~"""""a#c###$ $7$8$$$5%6%t%v%%%%%%%&&>&?&l&m&&&&&&&&'('''''''"(#((()(E(F(((((T)V)`)a)))))**W*Y*h*j*t*u*******++++4+6+++++,,o,q,,,,,--A-C-----..6.7.......g/i///00X0Z0000011L1N1111122$3&33333`4a45555a6b6t6u6666677]7_7|7}77777888888 99999999':):R:S:z:{:::::O;P;t;u;;;<<<<<<7=8===>>>>>>>>??@@l@o@@@@A*A,A~AAUBWBaBbBBBBBCCgChCCCCCDD*D+DaDbD|D}DDDDD,E-E`EbEEEEEHFIFFFFFXGZGpGrGGGHHIIIIJIpIqI'J(JAJBJLLLL$M&MQMRMMMMMXNZNNN O OO ObOdO{O|OOHPNPPP\P]P*Q,Q-Q/QQQRRRRRRcSeSSSSSSSlToTpTrTTT UUBUCU[U\UoUpUUUVVRVTVVV WWWWWWWW}XXXXXXYY@YBYYYcZfZjZkZ[[[[[[[[l\n\\\b]d]k]m] ^^^^ ^!^*^,^3^4^^^^^^^^^T_U_l_m_q_s_w_x_______________`````````````` a"aWaYa`aaadaeanaqa{a}aaaaaaaaa2b3bidjd1e3eqeseeeeeffSfVfiiiiii  ?AKLXZfˑ̑ۑܑ (,8<cjӒג&'78cd()OQeh{~'WgOT k p r o p IJ-.KM./jk:;qrST<=noE G 8#9#z&{&^)_)A+B+//m0o066::s<t<E@F@AACCCCCCCCCCCCDDDD D DDDDDLDMDSDTDkDlDvDwD}D~DDDDDDDDDDDDDDDDDDDDDDDDDDDDDEEEE EEEEEE%E&E*E,E3E4E8E;EBEEEKELEPEREYEZE^EaEhEkEqErEvExEEEEEEEII#I%IRISIIIIIIIIIIIIIIIIIIIIIIIIIIIIIIIIIJJJJJJ"J#J)J*J0J1J7J8J>J@JOJPJUJVJ\J]JcJdJjJkJqJrJxJzJJJJJJJJJJJJJJJKKLLOOIPJPQQSS)T+T^T_TWXXXuXvXXXv[w[K^L^^`_`#b$b5c6cpeqeggjjukwkkkn!noo>u@uwwyyzz||>?߈:;PQ./]^JKno}~ݛޛ&.wyܜޜ68jk@AqrWXQR[\AB./de/0)*޳߳wxʷ˷ =>Y\ɼͽ*?@)mQ\CD./@B?@opXYKL)*9:LM45@AKL%&@A`b$%EF        [\TU45Y[-/U '!!}"3#$ $$:%0&)*S*V+..@/H/////00O0W00122%3)3e3i33333;4N444 5'5(555'6(666o7p777K8888`9a9998:9:::;;;;;<<<<<n=o=8>9>>>????@@dBBBCC7D8DDDKELEEEIFJFFFFFGGHHHEJJJJJ\K]KKKvLM7N8NBO_OmOOO PPPPPQ*QQSJTKTTTUUVVvVwVWWXX4Y5YhYiY'Z(ZyZzZZZn[o[[[@\A\\\]]!^"^^^__`abbbbbcfnghj0jkmnoMptwuuvv xxy{|}}}ĀƀƂȂ,.y{KM-.opfg~[\vwef56hi45ʧ˧=>9;<=JK}~STabuʽ˽osʾ̾ 9=:<km56{|abdeopUVyzps02IK|}+,kl+,,-%&IJ  r s ( ) FGXsx {!|!#"$"b#c#u%v%''('))X*Y***++,,B-C---..00122o6p67799<<F=H=@@n@p@%C&CaEbEYHZH4J5JLLOHPNPPP+Q,QRRnToTWWXXeZfZ[[^^*^,^^^^^m_x__```"aYaaa&b(bcbdbbIcKc_d`dddeeWffiiijjjjnjojkkkkGlHlllCmDmmmmmnn%n'nppoqpqtt]v^vGxHxzzL|M|||||2}3}9}:}}}}}~~w~x~~~]^:;yz+,no͂΂؃كYZ34Éĉ#$ ,@AKLWZgk{|ʑ̑ڑܑ  %'68bd33333333333333333333333333333333333333333333333333333333333333333333333333333333333333333333333333333333333~ k .O CCCDDEI%IuIzJJJMMRSXXvX&/^hM[Ab  U ...////Y0[2d2234 5cc}}6=Bt**q,,,AAhGGOO PFPGPPP^,^0_1___ b'bbbbb%c2c;dd e2e3ef3}:}كALʑ̑ڑܑ 68acǒɒ %'68bd'F #_Xn49+5DT(&u=ή=3*(O  +e%®F(0@-vL 1$'$3HR!3uK7*Bh8jS<$i^`>OJQJo(.0^`0OJQJ^Jo(.. >0^>`0OJQJo(...  ^ `OJQJo(....  ^ `OJQJo( ..... `^``OJQJo( ...... R^R`OJQJo(.......  ^`OJQJo(........  (^(`OJQJo(.........SSS^`SOJQJo(hH-S^`OJQJ^Jo(hHoS  ^ `OJQJo(hHS\ \ ^\ `OJQJo(hHS,,^,`OJQJ^Jo(hHoS^`OJQJo(hHS^`OJQJo(hHS^`OJQJ^Jo(hHoSll^l`OJQJo(hH   ^ `OJQJo(-h^`OJPJQJ^Jo(hH    ^ `OJQJo( \ \ ^\ `OJQJo(,,^,`OJQJ^Jo(o ^`OJQJo( ^`OJQJo(^`OJQJ^Jo(o ll^l`OJQJo(^`o(. o^o`hH. ? L^? `LhH.  ^ `hH. ^`hH. L^`LhH. ^`hH. O^O`hH. L^`LhH.^`OJPJQJ^Jo(-^`OJQJ^Jo(o  ^ `OJQJo( w ^w `OJQJo(G^G`OJQJ^Jo(o ^`OJQJo( ^`OJQJo(^`OJQJ^Jo(o ^`OJQJo(^`OJPJQJ^Jo(-T^T`OJQJ^Jo(hHo$ ^$ `OJQJo(hH ^ `OJQJo(hH^`OJQJ^Jo(hHo^`OJQJo(hHd^d`OJQJo(hH4^4`OJQJ^Jo(hHo^`OJQJo(hH ^`OJQJo(-^`OJQJ^Jo(o   ^ `OJQJo( \ \ ^\ `OJQJo(,,^,`OJQJ^Jo(o ^`OJQJo( ^`OJQJo(^`OJQJ^Jo(o ll^l`OJQJo( 7S^`7OJQJo(-^`OJQJ^Jo(o pp^p`OJQJo( @ @ ^@ `OJQJo(^`OJQJ^Jo(o ^`OJQJo( ^`OJQJo(^`OJQJ^Jo(o PP^P`OJQJo(   ^ `OJQJo(-hhh^h`OJPJQJ^Jo(hH h   ^ `o(hH.w ^w `OJPJQJ^Jo(GG^G`OJQJ^Jo(o ^`OJQJo( ^`OJQJo(^`OJQJ^Jo(o ^`OJQJo(hB ^B `OJPJQJ^Jo(hH h^`OJQJ^Jo(hHoh^`OJQJo(hHh^`OJQJo(hHh^`OJQJ^Jo(hHohR^R`OJQJo(hHh"^"`OJQJo(hHh^`OJQJ^Jo(hHoh"^"`OJQJo(hH)^)`OJPJQJ^Jo(-^`OJQJ^Jo(o  ^ `OJQJo(  ^ `OJQJo(i^i`OJQJ^Jo(o 9^9`OJQJo(  ^ `OJQJo(^`OJQJ^Jo(o ^`OJQJo(^`OJPJQJ^Jo(-^`OJQJ^Jo(o  ^ `OJQJo( w ^w `OJQJo(G^G`OJQJ^Jo(o ^`OJQJo( ^`OJQJo(^`OJQJ^Jo(o ^`OJQJo(,^,`OJPJQJ^Jo(-^`OJQJ^Jo(o  ^ `OJQJo(  ^ `OJQJo(l^l`OJQJ^Jo(o <^<`OJQJo(  ^ `OJQJo(^`OJQJ^Jo(o ^`OJQJo(^`.^`.pL^p`L.@ ^@ `.^`.L^`L.^`.^`.PL^P`L.h^`OJPJQJ^Jo(hH T^T`OJQJ^Jo(hHo$ ^$ `OJQJo(hH ^ `OJQJo(hH^`OJQJ^Jo(hHo^`OJQJo(hHd^d`OJQJo(hH4^4`OJQJ^Jo(hHo^`OJQJo(hH ^`OJQJo(- ^`OJQJo(^`OJQJ^Jo(o  ^ `OJQJo( w ^w `OJQJo(G^G`OJQJ^Jo(o ^`OJQJo( ^`OJQJo(^`OJQJ^Jo(o ^`OJQJo( ^`OJQJo(-^`OJQJ^Jo(o   ^ `OJQJo( \ \ ^\ `OJQJo(,,^,`OJQJ^Jo(o ^`OJQJo( ^`OJQJo(^`OJQJ^Jo(o ll^l`OJQJo(hB ^B `OJQJo(hHh^`OJQJ^Jo(hHoh^`OJQJo(hHh^`OJQJo(hHh^`OJQJ^Jo(hHohR^R`OJQJo(hHh"^"`OJQJo(hHh^`OJQJ^Jo(hHoh"^"`OJQJo(hH,^,`OJPJQJ^Jo(-^`OJQJ^Jo(o  ^ `OJQJo(  ^ `OJQJo(l^l`OJQJ^Jo(o <^<`OJQJo(  ^ `OJQJo(^`OJQJ^Jo(o ^`OJQJo(w^w`o(.w^w`o(..0^`0o(...0^`0o(.... 8^8`o( ..... 8^8`o( ...... `^``o(....... `^``o(........ ^`o(.........^`CJOJQJaJo(hH. ^`hH. pLp^p`LhH. @ @ ^@ `hH. ^`hH. L^`LhH. ^`hH. ^`hH. PLP^P`LhH. ^`OJQJo(-^`OJQJ^Jo(o   ^ `OJQJo( \ \ ^\ `OJQJo(,,^,`OJQJ^Jo(o ^`OJQJo( ^`OJQJo(^`OJQJ^Jo(o ll^l`OJQJo(>^`>o(.0^`0o(..0^`0o(...8^8`o(.... 8^8`o( ..... `^``o( ...... ^`o(....... ^`o(........ p^p`o(.........SSS^`SOJQJo(hH-S^`OJQJ^Jo(hHoS  ^ `OJQJo(hHS\ \ ^\ `OJQJo(hHS,,^,`OJQJ^Jo(hHoS^`OJQJo(hHS^`OJQJo(hHS^`OJQJ^Jo(hHoSll^l`OJQJo(hH'5DAsk49&u=htX/smoH0@-5Th8UTR)?'k1hp{K7(O $3:#lF(=i<Q`e% QrX o_Z(bAvnsTWzJu]Vpf!eS<!3''ABBBCBDBEBFBGBHBIB,,,,,,,,,`4LG&5`4`4`4hZ)ˤ16ѤU`4l0hT2)ˤ1616k,,,,,,,,`48,,,,,,,,,,,,,,,,,16hY,,,,,,,,        hZAV>u]j}Y78)4/807?Hc Fo p  Q _ C  <Uq]~"r=MKU"8#'@Al!=_&=^#v>V\_fA !X!V5!&=!z!"*$*$Hc$%&9&3'f(')u)+%l,w,8-8i-@.J%/kN0S120U59v5%6?688:8F8::4;6;V;DZ;԰;)<g<l=S>@ :@![CEF%F"9H0|Hh@IOI&pIvIJ7#J6#K) N#N?Ol"P iPtPx%Q6QyhR:&S-SQT(T/T.U]UJ|UVV,V?cV~V Wy3WUX)Z{nZ]}Z]r[U\9]G^7g_ p_=F`Pa b9ib$ub\egyebfhyHh:Whin3i k mh&pCpZXp\jpErs%s_$t vJxv#?xr}xU(ySzyza|}s~}~3" '3L3Q3V3[3`3e3j3k3{333333333333333333333333^Hx`A*A*@$f@{ !"#&+6DEFJNPWY`afg0I`` `````"`J`L`N`T`^`t`````````````V`z`|````````(`0`8`h`UnknownG:Ax Times New Roman5Symbol3& :Cx Arial7&@ CalibriKTimes Roman AzLatO:Ax Times New Roman CYRE& A3 Arial AzLat[ TAL TimesTimes New RomanEA2 Times AzLatAA3 Times RusI& ??Arial Unicode MS7TIMES_LKTimes Roman AzCyr?& rAz-Helv-Cyr?5 :Cx Courier New?rAlk-Az-TmsC?VAz-Book-LAT?&Arial AzCyr7@CambriaK5   jMS Gothic-3 0000A& Arial Narrow;Wingdings"1 h FGFF.b.Ob.On4d^^ >qHP $P82aseuDNA7 X86'                           ! " # $ % & Oh+'0p   , 8 DPX`haseu Normal.dot DNA7 X8625Microsoft Office Word@\0*@M@*@LMb.՜.+,D՜.+,4 hp  KrokozO^'   h 8@ _PID_HLINKSA l ,`http://www.stat.gov.az/ -h]http://www.ekonomy.gov.az/ b;Zhttp://www.iqtisad.net/ Y[Whttp://www.sahibkar.biz/ Z[Thttp://www.businessweek.com/ 1J _Toc4500491521D _Toc4500491511> _Toc45004915018 _Toc45004914912 _Toc4500491481, _Toc4500491471& _Toc4500491461  _Toc4500491451 _Toc4500491441 _Toc4500491431 _Toc4500491421 _Toc4500491411 _Toc450049140  !"#$%&'()*+,-./0123456789:;<=>?@ABCDEFGHIJKLMNOPQRSTUVWXYZ[\]^_`abcdefghijklmnopqrstuvwxyz{|}~      !"#$%&'()*+,-./0123456789:;<=>?@ABCDEFGHIJKLMNOPQRSTUVWXYZ[\]^_`abcdefghijklmnopqrstuvwxyz{|}~      !"#$%&'()*+,-./0123456789:;<=>?@ABCDEFGHIJKLMNOPQRSTUVWXYZ[\]^_`abcdefghijklmnopqrstuvwxyz{|}~      !"#$%&'()*+,-./0123456789:;<=>?@ABCDEFGHIJKLMNOPQRSTUVWXYZ[\]^_`abcdefghijklmnopqrstuvwxyz{|}~      !"#$%&'()*+,-./0123456789:;<=>?@ABCDEFGHIJKLMNOPQRSTUVWXYZ[\]^_`abcdefghijklmnopqrstuvwxyz{|}~Root Entry FMData #1TableWordDocument7PSummaryInformation(DocumentSummaryInformation8CompObjq  F Microsoft Office Word MSWordDocWord.Document.89q